Kỳ 2: Cách phòng chống bệnh cúm hiệu quả
Cúm là một bệnh đường hô hấp cấp tính do nhiễm virut cúm. Bệnh gây tổn thương đường hô hấp trên và/hoặc đường hô hấp dưới, kèm theo những triệu chứng toàn thân như sốt, đau đầu, đau cơ và yếu. Bệnh dễ lây lan nhanh thành dịch, có thể gây tử vong chủ yếu do biến chứng phổi.
Cơ chế mắc bệnh cúm như thế nào?
Người lành bị mắc bệnh cúm do hít phải virut cúm từ những chất tiết ở đường hô hấp của bệnh nhân do ho, hắt hơi. Sau khi thâm nhập vào trong tế bào, virut sao chép trong khoảng 4- 6 giờ, sau đó giải phóng để lây nhiễm sang tế bào khác. Như vậy sự nhiễm khuẩn có thể lan truyền từ một vài tế bào đến một số lượng lớn tế bào đường hô hấp chỉ sau vài giờ.
Biểu hiện bệnh cúm là gì?
Bệnh nhân mắc bệnh cúm thường xuất hiện đột ngột các triệu chứng: đau đầu, sốt, ớn lạnh, đau cơ hay uể oải, đặc biệt có ho và đau họng. Tuy nhiên, biểu hiện của bệnh thay đổi từ nhẹ, không sốt giống cảm lạnh đến kiệt sức nghiêm trọng với những triệu chứng của hô hấp. Hầu hết bệnh nhân đến khám bệnh đều sốt từ 38oC- 41oC, thân nhiệt tăng nhanh trong 24 giờ đầu của bệnh sau đó giảm sốt từ từ trong 2- 3 ngày. Bệnh nhân cảm thấy sốt và ớn lạnh nhưng không rét run. Đau toàn đầu hoặc chỉ đau vùng trán, đau cơ ở bất kỳ phần nào của cơ thể nhưng hay gặp đau chân và vùng thắt lưng cùng, đau khớp. Khi những triệu chứng toàn thân giảm nhẹ thì bệnh hô hấp trở nên rõ hơn. Nhiều bệnh nhân đau họng và ho dai dẳng hàng tuần kèm khó chịu dưới xương ức. Đau khi cử động mắt, sợ ánh sáng và nóng rát mắt.
Khám thấy rất ít dấu hiệu nếu bệnh nhân không có biến chứng của cúm. Da bệnh nhân đỏ ửng, nóng và khô. Khám họng không có gì rõ rệt mặc dù bệnh nhân có thể viêm họng nặng. Cổ có thể nổi hạch. Nghe phổi thấy ran ngáy, thở khò khè và ran rải rác. Khi có biến chứng phổi, bệnh nhân khó thở thực sự, thở nhanh, tím tái, ran lan tỏa và dấu hiệu đông đặc phổi. Nếu cúm không biến chứng, bệnh thường giảm sau 2- 5 ngày và hầu hết bệnh nhân hồi phục sau 7 ngày. Ở một số ít bệnh nhân, nhất là người cao tuổi, sự mệt mỏi hay suy nhược sau cúm có thể kéo dài vài tuần.
 Đeo khẩu trang là một biện pháp quan trọng phòng chống cúm. |
Biến chứng do cúm
Biến chứng hay gặp nhất là viêm phổi. Viêm phổi do virut cúm ít gặp nhưng là biến chứng viêm phổi nặng nhất với biểu hiện bệnh cúm không thuyên giảm mà tiến triển với những triệu chứng: sốt kéo dài, khó thở, tím tái, ít tiết đờm nhưng đờm có thể lẫn máu. Viêm phổi do virut cúm hay gặp ở bệnh nhân bị bệnh tim mạch, như hẹp van hai lá; người cao tuổi có bệnh phổi mạn tính; phụ nữ có thai.
Biến chứng ngoài phổi có thể gặp là: viêm cơ, tiêu cơ vân và myoglobin niệu; viêm cơ tim và viêm màng ngoài tim; viêm não, viêm tủy cắt ngang và hội chứng Guillain- Barré.
Điều trị bệnh cúm ra sao?
Chủ yếu là điều trị triệu chứng: cho bệnh nhân nghỉ ngơi, uống nhiều nước, dùng thức ăn nóng ấm, bổ, nhiều vitamin các loại, nhất là vitamin C, súc miệng bằng nước muối, nhỏ mũi. Trong trường hợp cúm không biến chứng, dùng acetaminophen để giảm đau đầu, đau cơ và sốt. Ho có thể tự khỏi, hoặc có thể dùng thuốc có chứa codein để điều trị nếu ho nặng. Hiện nay, trên thị trường có hai nhóm thuốc chữa cúm chính, một là nhóm thuốc có tác dụng ức chế M1, nhưng rất dễ bị virut cúm A kháng lại; hai là loại ức chế NA như tamiflu có khả năng ức chế NA, ức chế sự tăng sinh của virut trong cơ thể. Thuốc chỉ có tác dụng trong vòng 48- 72 giờ sau khi cơ thể mới nhiễm khuẩn, virut chưa xâm nhập vào tế bào, nhưng thời gian này người bệnh chưa có triệu chứng gì nên không thể biết mà uống thuốc. Khi bệnh nhân bắt đầu ho, sốt, sổ mũi thì virut đã xâm nhập vào tế bào, nếu có uống thuốc thì tác dụng cũng rất hạn chế.
Phòng cúm hiệu quả bằng cách nào?
Mỗi người dân nên thực hiện các biện pháp phòng chống bệnh cúm như sau: nâng cao thể trạng bằng cách ăn uống đủ chất, đảm bảo ngủ từ 7- 8 giờ mỗi ngày, không thức khuya, giữ ấm khi thời tiết lạnh, thường xuyên tập thể dục, thể thao vừa sức. Không uống rượu bia, không hút thuốc lá, không làm việc quá sức. Vệ sinh cá nhân: rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với dụng cụ lao động; đeo khẩu trang khi ra đường hay nơi công cộng; che miệng và mũi khi ho và hắt hơi bằng khăn giấy hay khẩu trang; tránh tiếp xúc gần với những người bị sốt, ho. Khi xuất hiện triệu chứng cúm, cần đến cơ sở y tế để được khám, xét nghiệm và điều trị kịp thời. Nếu là bệnh nhân bị bệnh cúm A/H1N1/2009, phải hạn chế tiếp xúc với người khác. Không nên tự ý mua và uống thuốc Tamiflu khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Cúm A/H1N1/2009 lây lan ra cộng đồng nhanh như hiện nay thì việc người dân tự phòng, chống dịch là rất quan trọng.
BS. Phạm Văn Thân