Vì sao WHO quan tâm đến virus Nipah?
Virus Nipah (NiV) là virus lây truyền từ động vật sang người. Đây là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể dẫn đến viêm não, suy hô hấp và tử vong. Virus có thể lây từ động vật sang người, qua thực phẩm nhiễm virus và khi tiếp xúc gần với người bệnh.
Virus được phát hiện trong đợt bùng phát dịch tại Malaysia năm 1998 - 1999. Dơi ăn quả thuộc chi Pteropus là vật chủ tự nhiên của virus. Các đợt dịch Nipah đã được ghi nhận tại một số quốc gia Nam Á và Đông Nam Á, trong đó có Bangladesh và Ấn Độ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ tử vong trong các đợt dịch được ghi nhận vào khoảng 40 - 75%. Mức độ tử vong có thể khác nhau tùy đợt dịch và điều kiện phát hiện, chăm sóc người bệnh.
Virus Nipah là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể dẫn đến viêm não, suy hô hấp và tử vong.
Hiện chưa có vaccine được cấp phép sử dụng rộng rãi hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt, nên việc kiểm soát dịch chủ yếu dựa vào phát hiện sớm, chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừa lây nhiễm. Các đợt bùng phát thường xảy ra rải rác, khiến việc giám sát và ứng phó y tế công cộng trở nên quan trọng.
Vì vậy, WHO theo dõi Nipah như một mầm bệnh có nguy cơ gây dịch và quan tâm trong hoạt động nghiên cứu, phát triển biện pháp ứng phó khi có dịch.
Virus Nipah lây truyền qua những đường nào?
Virus Nipah có thể lây từ động vật sang người, qua thực phẩm hoặc đồ uống nhiễm virus và qua tiếp xúc gần với người bệnh.
- Từ động vật sang người: Người có thể nhiễm virus khi tiếp xúc với động vật mang virus hoặc dịch tiết của chúng. Trong đợt dịch tại Malaysia năm 1998 - 1999, lợn là vật chủ trung gian quan trọng truyền virus sang người.
- Qua thực phẩm, đồ uống nhiễm virus: Ăn trái cây bị dơi nhiễm virus làm nhiễm bẩn hoặc uống nhựa cây chà là tươi nhiễm virus là những đường lây đã được ghi nhận, đặc biệt tại Bangladesh.
- Từ người sang người: Virus có thể lây qua tiếp xúc gần với người bệnh, đặc biệt khi tiếp xúc với nước bọt, dịch tiết đường hô hấp hoặc các dịch cơ thể khác. Người nhà, người chăm sóc và nhân viên y tế cần tuân thủ các biện pháp phòng hộ phù hợp.
Dấu hiệu nhiễm virus Nipah cần nhận biết
Thời gian ủ bệnh thường khoảng 4 - 14 ngày nhưng có thể kéo dài hơn. Các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, gồm:
Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể bị chóng mặt, lú lẫn, thay đổi ý thức, co giật hoặc hôn mê do viêm não cấp. Một số trường hợp xuất hiện biến chứng hô hấp nghiêm trọng, bao gồm suy hô hấp.
Người sống sót sau viêm não do Nipah có thể gặp di chứng thần kinh kéo dài. Hiếm hơn, bệnh có thể tái phát hoặc viêm não xuất hiện muộn sau một thời gian hồi phục.
Các triệu chứng trên không đủ để xác định nhiễm Nipah nếu không có đánh giá chuyên môn. Người có biểu hiện nghi ngờ sau khi đến vùng đang có dịch hoặc tiếp xúc với người bệnh, động vật nghi nhiễm cần liên hệ cơ sở y tế và thông báo rõ lịch sử đi lại, tiếp xúc. Nếu xuất hiện khó thở, co giật hoặc rối loạn ý thức, cần cấp cứu ngay.
Để chẩn đoán nhiễm virus Nipah, cần làm các xét nghiệm:
- RT-PCR: Phát hiện vật liệu di truyền của virus trong mẫu bệnh phẩm phù hợp, là phương pháp quan trọng để xác định nhiễm virus.
- Xét nghiệm huyết thanh học: Phát hiện kháng thể đáp ứng với virus. Kết quả cần được diễn giải theo thời điểm lấy mẫu và diễn biến bệnh.
- Xét nghiệm hỗ trợ: Xét nghiệm máu, dịch não tủy hoặc chẩn đoán hình ảnh như MRI có thể giúp đánh giá tình trạng viêm não và biến chứng nhưng không tự chúng xác nhận nhiễm Nipah.
Việc lấy, vận chuyển và xét nghiệm mẫu nghi nhiễm cần tuân thủ quy trình an toàn sinh học. Người nghi mắc bệnh cần được đánh giá tại cơ sở y tế có năng lực phù hợp.
Cách phòng ngừa virus Nipah
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt cho bệnh này. Các biện pháp điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, theo dõi sát và xử trí biến chứng như suy hô hấp, co giật hoặc phù não. Do vậy việc phát hiện sớm và chăm sóc y tế phù hợp đóng vai trò quan trọng.
Khi chưa có vaccine được cấp phép sử dụng rộng rãi, việc hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm là những biện pháp quan trọng để phòng bệnh.
Dơi ăn quả thuộc chi Pteropus là vật chủ tự nhiên của virus Nipah.
Không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị dơi hoặc động vật khác cắn phá, nhiễm bẩn. Rửa sạch trái cây dưới vòi nước sạch và gọt vỏ khi phù hợp, nhưng không xem các bước này là bảo đảm an toàn tuyệt đối nếu thực phẩm đã bị nhiễm bẩn.
Không tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc động vật ốm, chết không rõ nguyên nhân; không tự xử lý xác động vật nghi nhiễm.
Rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với động vật hoặc môi trường có nguy cơ nhiễm bẩn.
Tránh tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh. Người chăm sóc và nhân viên y tế cần tuân thủ hướng dẫn phòng hộ và kiểm soát nhiễm khuẩn.
Nếu xuất hiện triệu chứng sau khi đến vùng đang có dịch hoặc tiếp xúc với nguồn lây nghi ngờ, cần liên hệ cơ sở y tế và thông báo rõ yếu tố dịch tễ.
Người dân nên theo dõi thông tin dịch bệnh và khuyến cáo phòng ngừa từ Bộ Y tế, WHO và các cơ quan y tế có thẩm quyền, tránh suy đoán nguy cơ dựa trên tin đồn.
Chủ động phòng tránh nguồn lây, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và thông báo sớm yếu tố dịch tễ cho nhân viên y tế là những việc thiết thực giúp hạn chế nguy cơ nhiễm virus Nipah.
Mời độc giả xem thêm video:
Nguy hiểm bệnh truyền nhiễm rubella, điều trị bệnh như thế nào.
