Giá xăng dầu liên tục tăng cao do biến động của thế giới
Ngày 9/3, thị trường xăng dầu ghi nhận xu hướng neo cao, trong đó giá dầu diesel và dầu hỏa đã vượt mức đỉnh của năm 2022. Diễn biến này diễn ra khi căng thẳng Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên nguồn cung dầu thế giới.
Theo dữ liệu từ Oilprice lúc 4h30 ngày 9/3 (giờ Việt Nam), dầu Brent đạt 92,69 USD/thùng, tăng 8,52%, tương đương 7,28 USD/thùng so với phiên trước. Tương tự, giá dầu WTI ở mốc 90,90 USD/thùng, tăng 12,21% (tương đương tăng 9,89 USD/thùng).
Giá dầu trên thế giới tiếp đà tăng mạnh khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran tiếp tục leo thang, gây tắc nghẽn dòng chảy qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển gần 1/3 sản lượng dầu toàn cầu.
Giá xăng dầu có nhiều biến động do ảnh hưởng của tình hình chính trị thế giới.
Từ cuối tháng 2 đến nay, giá xăng dầu trong nước liên tục leo thang theo đà tăng của thị trường thế giới. Chỉ trong khoảng 10 ngày (26/2–7/3), xăng E5 RON92 tăng 5.703 đồng/lít (29,2%), xăng RON95-III tăng 6.896 đồng/lít (34,2%).
Các mặt hàng dầu ghi nhận mức tăng mạnh hơn, với dầu diesel tăng 10.960 đồng/lít (56,8%), dầu hỏa tăng 15.622 đồng/lít (80,2%) và dầu mazut tăng 5.638 đồng/kg (35,9%).
Trước diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông (chiến tranh Vùng Vịnh) năm 2026, Việt Nam đã thành lập Tổ công tác đặc biệt, do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn làm Tổ trưởng, để bảo đảm an ninh năng lượng và ứng phó với rủi ro giá dầu thô có thể vượt 100 USD/thùng. Các biện pháp tập trung vào dự báo, điều hành giá và ổn định nguồn cung xăng dầu, điện, than.
Cụ thể, Thủ tướng Chính phủ thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng (theo Quyết định 385/QĐ-TTg ngày 4/3/2026) gồm lãnh đạo các bộ: Công Thương, Tài chính, Quốc phòng, Ngoại giao, cùng các tập đoàn lớn (PVN, EVN, TKV, Petrolimex). Tổ công tác thường xuyên cập nhật các kịch bản lạm phát, kiểm soát giá hàng hóa thiết yếu và xăng dầu để giảm thiểu tác động đến sản xuất và tiêu dùng. Theo dõi sát giá dầu thô, vốn đã tăng hơn 10% (vượt 80 USD/thùng) vào đầu tháng 3/2026.
Chính phủ Chỉ đạo các nhà máy lọc dầu (như Dung Quất) tối ưu hóa sản xuất, xây dựng phương án nhập khẩu dầu thô, xăng dầu thay thế trong trường hợp gián đoạn nguồn cung. Riêng ngành vận tải/logistics được cảnh báo ảnh hưởng lớn do chi phí vận tải biển có thể tăng 20-40% khi eo biển Hormuz bị phong tỏa.
PGS, TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế cho rằng, trong mọi kịch bản, "mỏ neo" của Việt Nam vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô. Nếu điều hành tốt, có thể kiểm soát lạm phát kỳ vọng, giữ tỷ giá và lãi suất ở mức hợp lý, đồng thời hỗ trợ đúng nhóm chịu tác động như logistics, năng lượng, doanh nghiệp xuất nhập khẩu thay vì kích cầu dàn trải.
Với chính sách tiền tệ, điều hành cần linh hoạt nhưng thận trọng với lạm phát. Lãi suất nên được giữ ở mặt bằng hợp lý, tránh điều chỉnh đột ngột. Tỷ giá cần được điều hành mềm dẻo để hạn chế biến động quá mạnh, giảm áp lực chi phí nhập khẩu và tâm lý thị trường. Dòng tín dụng nên ưu tiên cho sản xuất, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời kiểm soát rủi ro ở các lĩnh vực đầu cơ.
Ở khía cạnh tài khóa, cần chủ động tạo "bộ đệm" cho nền kinh tế bằng cách đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, nhất là hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng và chuyển đổi số để kích hoạt đầu tư tư nhân và tạo việc làm. Các gói hỗ trợ nên có mục tiêu rõ ràng, tập trung vào nhóm chịu tác động trực tiếp khi chi phí đầu vào tăng cao. Song song đó là giữ kỷ luật ngân sách và cơ cấu lại chi tiêu theo hướng hiệu quả hơn.
Về năng lượng, ông Long nhấn mạnh cần đa dạng hóa nguồn cung, nâng dự trữ và chuẩn bị kịch bản ứng phó khi giá dầu tăng hoặc vận tải gián đoạn. Điều hành giá nên theo cơ chế thị trường nhưng có công cụ giảm sốc phù hợp, bảo đảm minh bạch và tránh gây biến động mạnh.
Kịch bản ứng phó nếu xung đột Trung Đông kéo dài
Theo Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), nhà máy Lọc dầu Dung Quất hiện đang sử dụng khoảng 30-35% dầu thô nguyên liệu nhập khẩu, chủ yếu từ Tây Phi, khu vực Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông. Vì vậy, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, giá dầu, phụ phí, cước vận chuyển và phí bảo hiểm có thể tiếp tục tăng mạnh, làm gia tăng đáng kể chi phí đầu vào và rủi ro tài chính.
Ngay từ đầu năm 2026, nhằm chuẩn bị cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và chủ động ứng phó với các tình huống bất thường của thế giới, cũng như tác động của biến đổi khí hậu, BSR đã chủ động nâng mức tồn kho, điều hành sản xuất linh hoạt theo nhu cầu thị trường và đa dạng hóa nguồn nguyên liệu.
Trong giai đoạn tháng 3-5/2026, BSR đã ký hợp đồng mua khoảng 3 triệu thùng dầu thô nhập khẩu thông qua các đầu mối. Mặc dù các nguồn này không thuộc khu vực xung đột trực tiếp, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông vẫn có thể tác động gián tiếp đến tiến độ giao hàng, chi phí vận tải, bảo hiểm và an toàn hàng hải.
Đáng chú ý, với nhu cầu mua bổ sung theo hợp đồng chuyến trong tháng 5/2026 ước khoảng 900 nghìn đến 1 triệu thùng và tháng 6/2026 khoảng 1-1,3 triệu thùng, việc vận hành Nhà máy ở mức 118-120% công suất sẽ chịu áp lực lớn về giá cả và khả năng tiếp cận nguồn hàng.
Theo chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình , Eo biển Hormuz, nằm giữa Oman và Iran, kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Vịnh Ả-Rập. Eo biển đủ sâu và rộng để cho những tàu dầu lớn nhất thế giới có thể đi qua, và đó là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Một lượng lớn dầu mỏ đi qua eo biển này, trong khi có rất ít các con đường khác để đưa dầu ra khỏi eo biển, nếu bị chặn.
Nếu phong tỏa kéo dài sẽ ảnh hưởng tới nhiên liệu đầu vào cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, vì lượng dầu thô nhập khẩu từ Kuwait chiếm 87% (chủ yếu để vận hành Nhà máy này) và khó có thể thay thế bằng nguồn khác.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn duy trì nhập khẩu sản phẩm dầu mỏ từ các nước trong khu vực, nên vẫn đáp ứng được nhu cầu trong nước về sản phẩm dầu mỏ, nếu nguồn dầu thô từ Kuwait bị gián đoạn.
Theo TS Nguyễn Hồng Minh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dầu khí Việt Nam, đơn vị thành viên của Petrovietnam, về dài hạn Việt Nam có thể từng bước nâng cao mức độ chủ động thông qua một số định hướng chiến lược.
Trước hết, Chính phủ cần tiếp tục đầu tư cho thăm dò - khai thác nhằm gia tăng trữ lượng và duy trì sản lượng dầu khí trong nước. Đây vẫn là nền tảng quan trọng để cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy lọc dầu.
Bên cạnh đó, các nhà máy lọc dầu cần tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm pha trộn và xử lý nhiều loại dầu thô khác nhau nhằm đa dạng hóa nguồn nguyên liệu đầu vào, từ đó nâng cao tính linh hoạt của công nghệ chế biến, giúp hệ thống lọc - hóa dầu thích ứng tốt hơn với biến động của thị trường năng lượng.
Cùng đó, Việt Nam cũng có thể thúc đẩy mạnh hơn việc sử dụng nhiên liệu sinh học như xăng E10, E15 để không chỉ góp phần giảm áp lực với nguồn xăng dầu hóa thạch mà còn phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng và mục tiêu giảm phát thải.
