Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã khuyến cáo các nước có điều kiện thuận lợi như tỷ lệ tử vong và mắc sốt rét thấp, có chương trình quốc gia, được Chính phủ quan tâm chỉ đạo và đầu tư kinh phí nên triển khai chiến lược loại trừ sốt rét. Xét các điều kiện trên, Việt Nam đã có thể tiến hành thực hiện loại trừ sốt rét, bước đầu trong những năm tới là thí điểm tại một số địa phương.
Sốt rét năm 2009 có biến động nhưng không ngoài dự đoán
Trong năm 2009, Dự án quốc gia Phòng chống sốt rét (PCSR) đã thực hiện tốt công tác giám sát (tiến hành gần 39.000 lượt giám sát dịch tễ tại hơn 52.000 điểm), phát hiện và xử lý kịp thời hơn 100 điểm nguy cơ dịch. Các vùng trọng điểm bệnh sốt rét như Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, khu IV cũ, miền Trung và một số tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Bắc Kạn, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La... đều được tăng cường giám sát và hỗ trợ chiến dịch PCSR. Bên cạnh đó, công tác chẩn đoán và điều trị bệnh cũng được nâng cao đáng kể, hơn 90 điểm kính hiển vi được xây dựng, thuốc được cấp miễn phí tới tận tay người bệnh. So với năm 2008, tỷ lệ mắc và tử vong do sốt rét đều tăng, tuy vẫn nằm trong giới hạn cho phép của Bộ Y tế và không phải là bất ngờ đối với Dự án quốc gia PCSR. Số người mắc tăng 441 trường hợp (do địa phương không đạt số dân được bảo vệ bằng hóa chất theo đúng kế hoạch), số tử vong tăng 1 trường hợp là do bệnh nhân đến viện muộn trong tình trạng đã xuất hiện triệu chứng của sốt rét ác tính.
 Thực hành soi lam tại lớp đào tạo phát hiện Ký sinh trùng sốt rét. |
Năm 2010, tiếp tục giảm tỷ lệ mắc và tử vong do sốt rét
Trong năm 2010, khắc phục những khó khăn về nguồn lực, cơ sở làm việc, thiếu trang thiết bị tại các trung tâm y tế (nhất là sau khi chia tách cơ sở y tế huyện), mạng lưới y tế thôn chưa đạt yêu cầu, quản lý dân làm nương, ngủ rẫy, giao lưu biên giới còn khó khăn... Dự án quốc gia PCSR tiếp tục đẩy lùi bệnh sốt rét, tập trung vào những đối tượng nguy cơ cao, củng cố các yếu tố bền vững và ngăn chặn sốt rét quay trở lại. Phấn đấu giảm 30% tỷ lệ mắc bệnh, giảm tối thiểu 5% tỷ lệ tử vong (so với năm 2009), bảo vệ bằng hóa chất cho 11 triệu người, điều trị cho 800.000 lượt người và phát hiện 2,5 triệu lam sốt rét.
 Tẩm màn bằng hóa chất phòng chống muỗi cho người dân. |
Và tiến tới loại trừ bệnh sốt rét
Việt Nam là một trong những nước được WHO đánh giá cao trong việc đẩy lùi và PCSR với một Chương trình quốc gia cùng một hệ thống mạng lưới y tế các cấp tương đối tốt. Để có thể khắc phục những thách thức trong PCSR đồng thời từng bước triển khai thí điểm loại trừ sốt rét ở một số tỉnh (thực hiện song hành cùng chiến lược PCSR), Dự án quốc gia PCSR cần hoàn chỉnh phân vùng dịch tễ sốt rét can thiệp trên toàn quốc để có thể chuẩn bị kế hoạch mới cho giai đoạn 2011-2015; tăng cường, tập trung kinh phí cho các vùng sốt rét đang gia tăng, nhằm vào đối tượng có tập quán làm nương, ngủ rẫy, ngủ đêm trong rừng, giao lưu biên giới đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông phòng chống sốt rét một cách thích hợp, hiệu quả; nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị sốt rét tại các tuyến kết hợp tăng cường giám sát, chủ động phát hiện bệnh tại thôn bản, xã, huyện và tỉnh, nâng cao chất lượng hoạt động của các điểm kính hiển vi, đặc biệt lưu ý những vùng sốt rét đã giảm thấp không phát hiện lam hoặc không gửi lam kiểm tra thường xuyên theo quy định, vùng sâu, vùng xa; tăng cường việc giám sát phát hiện, quản lý ca bệnh, giám sát vectơ truyền bệnh và ký sinh trùng kháng thuốc...