Vitamin C từ lâu được biết đến với vai trò tăng cường miễn dịch, hỗ trợ phục hồi mô và chống oxy hóa. Gần đây, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu tác dụng của dưỡng chất này trong việc hỗ trợ giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa. Một nghiên cứu mới của Đại học Waterloo (Canada) đã làm rõ hơn cơ chế mà vitamin C có thể tham gia bảo vệ cơ thể trước các phản ứng hóa học có hại xảy ra trong dạ dày và ruột.
1. Vitamin C có thể làm giảm sự hình thành hợp chất liên quan ung thư
Nghiên cứu tập trung vào nitrat và nitrit – các hợp chất thường có trong thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội; ngoài ra còn có thể xuất hiện trong nước hoặc thực phẩm do ô nhiễm môi trường. Trong môi trường acid của dạ dày, các hợp chất này có thể tham gia phản ứng nitrosation để tạo ra nitrosamine – nhóm chất được cho là có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư dạ dày và một số ung thư đường tiêu hóa.
Để tìm hiểu rõ hơn cơ chế này, nhóm nghiên cứu tại Đại học Waterloo đã xây dựng mô hình toán học mô phỏng toàn bộ quá trình hấp thu, chuyển hóa và đào thải nitrat – nitrit trong hệ tiêu hóa, bao gồm tuyến nước bọt, dạ dày, ruột non và huyết tương. Kết quả mô phỏng cho thấy khi vitamin C hiện diện cùng nitrat trong dạ dày, phản ứng nitrosation bị ức chế đáng kể. Điều này giúp giảm sự hình thành các hợp chất có khả năng gây hại cho tế bào.
Vitamin C có thể góp phần làm giảm sự hình thành các hợp chất liên quan đến ung thư trong đường tiêu hóa…
Các nhà khoa học cho rằng, đây có thể là một trong những lý do giải thích vì sao chế độ ăn giàu rau xanh và trái cây thường liên quan với nguy cơ thấp hơn đối với một số ung thư đường tiêu hóa. Một điểm đáng chú ý là không phải mọi nguồn nitrat đều mang mức nguy cơ giống nhau.
Các loại rau lá xanh như rau bina có thể chứa lượng nitrat khá cao nhưng đồng thời cũng giàu vitamin C và các chất chống oxy hóa tự nhiên. Sự hiện diện đồng thời của vitamin C giúp hạn chế phản ứng nitrosation ngay trong dạ dày.
2. Vitamin C từ thực phẩm tự nhiên có lợi hơn viên bổ sung
Theo mô hình nghiên cứu, việc hấp thu nitrat và vitamin C cùng lúc thông qua thực phẩm tự nhiên mang lại hiệu quả bảo vệ tốt hơn so với chỉ bổ sung vitamin C đơn lẻ sau bữa ăn. Nhóm nghiên cứu cũng đánh giá khả năng sử dụng viên uống vitamin C sau khi ăn thực phẩm chế biến sẵn. Kết quả cho thấy vitamin C bổ sung có thể làm giảm phần nào sự hình thành nitrosamine nhưng mức độ tác động tương đối hạn chế.
Hiệu quả này thấp hơn đáng kể so với việc tiêu thụ vitamin C tự nhiên từ rau củ quả trong cùng bữa ăn. Điều đó cho thấy việc uống vitamin C sau khi ăn thịt chế biến sẵn không thể bù đắp hoàn toàn nguy cơ từ chế độ ăn thiếu lành mạnh.
Các chuyên gia cho rằng điều quan trọng vẫn là duy trì chế độ ăn cân đối, tăng rau xanh và trái cây tươi, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn. Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng đây có thể là nguyên nhân khiến nhiều nghiên cứu trước đây về nitrat và ung thư cho kết quả chưa thống nhất. Theo các tác giả, nhiều nghiên cứu có thể chưa kiểm soát đầy đủ lượng vitamin C trong khẩu phần ăn – yếu tố có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ hình thành nitrosamine trong cơ thể.
3. Vitamin C liều cao trong điều trị ung thư vẫn cần thêm bằng chứng
Ngoài vai trò phòng ngừa nguy cơ, vitamin C liều cao cũng đang được nghiên cứu trong điều trị ung thư. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy vitamin C liều rất cao có thể làm tăng stress oxy hóa trong tế bào ung thư, từ đó ảnh hưởng đến khả năng phát triển của khối u hoặc hỗ trợ hiệu quả của một số phương pháp điều trị.
Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu hiện mới dừng ở giai đoạn tiền lâm sàng hoặc quy mô nhỏ. Đến nay chưa có đủ bằng chứng để khẳng định vitamin C là phương pháp điều trị ung thư hiệu quả. Các tổ chức y khoa hiện không khuyến cáo sử dụng vitamin C thay thế cho các biện pháp điều trị ung thư chuẩn như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp miễn dịch hoặc điều trị đích.
4. Muốn giảm nguy cơ ung thư vẫn cần thay đổi lối sống tổng thể
Các chuyên gia nhấn mạnh vitamin C không phải "lá chắn" tuyệt đối để phòng ung thư. Ung thư là bệnh lý phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như di truyền, hút thuốc lá, rượu bia, béo phì, ít vận động, môi trường sống và chế độ ăn uống.
Những biện pháp vẫn được khuyến cáo để giảm nguy cơ ung thư gồm không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, tăng cường rau xanh và trái cây tươi, hạn chế thịt chế biến sẵn và thực phẩm siêu chế biến.
Bên cạnh đó, việc tầm soát ung thư định kỳ theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ cũng rất quan trọng nhằm phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
Vitamin C có nhiều trong các thực phẩm tự nhiên như cam, quýt, bưởi, ổi, kiwi, dâu, ớt chuông, cà chua và rau lá xanh. Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng vitamin C từ thực phẩm tự nhiên thường an toàn và mang lại lợi ích toàn diện hơn so với lạm dụng thực phẩm chức năng.
Kết quả nghiên cứu mới góp phần củng cố thêm hiểu biết về mối liên hệ giữa chế độ ăn giàu rau quả với sức khỏe lâu dài. Dù chưa thể xem vitamin C là biện pháp phòng ung thư trực tiếp, việc duy trì khẩu phần ăn giàu vitamin C tự nhiên vẫn được xem là một phần quan trọng của lối sống lành mạnh nhằm hỗ trợ giảm nguy cơ bệnh tật.
Mời độc giả xem thêm:
