Viêm phổi ở người cao tuổi có thể lây từ người này sang người khác nếu nguyên nhân gây bệnh là virus hoặc một số loại vi khuẩn có khả năng lây truyền qua đường hô hấp. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp viêm phổi đều có tính lây nhiễm. Người cao tuổi có sức đề kháng suy giảm, mắc bệnh mạn tính hoặc có bệnh nền thường có nguy cơ mắc bệnh và diễn biến nặng hơn.
1. Viêm phổi ở người cao tuổi lây qua đường nào?
Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng tại nhu mô phổi, có thể do nhiều nguyên nhân như virus, vi khuẩn, nấm hoặc các tác nhân không nhiễm trùng. Vì vậy, khả năng lây truyền phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.
Các bệnh nhiễm trùng hô hấp do virus như cúm, RSV, COVID-19 và một số vi khuẩn có thể lây từ người bệnh sang người khỏe mạnh. Tuy nhiên, người tiếp xúc với tác nhân gây bệnh không nhất thiết sẽ mắc viêm phổi. Họ có thể chỉ xuất hiện nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc không có triệu chứng.
Đối với người cao tuổi, nguy cơ mắc viêm phổi và biến chứng thường cao hơn do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi, khả năng bảo vệ đường hô hấp kém hơn và thường mắc kèm các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính...
Do đó, khi trong gia đình có người mắc bệnh hô hấp, việc chủ động phòng lây nhiễm đặc biệt quan trọng để bảo vệ người cao tuổi.
- Lây trực tiếp qua đường hô hấp
Một số virus và vi khuẩn gây nhiễm trùng đường hô hấp có thể lây truyền thông qua các giọt bắn và dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần.
Nguy cơ lây nhiễm tăng lên khi tiếp xúc trong khoảng cách gần, thời gian dài hoặc ở không gian kín, thông khí kém.
Người cao tuổi có thể nhiễm tác nhân gây bệnh sau khi tiếp xúc với người mắc bệnh. Tùy từng tác nhân và tình trạng sức khỏe, nhiễm trùng có thể chỉ gây cảm lạnh, viêm đường hô hấp trên hoặc tiến triển thành viêm phổi.
Đặc biệt, những người cao tuổi có bệnh phổi mạn tính, suy tim, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc sức khỏe yếu cần được bảo vệ tốt hơn vì nguy cơ diễn biến nặng khi mắc nhiễm trùng hô hấp cao hơn.
Nguyên nhân gây bệnh viêm phổi ở người cao tuổi là virus hoặc một số loại vi khuẩn có khả năng lây truyền qua đường hô hấp.
Một số tác nhân gây bệnh hô hấp cũng có thể lan truyền thông qua tiếp xúc với bàn tay hoặc các bề mặt có chứa dịch tiết của người bệnh.
Chẳng hạn, người bệnh ho hoặc hắt hơi vào tay, sau đó chạm vào một số bề mặt. Người khác tiếp xúc với bề mặt này rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng có thể tạo điều kiện để tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ thể.
Tuy nhiên, mức độ quan trọng của con đường lây truyền qua bề mặt phụ thuộc vào từng loại virus, vi khuẩn. Vì vậy, không nên hiểu rằng mọi trường hợp viêm phổi đều lây truyền gián tiếp qua đồ vật.
2. Làm gì để phòng lây viêm phổi cho người cao tuổi?
Khi sống cùng người đang mắc bệnh hô hấp, gia đình nên hạn chế tiếp xúc gần, đặc biệt trong thời gian người bệnh đang có các triệu chứng như ho, sốt, hắt hơi, sổ mũi.
Người bệnh cần che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, ưu tiên sử dụng khăn giấy và bỏ đúng nơi quy định. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay cũng là biện pháp quan trọng giúp hạn chế sự phát tán của tác nhân gây bệnh.
Không nên dùng chung các vật dụng cá nhân và cần vệ sinh thường xuyên những bề mặt được nhiều người chạm vào. Nhà ở cần được thông thoáng, tránh tập trung đông người trong không gian kín.
Đối với người cao tuổi, việc tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa nhiều bệnh nhiễm trùng hô hấp. Tùy tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ cá nhân, bác sĩ có thể tư vấn các vaccine phù hợp, trong đó có vaccine phòng cúm, phế cầu.
Bên cạnh đó, người cao tuổi cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp với sức khỏe, ngủ đủ giấc, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và tránh tiếp xúc với khói thuốc lá.
Tóm lại, viêm phổi không phải lúc nào cũng lây. Những trường hợp do virus hoặc một số vi khuẩn có khả năng lây truyền có thể phát tán tác nhân gây bệnh qua đường hô hấp và tiếp xúc. Chủ động vệ sinh tay, thông thoáng môi trường sống, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp và tiêm chủng đầy đủ là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ người cao tuổi trước nguy cơ nhiễm bệnh và biến chứng.
Viêm phổi ở người cao tuổi đôi khi không biểu hiện điển hình. Người bệnh có thể không sốt cao nhưng xuất hiện mệt mỏi bất thường, ăn uống kém, lú lẫn, buồn ngủ nhiều, ho, khó thở hoặc suy giảm khả năng vận động. Nếu người cao tuổi có biểu hiện khó thở, thở nhanh, đau ngực, tím môi, lơ mơ, tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám.
