Theo các chuyên gia kinh tế thì đây chỉ là tảng băng mới nổi lên trên mặt nước, còn phần chìm thì hiện nay chưa bộc lộ hết. Hậu quả của những vụ vỡ nợ thì ai cũng có thể thấy rõ, nhưng đau xót hơn, nguyên nhân chính để xảy ra tình trạng này không mới, đó là các đối tượng huy động vốn đã đánh vào lòng tham của những người muốn kiếm lời một cách nhanh chóng và bất minh. Tình trạng trên còn bộc lộ một phần của tình hình kinh tế khó khăn, khó vay vốn khi thị trường nhà đất đang đóng băng, thị trường chứng khoán ảm đạm…trong khi vốn vay đầu tư vào các lĩnh vực này khó thu hồi nên không ít chủ đầu tư phải tìm đến kênh huy động vốn từ tín dụng đen.
Điểm lại các vụ vỡ nợ được công bố trong thời gian gần đây, có thể thấy quy mô các vụ vỡ nợ ở mức rất nghiêm trọng. Số tiền mà các chủ nợ không thể trả được đã lên tới hàng chục, hàng trăm tỉ đồng. Thông thường, các quỹ tín dụng đen huy động với mức lãi suất từ 3 - 5%/tháng và sau đó cho vay dao động từ 6 - 9%/tháng, thậm chí các trường hợp vay nóng, mức lãi vay còn tăng gấp bội. Ngoài hình thức vay trực tiếp thì việc huy động vốn hiện nay còn được tổ chức rất phức tạp thông qua mạng internet dưới hình thức câu lạc bộ hoặc công ty. Theo hình thức này, ví dụ một người tham gia đóng 8 triệu đồng, người này lại vận động hai người khác đóng 8 triệu đồng và cuộc vận động tiếp diễn đến khi đủ 14 người thì người đầu tiên được hưởng hoa hồng 1.000 USD. Theo các chuyên gia về luật, phương thức kinh doanh trên không phải là đa cấp mà thực chất là hình thức huy động vốn, việc huy động vốn này không có lãi suất mà được thực hiện thông qua các hình thức khuyến mại, dụ dỗ, lôi kéo nhiều người tham gia. Khi thu được số tiền đủ lớn thì các công ty kiểu như thế này sẽ biến mất và những người tham gia huy động vốn sẽ không thể đòi lại được tiền vì mọi liên lạc chỉ thực hiện qua internet.
Có thể thấy việc huy động vốn lớn và bị phá sản theo dây chuyền là chuyện không phải mới, tuy nhiên, những vụ vỡ nợ hiện nay chứng tỏ việc kiểm soát thị trường tín dụng đen chưa chặt chẽ, bởi vì ở bất kỳ đâu cũng có thể vay mượn vốn một cách công khai với lãi suất “trên giời”. TS. Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế cao cấp khi trao đổi với báo chí cho biết, rất ngạc nhiên, ở khắp mọi nơi, chúng ta đều có tổ chức đoàn thể và khi thấy việc huy động vốn của cả trăm người như vậy nhưng không thấy ai có hành động gì. Đây là việc hết sức sơ hở. Ngay cả một người không hiểu biết về kinh tế cũng có thể biết làm như vậy là phi pháp cho nên việc này không thể nào chỉ đổ tại người dân mà các cơ quan chức năng cũng phải chịu một phần trách nhiệm.
Trong thập niên 1980, khi chúng ta chuẩn bị chuyển sang cơ chế thị trường, từng có một đợt sóng vỡ nợ các loại tín dụng nhân dân, HTX tín dụng khiến không ít người dân ở đô thị mất trắng tài sản dành dụm cả đời. Nhưng lúc đó, hầu hết họ là người lao động, chưa hề có một chút kiến thức gì về kinh tế thị trường, về tín dụng, vay nợ... Nhưng hiện nay, việc để xảy ra các vụ việc trên chứng tỏ có một bộ phận dân chúng đang rất thiếu hụt kiến thức và thông tin phổ thông về kinh tế thị trường, tài chính tín dụng.
Ngân hàng Nhà nước khẳng định, hành vi huy động tiền trên là vi phạm pháp luật và đã yêu cầu các cơ quan chức năng điều tra, làm rõ; khuyến cáo người dân cảnh giác với những thủ đoạn lừa đảo trên. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, cùng với các biện pháp mạnh của cơ quan chức năng thì cần tăng cường các hoạt động truyền thông kiến thức, hỗ trợ tư vấn về pháp lý và tín dụng, đầu tư cũng như phát triển những hệ thống tín dụng nhỏ có kiểm soát chặt chẽ để đáp ứng nhu cầu chính đáng của người dân.
Thanh Phong