Trong hai tuần, với giá xăng dầu tăng thêm 500 đồng/lít (17/7) và giá bán điện bình quân tăng 5% (1/8) so với giá bán điện tăng lần gần đây nhất ( 22/12/2012) đã tác động trực tiếp đến cả người dân và khối sản xuất kinh doanh. Việc tăng giá loại hàng hóa đặc biệt này khiến người tiêu dùng hiện nay vốn đã phải hết sức tiết kiệm, tằn tiện mua sắm giờ phải thắt chặt hầu bao hơn. Niềm hy vọng mục tiêu kiềm chế lạm phát cả năm dưới mức 8% mà Quốc hội đặt ra có thể thực hiện là một tín hiệu vui nhưng vui mà... lo bởi lạm phát tăng thấp còn do việc tiêu tiền trong dân, sức mua giảm trước bối cảnh kinh tế khó khăn, hàng tồn kho còn nhiều. Niềm vui thật sự phải là hiệu quả sản xuất KD của toàn xã hội được nâng cao.
Với kinh tế thị trường, giá phải phù hợp với chi phí sản xuất là tất nhiên, nhưng lý do tăng giá điện lần này theo Bộ Công Thương là để bù đắp phần chi phí phát điện tăng lên do tăng giá than, tăng giá khí, quyết toán sản lượng vượt bao tiêu khí và bù đắp một phần chênh lệch tỷ giá còn tồn của các năm trước chưa tính hết vào giá bán điện. Cách giải thích này khiến dư luận thêm bất an bởi giá điện tăng là do giá than, khí tăng, vậy than, khí khai thác cũng phải có điện nên điện tăng thì giá than, khí lại tiếp tục tăng. Sẽ có một vòng tròn tăng giá chăng khi giá này dựa vào giá kia để leo thang và đời sống người dân sẽ tụt dốc theo tỷ lệ tăng giá trên?
Giá điện tăng có “chừa” ra số người nghèo sử dụng điện sinh hoạt dưới 50 kWh/tháng nhưng người nghèo không chỉ có sử dụng điện. Không lẽ khi vật giá gia tăng từ giá điện sẽ không ảnh hưởng đến người nghèo?
Rõ ràng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đang được hãm đà tăng một cách có hiệu quả thì việc tăng giá xăng dầu ngày 17/7 vừa qua và giá điện hôm 1/8 mới đây, dù được giải thích với nhiều lý do hợp lý cũng gây nhiều quan ngại cho doanh nghiệp (DN) và người tiêu dùng.
Vế thứ hai của lý do tăng giá điện lần này là do bù đắp một phần chênh lệch tỷ giá còn tồn của các năm trước có thể gọi là bù lỗ được chăng? Qua các số liệu công khai trên báo chí thì năm 2011, khoản lỗ của EVN gần 11.500 tỷ đồng, năm 2012, sản xuất KD của EVN có lãi nên đã bù được một phần, khoản lỗ còn lại là 7.962 tỷ đồng; chênh lệch tỷ giá từ 26.000 tỷ đồng (năm 2011) còn 15.114 tỷ đồng. Như vậy, tổng khoản lỗ của EVN đã giảm từ 38.000 tỷ đồng xuống còn 23.000 tỷ đồng. Chưa nói đến năm 2013, 2014, EVN sẽ lãi ra sao so với năm 2012 để có thể bù lỗ cho những năm trước, dư luận băn khoăn rằng điện là mặt hàng KD và cơ sở sản xuất có lúc bị lỗ do nhiều lý do thì việc bù lỗ phải do DN bằng những việc làm như tiết kiệm, giảm chi phí, hoạch định lại kế hoạch chứ sao lại bắt người tiêu dùng phải chịu trách nhiệm, gánh việc bù lỗ qua việc tăng giá thay cho DN làm ăn không lãi từ những năm trước?
Trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn, Quốc hội, Chính phủ đã có nhiều giải pháp giải quyết cụ thể nhằm tháo gỡ khó khăn cho dân cũng như DN duy trì ổn định và phát triển sản xuất KD dịch vụ, bảo đảm an sinh xã hội. Những giải pháp của các cấp, ngành hỗ trợ và nỗ lực tự thân của DN đầu tư công nghệ tiên tiến, hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm nguyên - nhiên liệu, vật tư nhằm hạ giá thành, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm cũng cần được triển khai đồng bộ, trong đó, "tiết kiệm là quốc sách" luôn là giải pháp cần được coi trọng trên các lĩnh vực.
Xin đừng để giá xăng dầu, điện tăng vì những lý do nào đấy và “lý do nào đấy” lại cũng phải tăng vì giá điện để thành một vòng tròn tăng giá. Cuối cùng, chỉ có người dân phải thắt lưng buộc bụng thêm và nền kinh tế khó có thể phát triển bền vững.
Lưu Thủy