Sở VH-TT&DL Hà Nội vừa qua đã đưa ra Đề án từ nay đến năm 2030, Hà Nội cần xây thêm 35 tượng đài mới, được phân bố đều ở tất cả các quận, huyện theo “Quy hoạch hệ thống tượng đài trên TP. Hà Nội đến năm 2030”. Tuy nhiên, khi Đề án xây mới tượng đài ở Hà Nội vừa được đưa ra, một số chuyên gia về kiến trúc, lịch sử, văn hóa cho rằng, Hà Nội không thể làm vội vàng trong việc triển khai Đề án.
Nhiều nỗi niềm
Đề án xây thêm 35 tượng đài đến năm 2030 ở Hà Nội do Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn quốc gia (VIUP) xây dựng và đề xuất. Theo đại diện của VIUP, hiện nay, Hà Nội mới có 28 tượng đài, số lượng này quá ít đối với một thành phố trung tâm của đất nước. Đơn vị nêu đề xuất cho rằng, Thủ đô Hà Nội cần có quy hoạch hệ thống tượng đài mang tầm chiến lược, khoa học và thực tiễn để nâng tầm mỹ quan, giáo dục và khơi dậy lòng tự hào dân tộc của người dân trong và ngoài nước khi tới Hà Nội.
Tượng đài Cảm tử quân đặt tại Hồ Hoàn Kiếm hiện nay chưa biết nên di dời đi đâu cho hợp lý.
Theo ông Ngô Trung Hải - Viện trưởng VIUP: “Tượng đài là biểu tượng của văn hóa, để nhân dân có chỗ vui chơi nên cần thiết phải xây. Hà Nội với trên 3.000km2 mới chỉ có 28 tượng đài là quá ít, chưa xứng tầm Thủ đô, mà lại tập trung nhiều ở nội thành, các huyện ngoại thành không có”. Qua những khảo sát trong thời gian qua, VIUP đã chỉ ra những tồn tại của việc xây dựng và đặt tượng đài tại Thủ đô Hà Nội. Ông Ngô Trung Hải cho biết, tượng đài “Thành phố vì Hòa Bình” (đặt tại công viên Hòa Bình, quận Bắc Từ Liêm) chưa thực sự hấp dẫn công chúng do tỷ lệ bê tông hóa cao, thiếu cây tạo bóng mát. Tượng đài Indira Gandhi (công viên Indira Gandhi, quận Ba Đình); tượng đài vua Quang Trung (quận Đống Đa), tượng đài vua Lê (quận Hoàn Kiếm)… lại bị che khuất tầm nhìn bởi những tòa nhà hay hàng cây chắn phía trước. Đặc biệt, không gian tượng đài Hoàng Văn Thụ (quận Hoàng Mai), tượng đài Lý Tự Trọng (quận Tây Hồ) bị sử dụng để bán hàng rong, làm dịch vụ, nhìn vào rất mất mỹ quan... Điều đó phản ánh, tượng đài trên địa bàn Hà Nội vừa bố trí chưa hợp lý, mặt khác còn bị xâm hại bởi một bộ phận người dân thiếu ý thức.
Một số chuyên gia và nhà nghiên cứu khác cũng chỉ ra thực tế, các tượng đài hiện nay ở Hà Nội thường được đặt tập trung ở các quận nội thành Hà Nội, một số huyện ngoại thành thì không thấy có, hoặc có cũng chỉ rải rác. Đồng thời cũng xảy ra nghịch lý, đó là tượng đài ở trung tâm thường được đầu tư chăm sóc, quan tâm kỹ hơn những tượng đài ngoại thành, dù ai cũng biết tượng đài nào cũng mang những giá trị riêng. Chưa dừng lại ở đó, nhiều tượng đài ở Hà Nội hiện nay thường tập trung vào hình mẫu là các danh nhân, lịch sử, chính trị… mà thiếu đi các tượng đài về văn hóa, nghệ thuật. Theo một chuyên gia tại Trung tâm Kiến trúc quy hoạch Hà Nội, tại các quốc gia phát triển trên thế giới, hầu hết các tượng đài đều là những tác phẩm điêu khắc đa dạng về phong cách và chủ đề, có đẳng cấp cả về hình khối, ý tưởng và ý nghĩa. Rất nhiều chủ đề được truyền tải vào tượng đài, đặc biệt là văn hóa và gắn liền với lịch sử phát triển của từng đô thị, từng địa phương tại mỗi quốc gia.
Không cẩn thận dễ mắc sai lầm
Nếu theo những lập luận ở trên của VIUP, rõ ràng Hà Nội cần phải xây thêm các tượng đài trong tương lai gần để Hà Nội có diện mạo đàng hoàng và khang trang hơn. Tuy nhiên, trong Đề án có đưa ra việc nên ưu tiên xây dựng 5 tượng đài danh nhân văn hóa tại các đô thị vệ tinh. Trước vấn đề này, TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm - Phó Giám đốc Hội Quy hoạch phát triển Đô thị nêu quan điểm, việc định vị được vị trí của các tượng đài hay không thì cần phải xem xét thêm. Bởi lẽ không nên đặt mỗi đô thị, khu vực trung tâm hay đô thị vệ tinh một tượng đài mà cần phải có ở cả những nơi đậm đặc tính chất văn hóa, danh nhân, sự kiện văn hóa, lịch sử... TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm thẳng thắn cho biết, ông không tán thành quan điểm mỗi khu đô thị phải có ít nhất một tượng đài, mỗi cửa ô phải có một tượng đài. Bởi trước đó, theo ông Nghiêm, chúng ta đã có quy hoạch quảng trường và tượng đài trong nội thành nhưng không thành công, không phải muốn đặt tượng đài ở đâu cũng được mà còn liên quan đến an ninh quốc phòng, đến phong thủy và truyền thống văn hóa.
Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực kiến trúc đô thị cho rằng, cái cần thiết lúc này đối với các tượng đài tại Hà Nội, việc cần làm ngay là điều chỉnh, di dời các tượng đài không hiệu quả, chỉnh trang, cân đối khuôn viên các tượng đài để phát huy vai trò là điểm sinh hoạt công cộng lành mạnh chứ chưa nên xây mới. Điều này hoàn toàn có lý, được chứng minh như trường hợp Tượng đài Cảm tử quân ngay cạnh Hồ Hoàn Kiếm, tượng đài này đã được Sở VH-TT&DL Hà Nội đưa vào diện di dời nhưng nhiều năm nay vẫn chưa thể thực hiện được bởi đến giờ vẫn không biết nên di dời đi đâu.
Ai cũng thấy rõ, tượng đài là những công trình sẽ góp phần tôn vinh, quảng bá những giá trị về lịch sử, văn hóa, đời sống của người dân. Do đó, tất cả cần phải tính toán kỹ lưỡng để có thể đem đến cho Hà Nội một diện mạo đẹp hơn và giàu sức hút hơn. Bởi thế, TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm mới nhấn mạnh: “Nếu làm ồ ạt rất dễ bị mắc sai lầm văn hóa, tạo ra các công trình không có nhiều giá trị”.
Lê Trang
