Theo diễn biến sự việc, sau khi Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang khởi tố vụ án gian lận thi cử tại Hội đồng thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang - nơi xuất hiện "dải điểm" 147 bài thi đạt điểm 10 Toán bất thường, tại buổi họp báo ngày 9/7, đại diện Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang cho biết đã đề xuất Bộ GD&ĐT cho toàn bộ thí sinh tại điểm thi này được thi lại môn Toán. Địa phương cũng kiến nghị điều chỉnh tiến độ tuyển sinh đại học toàn quốc để chờ kết quả đợt thi lại này nhằm bảo đảm quyền lợi cho học sinh không liên quan, dựa trên sự đồng thuận của phụ huynh.
Phản hồi về kiến nghị trên, tối 9/7, Bộ GD&ĐT cho biết đã nhận được văn bản của UBND tỉnh Tuyên Quang. Bộ đề nghị tỉnh tiếp tục chỉ đạo các cơ quan khẩn trương xác minh đầy đủ, khách quan bản chất vụ việc, xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân vi phạm. Trên cơ sở quy chế, kết quả điều tra và đánh giá toàn diện tác động, Bộ mới quyết định phương án xử lý phù hợp nhằm bảo đảm khách quan, công bằng, đúng quy định và nhân văn. Cơ quan quản lý khẳng định không để thí sinh có năng lực thực chất bị ảnh hưởng cơ hội học tập, đồng thời giữ vững kỷ cương, uy tín của kỳ thi.
Quy chế không áp dụng cho trường hợp tiêu cực, gian lận
Phân tích dưới góc độ pháp lý, trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, Luật sư Lương Thị Hồng Nhung thuộc Công ty Luật TNHH Phúc Khánh Hưng (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) nhận định, đối chiếu với Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT ban hành kèm Quy chế thi tốt nghiệp THPT, hệ thống quy định hiện hành hoàn toàn không cho phép thí sinh vi phạm quy chế được quyền thi lại. Việc tổ chức tái dự thi chỉ được xem xét trong các tình huống đặc biệt do Ban Chỉ đạo thi cấp quốc gia trình Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quyết định đối với một số Hội đồng hoặc trên phạm vi cả nước, không áp dụng để giải quyết cho các trường hợp tiêu cực. Như vậy, không phải cứ phát hiện sai phạm là mặc nhiên được tổ chức thi lại.
Luật sư Hồng Nhung phân tích, việc thi lại chỉ đặt ra khi thí sinh hoàn toàn không có lỗi, điển hình như: xảy ra sự cố bất khả kháng (thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất an toàn đề thi); đề thi bị lộ trước hoặc trong giờ làm bài; hoặc có sai phạm nghiêm trọng trong công tác coi, chấm thi do lỗi chủ quan của đơn vị tổ chức.
Đối chiếu với hội đồng thi tại Tuyên Quang, sự việc hoàn toàn không thuộc các trường hợp trên. Kết quả điều tra ban đầu xác định sai phạm xuất phát từ hành vi có chủ đích của con người (Trưởng điểm thi chỉ đạo, Thư ký hội đồng trực tiếp vào phòng hướng dẫn thí sinh làm bài). Đây là hành vi gian lận có dấu hiệu hình sự. Nếu chấp nhận cho thi lại, bản chất là dùng một kỳ thi mới để khắc phục hậu quả do hành vi cố ý gian lận gây ra, vô hình trung xóa bỏ chế tài xử lý, khiến thí sinh vi phạm không phải chịu hậu quả pháp lý và vẫn có cơ hội lấy điểm xét tuyển đại học.
Tại buổi họp báo ngày 9/7, đại diện Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang đề xuất Bộ GD&ĐT cho toàn bộ thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang được thi lại môn Toán.
Trước luồng ý kiến cho rằng các thí sinh chỉ là nạn nhân, Luật sư Nhung thẳng thắn bày tỏ: Ở tuổi 18, các em đã có đầy đủ năng lực hành vi dân sự để nhận thức được hành vi của mình. Các em hiểu rõ mình đang làm gì và việc chép đáp án hay không là quyền tự quyết. Trước kỳ thi, học sinh đã được phổ biến quy chế, nếu nhận lời giải trái phép hoặc sử dụng đáp án được cung cấp thì bài thi bị điểm 0. Do đó, những thí sinh này không thể coi là nạn nhân mà phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Do tiến trình điều tra đang mở rộng, chưa có kết luận chính thức để phân loại cụ thể thí sinh vi phạm và không vi phạm, nên việc vội vàng cho thi lại lúc này là thiếu căn cứ. Chỉ khi có kết quả xác minh rõ ràng, trường hợp vi phạm bị xử lý nghiêm, người làm bài bằng thực lực được bảo vệ, thì mới bảo đảm được kỷ cương và sự công bằng.
Cần phân loại rõ, tránh "cào bằng" gây bất công
Đồng quan điểm, dưới góc nhìn chuyên gia giáo dục, TS. Lê Viết Khuyến (Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam) khẳng định, bàn phương án thi lại lúc này là quá sớm. Đây đã là vụ án hình sự nên mọi quyết định phải dựa trên chứng cứ pháp lý. Cơ quan công an đang điều tra bóc tách trách nhiệm, khi chưa có kết luận cuối cùng thì không thể cảm tính khẳng định tất cả học sinh đều vô can hay tất cả đều liên quan để áp dụng biện pháp cào bằng.
Theo TS. Lê Viết Khuyến, việc dùng đề dự phòng hoặc tổ chức thi lại chỉ áp dụng khi thí sinh là đối tượng bị hại do lỗi khách quan từ đơn vị tổ chức (phát nhầm, in thiếu đề). Với vụ việc phức tạp tại Tuyên Quang, việc chưa thể phân loại ai là nạn nhân, ai là người hưởng lợi mà đã vội vã tổ chức thi lại sẽ gây bất công lớn cho hàng triệu thí sinh trung thực khác. Trong thời gian chờ đợi, thí sinh tại hội đồng này vẫn đăng ký xét tuyển đại học bình thường. Nếu sau này có kết luận gian lận, bài thi sẽ bị hủy và thí sinh bị xử lý nghiêm, kể cả đã nhập học cũng sẽ bị buộc thôi học.
Ở góc độ thực tế học đường, thầy Ngô Xuân Quỳnh (giáo viên Trường THPT Phan Đình Phùng, Hà Nội) chia sẻ, sai phạm tại Tuyên Quang là bài học đắt giá về kỷ cương và niềm tin. "Việc cân nhắc phương án thi lại cần nhìn nhận dưới lăng kính nhân văn và tâm lý học trò.
Với học sinh nỗ lực bằng năng lực tự thân, việc bắt các em đối mặt lần nữa với kỳ thi áp lực ngay sau căng thẳng của kỳ thi chính thức là thử thách quá lớn về phong độ và tâm lý. Vì vậy, bất kỳ giải pháp nào của Bộ GD&ĐT thời gian tới, bên cạnh mục tiêu nghiêm minh của pháp luật, thì việc bảo vệ quyền lợi chính đáng, ổn định tâm lý cho thí sinh không vi phạm phải là ưu tiên hàng đầu".
