Nhận diện những khoảng trống về năng lực trí tuệ nhân tạo
Ngày 28/10/2026, trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026 (VIDW 2026), Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với hệ thống Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, thông qua Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc (UNRCO), với sự phối hợp của Văn phòng Liên Hợp Quốc về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi (ODET), sẽ tổ chức Phiên "Đối thoại liên khu vực về nâng cao năng lực trí tuệ nhân tạo" tại Hạ Long, Quảng Ninh.
Phiên Đối thoại hướng tới trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những khoảng trống về năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) giữa các quốc gia và đề xuất các ưu tiên hợp tác nhằm thúc đẩy phát triển, ứng dụng và quản trị AI một cách bao trùm, an toàn và có trách nhiệm. Nội dung trao đổi không chỉ giới hạn ở đào tạo nhân lực, mà còn đề cập năng lực nghiên cứu, phát triển và triển khai AI; tiếp cận hạ tầng tính toán, dữ liệu, chuyên gia và nguồn lực tài chính; cũng như năng lực xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật về AI.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính phát biểu tại sự kiện. Ảnh: PV
Ông Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Việt Nam xác định AI là động lực quan trọng của phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chúng tôi đã có những bước đi cụ thể. Luật Trí tuệ nhân tạo được Quốc hội thông qua tháng 12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 là đạo luật chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam về AI, quản lý theo mức độ rủi ro và lấy con người làm trung tâm. Tháng 8 vừa qua, Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là pháp luật không phải rào cản, mà phải là nền tảng để AI phát triển.
Cách tiếp cận của Việt Nam dựa trên ba trụ cột. Thứ nhất là thể chế, chính sách. Thứ hai là nhân lực và nhân tài, yếu tố quyết định thành công của phát triển AI. Thứ ba là hạ tầng, dữ liệu và cộng đồng khởi nghiệp AI. Đây cũng chính là những khoảng cách năng lực mà buổi Đối thoại hôm nay hướng tới giải quyết.
"Chúng tôi tin rằng phát triển AI là một hành trình chung, và không quốc gia nào có thể tự mình đi hết hành trình đó. Việt Nam theo đuổi cách tiếp cận hài hòa giữa thúc đẩy phát triển và bảo đảm quản trị hiệu quả, lấy con người làm trung tâm, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ bạn bè quốc tế", ông Trần Trung Tính nói.
Toàn cảnh buổi đối thoại. Ảnh: PV
Thỏa thuận Số toàn cầu, được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai của Liên hợp quốc tháng 9/2024, là văn kiện đầu tiên ở cấp toàn cầu về hợp tác số và quản trị AI. Trong khuôn khổ Thỏa thuận, Liên hợp quốc khởi xướng Mạng lưới Nâng cao năng lực AI (AICDN), trong đó Việt Nam là một trong 26 quốc gia và tổ chức đầu tiên trở thành thành viên chính thức vào tháng 7/2026.
Thỏa thuận cũng là cơ sở để Đại hội đồng Liên hợp quốc thành lập Đối thoại toàn cầu về Quản trị AI. Phiên Đối thoại tại Quảng Ninh là hoạt động đóng góp liên kỳ cho tiến trình này, hướng tới kỳ Đối thoại tiếp theo dự kiến tổ chức tại New York năm 2027. Thông qua đó, Việt Nam cùng các đối tác trao đổi về điều kiện để các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển, tham gia thực chất hơn vào quá trình phát triển và quản trị AI toàn cầu.
Chia sẻ nguồn lực và hỗ trợ triển khai AI trong thực tiễn
Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, thay mặt Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh tại Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026 rằng, trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối số, chuyển đổi xanh và sản xuất tiên tiến đang tạo ra những cơ hội phát triển mới. Tuy nhiên, nguồn lực phát triển AI, từ năng lực tính toán, dữ liệu đến nhân tài, vẫn tập trung tại một số ít địa điểm, có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách giữa các quốc gia và bất bình đẳng trong mỗi quốc gia.
Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam phát biểu tại sự kiện. Ảnh: PV
Theo ông, tiếp cận AI là chưa đủ. Các quốc gia cần nâng cao năng lực ứng dụng, phát triển, đánh giá và quản trị AI phù hợp với ưu tiên quốc gia, thực tiễn địa phương. Đối thoại Toàn cầu đầu tiên về Quản trị AI của Liên Hợp Quốc, với 3.602 người tham gia từ 163 quốc gia, đã chỉ ra những nhu cầu thiết yếu gồm hạ tầng kết nối, năng lượng, năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng cao, nhân lực, thể chế, khuôn khổ pháp lý và nguồn tài chính bền vững.
Ông cũng lưu ý, phát triển năng lực phải đi đôi với củng cố niềm tin, bảo đảm quyền riêng tư, tính toàn vẹn thông tin, trách nhiệm giải trình và sự giám sát của con người.
Trong bối cảnh Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực phát triển, Việt Nam có cơ hội không chỉ ứng dụng mà còn góp phần định hình, quản trị AI.
Cuộc đối thoại cần tập trung xác định năng lực AI cần thiết, thúc đẩy hợp tác khu vực và liên khu vực, chia sẻ hạ tầng, tri thức, nghiên cứu, đồng thời xây dựng cơ chế tài chính dài hạn. Ông khẳng định tương lai AI sẽ thu hẹp khoảng cách hay tạo thêm phân hóa phụ thuộc vào lựa chọn về đầu tư, hợp tác, tính cởi mở, các biện pháp bảo vệ con người và thể chế.
Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, tại Việt Nam, khuôn khổ pháp luật và chính sách về AI đang được triển khai với Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, và Nghị định số 142/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật. Luật xác lập nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, bảo đảm sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người, đồng thời quy định quản lý hệ thống AI theo mức độ rủi ro.
Bên cạnh đó, Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, được phê duyệt tại Quyết định số 1671/QĐ-TTg ngày 28/8/2026, xác định định hướng chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI, lấy nhân lực, hạ tầng và dữ liệu làm nền tảng, thể chế và quản trị AI làm đột phá. Các định hướng này tạo cơ sở để Việt Nam thúc đẩy hợp tác quốc tế gắn với nâng cao năng lực nội sinh, phát triển và làm chủ công nghệ AI.
Kết thúc Đối thoại, Bộ Khoa học và Công nghệ và UNRCO dự kiến tổng hợp những thông điệp chính về các khoảng trống năng lực AI, kinh nghiệm thực tiễn và ưu tiên hợp tác, gửi ODET làm đầu vào cho Đối thoại toàn cầu về Quản trị AI năm 2027 tại New York, đồng thời chia sẻ với các thành viên AICDN. Kết quả này được kỳ vọng góp phần thúc đẩy các hình thức hợp tác thiết thực, giúp các quốc gia không chỉ tiếp cận mà còn từng bước xây dựng năng lực phát triển, ứng dụng và quản trị AI phù hợp với nhu cầu, điều kiện của mình.
