Vô sinh nữ là tình trạng khó có thai hoặc không thể mang thai tự nhiên trong vòng 1 năm ở người phụ nữ có quan hệ tình dục thường xuyên và không sử dụng biện pháp tránh thai. Y học hiện đại xác định vô sinh nữ là hệ quả của nhiều nhóm nguyên nhân phức tạp, từ rối loạn nội tiết cho đến các tổn thương thực thể tại cơ quan sinh sản.
Để quá trình thụ thai diễn ra thành công, cơ thể người phụ nữ cần sự phối hợp nhịp nhàng của hệ trục não bộ, tuyến yên và buồng trứng. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong quy trình rụng trứng, thụ tinh tại vòi trứng hay làm tổ tại tử cung đều dẫn đến tình trạng hiếm muộn.
1. Rối loạn rụng trứng là nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh nữ
Rối loạn rụng trứng (hay rối loạn phóng noãn) là tình trạng buồng trứng không giải phóng trứng (noãn) đúng chu kỳ, bao gồm không rụng trứng, rụng không đều hoặc trứng có chất lượng kém, gây khó khăn lớn trong thụ thai và thường dẫn đến kinh nguyệt không đều hoặc vô sinh. Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là chu kỳ kinh nguyệt bị đảo lộn, tháng có tháng không, thời gian quá dài hoặc quá ngắn. Rối loạn phóng noãn là tình trạng thường gặp và có ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản của gần 40% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
Một trong nhiều nguyên nhân phổ biến nhất gây ra hiện tượng này là Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS). Khi mắc hội chứng đa nang, buồng trứng chứa rất nhiều nang nhỏ nhưng không có nang nào chín và rụng theo đúng chu kỳ, khiến tinh trùng không có cơ hội gặp trứng để thụ tinh. Ngoài ra, tình trạng suy buồng trứng sớm hay các vấn đề ở vùng não điều khiển nội tiết cũng làm gián đoạn quá trình này, dẫn đến kết cục vô sinh nữ do sự thiếu hụt noãn bào cần thiết để tạo thành phôi thai.
Vô sinh nữ không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của chị em mà còn âm thầm phá vỡ hạnh phúc của nhiều gia đình. Ảnh minh họa: AI
2. Tắc vòi trứng dẫn đến vô sinh nữ do viêm nhiễm
Vòi trứng đóng vai trò như chiếc cầu nối để tinh trùng bơi đến gặp trứng và đưa phôi thai về tử cung làm tổ. Khi vòi trứng bị tắc nghẽn hoặc tổn thương, con đường này bị chặn đứng. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ các bệnh lây truyền qua đường tình dục như Chlamydia và lậu cầu. Vi khuẩn gây viêm nhiễm ngược dòng từ âm đạo lên vòi trứng, để lại các mô sẹo gây chít hẹp hoặc tắc hoàn toàn. Nhiều trường hợp vô sinh nữ được phát hiện là do tiền sử nạo phá thai không an toàn hoặc viêm vùng chậu mạn tính không được điều trị triệt để, khiến cấu trúc vòi trứng bị phá hủy không thể phục hồi.
3. Các bệnh lý tại tử cung làm tăng nguy cơ vô sinh nữ
Tử cung là 'ngôi nhà' để phôi thai phát triển trong suốt 9 tháng thai kỳ. Những bất thường tại đây sẽ ngăn cản quá trình làm tổ của phôi, gây ra tình trạng hiếm muộn hoặc sảy thai liên tiếp. Lạc nội mạc tử cung là bệnh lý điển hình, khi các mô niêm mạc phát triển sai vị trí gây viêm dính và thay đổi môi trường thụ thai.
Bên cạnh đó, u xơ tử cung dưới niêm mạc hoặc polyp lòng tử cung chiếm chỗ, làm biến dạng buồng tử cung cũng là những tác nhân cơ học gây vô sinh nữ. Một số ít trường hợp gặp dị tật bẩm sinh như tử cung vách ngăn hoặc tử cung hai sừng cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng mang thai tự nhiên.
4. Tuổi tác và lối sống tác động trực tiếp đến tình trạng vô sinh nữ
Khả năng sinh sản của phụ nữ tỷ lệ nghịch với tuổi tác. Sau tuổi 35, số lượng và chất lượng trứng suy giảm đáng kể, đồng thời nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể ở trứng tăng cao. Đây là quy luật lão hóa tự nhiên không thể đảo ngược dẫn đến vô sinh nữ thứ phát.
Ngoài ra, lối sống hiện đại với nhiều áp lực cũng góp phần làm gia tăng tỷ lệ này. Căng thẳng kéo dài, chế độ dinh dưỡng thiếu hụt, thừa cân béo phì hoặc thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia đều gây rối loạn hormone sinh sản, làm suy yếu chức năng buồng trứng và giảm khả năng thụ thai thành công.
5. Khi nào chị em nên đi khám hiếm muộn?
Việc xác định thời điểm đi khám rất quan trọng. Với một phụ nữ dưới 35 tuổi, có quan hệ tình dục đều đặn không sử dụng biện pháp tránh thai trong vòng một năm mà chưa có tin vui thì có thể đã mắc vô sinh nguyên phát. Tuy nhiên, với những cặp vợ chồng đã từng có con nhưng muốn sinh tiếp mà sau 6 tháng vẫn chưa thụ thai được thì cần nghĩ đến khả năng vô sinh thứ phát.
Mọi trường hợp nghi ngờ cần đến các cơ sở sản phụ khoa uy tín để được tư vấn và làm xét nghiệm. Cần lưu ý rằng nguyên nhân hiếm muộn có đến gần 50% xuất phát từ người chồng. Do đó, việc thăm khám cần được thực hiện đồng thời cho cả hai vợ chồng, ngay cả trong trường hợp nghi ngờ vô sinh nữ thứ phát, để loại trừ các bất thường phát sinh từ phía nam giới.
Các chuyên gia cho biết, tuổi người phụ nữ càng cao, hiệu quả của các biện pháp hỗ trợ sinh sản càng giảm. Thống kê cho thấy tỷ lệ thụ tinh trong ống nghiệm thành công ở phụ nữ 35-38 tuổi chỉ đạt khoảng 25 - 30%, trong khi con số này ở lứa tuổi dưới 30 là 35-40%. Hiện nay, các kỹ thuật điều trị vô sinh đã có những bước tiến vượt bậc và có thể thực hiện tại nhiều bệnh viện chuyên khoa cũng như bệnh viện tuyến tỉnh, mở ra cơ hội làm mẹ cho hàng vạn phụ nữ.
Theo TS.BS Phan Chí Thành - Bệnh viện Phụ sản Trung ương, thông thường các trường hợp vô sinh hiếm muộn ở nữ thường được phát hiện muộn và ít có triệu chứng rõ ràng. Các trường hợp vô sinh do tắc vòi trứng, tổn thương buồng tử cung thường chỉ được phát hiện qua thăm khám. Hiện nay, tình trạng vô sinh hiếm muộn ngày càng trẻ hóa do thói quen quan hệ tình dục sớm. Do vậy, chị em cần thăm khám phụ khoa và sức khỏe sinh sản định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm những bất thường.
