Liên quan vụ cháy ô tô đặc biệt nghiêm trọng tại cây xăng ở Đà Nẵng làm 2 người tử vong, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam đối với Võ Nguyễn Duy An (SN 2002, trú xã Thăng Điền) về hành vi Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.
Cơ quan điều tra đang tiếp tục xác minh, củng cố hồ sơ để xem xét xử lý đối với Nguyễn Quốc Vin (SN 1994, trú cùng địa phương) là chủ phương tiện liên quan.
Luật sư Nguyễn Văn Nam - Đoàn Luật sư TP Hà Nội nhận định, việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Đà Nẵng khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với Võ Nguyễn Duy An cho thấy cơ quan tố tụng đã bước đầu xác định dấu hiệu tội phạm rõ ràng, với trọng tâm là hành vi không tuân thủ các quy định an toàn trong môi trường có nguy cơ cháy nổ cao.
Hiện trường vụ cháy. Ảnh: Công an TP Đà Nẵng.
Theo luật sư Nguyễn Văn Nam, tội "Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy" được cấu thành khi có đủ ba yếu tố: hành vi vi phạm quy định an toàn; có lỗi của người thực hiện; và hậu quả xảy ra có mối quan hệ nhân quả trực tiếp với hành vi đó. Trong vụ việc này, các tình tiết ban đầu như việc điều khiển phương tiện chở theo các vật liệu có nguy cơ cháy nổ (pin, ắc quy đã sạc), dừng đổ xăng tại khu vực đặc biệt nhạy cảm về an toàn nhưng không bảo đảm quy trình, là những yếu tố then chốt để xem xét trách nhiệm hình sự.
Luật sư Nguyễn Văn Nam cho biết, điểm mấu chốt của vụ án nằm ở việc xác định mức độ nhận thức và nghĩa vụ tuân thủ quy định của tài xế. "Đối với khu vực cây xăng, quy định về phòng cháy, chữa cháy là bắt buộc và mang tính nguyên tắc. Nếu tài xế biết rõ hoặc buộc phải biết các quy định này nhưng vẫn không tuân thủ, thì lỗi được xác định là lỗi vô ý do cẩu thả hoặc vô ý do quá tự tin. Đây là căn cứ trực tiếp để truy cứu trách nhiệm hình sự", luật sư Nam phân tích.
Về chế tài, với hậu quả làm chết 2 người, bị can có thể đối diện khung hình phạt nặng, từ 7 năm đến 12 năm tù theo Điều 313 Bộ luật Hình sự. Đáng chú ý, trong những vụ án xảy ra tại địa điểm công cộng, có nguy cơ lan rộng và ảnh hưởng đến nhiều người như cây xăng, cơ quan tiến hành tố tụng thường áp dụng mức hình phạt nghiêm khắc hơn nhằm bảo đảm tính răn đe.
Một vấn đề pháp lý quan trọng khác là hành vi của tài xế có thể bị đánh giá không chỉ là vi phạm quy định đơn lẻ, mà là hành vi làm gia tăng nguy cơ cháy nổ trong điều kiện đã có sẵn yếu tố nguy hiểm. Việc vận chuyển pin, ắc quy đã sạc đầy vốn là nguồn dễ phát sinh nhiệt, chập điện khi kết hợp với môi trường xăng dầu dễ cháy, tạo thành một "tổ hợp rủi ro cao". Nếu cơ quan điều tra chứng minh được tài xế nhận thức được nguy cơ này nhưng vẫn thực hiện, mức độ lỗi sẽ bị đánh giá nghiêm trọng hơn.
Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra các yếu tố để xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp bị can thành khẩn khai báo, tích cực phối hợp điều tra, tự nguyện bồi thường thiệt hại cho gia đình nạn nhân, hoặc có nhân thân tốt, chưa có tiền án tiền sự, thì có thể được cân nhắc giảm nhẹ một phần hình phạt.
Bên cạnh trách nhiệm của tài xế, diễn biến điều tra cho thấy cơ quan chức năng đang xem xét vai trò của Nguyễn Quốc Vin – chủ phương tiện liên quan. Đây là hướng đi có cơ sở pháp lý, bởi trong các vụ án về an toàn cháy nổ, trách nhiệm không chỉ thuộc về người trực tiếp điều khiển phương tiện mà còn có thể mở rộng đến người tổ chức, quản lý hoặc giao phương tiện.
Luật sư Nguyễn Văn Nam nhận định: "Nếu chủ phương tiện biết rõ việc vận chuyển hàng hóa nguy hiểm nhưng không có biện pháp đảm bảo an toàn, hoặc giao phương tiện trong tình trạng tiềm ẩn rủi ro cao, thì hoàn toàn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm hoặc chủ thể độc lập của hành vi vi phạm".
Trong trường hợp này, nếu chứng minh được có sự thống nhất ý chí giữa tài xế và chủ phương tiện về việc vận chuyển hàng hóa nguy hiểm mà không tuân thủ quy định, cả hai có thể cùng bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngược lại, nếu tài xế tự ý thực hiện hành vi vi phạm ngoài phạm vi được giao, trách nhiệm của chủ phương tiện có thể được xem xét ở mức độ khác, như trách nhiệm dân sự hoặc hành chính.
Ngoài ra, một hệ quả pháp lý không thể bỏ qua là nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho gia đình các nạn nhân. Đây là trách nhiệm dân sự phát sinh song song với trách nhiệm hình sự, và có thể do một hoặc nhiều người cùng liên đới thực hiện, tùy thuộc vào kết quả xác định mức độ lỗi của từng bên.
