Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm niêm mạc phế quản, thường xuất hiện sau nhiễm trùng đường hô hấp và chủ yếu do virus gây ra. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng người cao tuổi, đặc biệt những người mắc bệnh lý nền về tim phổi, có nguy cơ diễn tiến nặng và gặp biến chứng cao hơn.
Ở người cao tuổi, hệ miễn dịch suy giảm theo quá trình lão hóa, trong khi chức năng bảo vệ và làm sạch đường thở cũng kém hiệu quả hơn. Vì vậy, khi nhiễm tác nhân gây bệnh, tình trạng viêm có thể kéo dài, làm tăng nguy cơ biến chứng hô hấp. Nhận biết sớm các dấu hiệu và điều trị đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe người cao tuổi.
Dấu hiệu viêm phế quản cấp ở người cao tuổi
Viêm phế quản cấp xảy ra khi niêm mạc phế quản bị viêm, khiến đường thở tăng tiết chất nhầy và gây ho. Phần lớn trường hợp do virus gây ra, chẳng hạn các virus gây cảm lạnh, cúm và một số virus đường hô hấp khác. Vi khuẩn ít gặp hơn và không phải trường hợp nào có đờm màu vàng hoặc xanh cũng đồng nghĩa với nhiễm khuẩn.
Ở người cao tuổi, bệnh có thể xuất hiện sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh hoặc cúm. Ngoài ra, khói thuốc lá, bụi, hóa chất và không khí ô nhiễm cũng có thể kích thích đường thở, khiến tình trạng ho kéo dài hoặc nặng hơn.
Khi bị viêm phế quản cấp, người cao tuổi có thể xuất hiện các biểu hiện:
- Ho kéo dài, có thể tăng về đêm hoặc khi nằm.
- Khạc đờm, cảm giác vướng hoặc có nhiều chất nhầy trong đường thở.
- Khó thở hoặc cảm giác nặng ngực.
- Thở khò khè.
- Mệt mỏi, uể oải.
- Có thể sốt nhẹ, ớn lạnh, đau đầu hoặc đau nhức cơ thể.
Ho là triệu chứng điển hình nhất. Ban đầu, người bệnh có thể ho khan, sau đó xuất hiện đờm. Đờm có thể có màu trắng, vàng hoặc xanh tùy từng trường hợp. Tuy nhiên, màu sắc đờm không đủ để xác định nguyên nhân do vi khuẩn.
Ở người cao tuổi, biểu hiện bệnh đôi khi không điển hình. Người bệnh có thể không sốt cao nhưng lại mệt mỏi nhiều, ăn uống kém, thở nhanh, lú lẫn hoặc giảm khả năng vận động. Đây là những dấu hiệu cần được chú ý, đặc biệt ở người có bệnh nền.
Viêm phế quản cấp thường do virus nhưng có thể diễn tiến nặng ở người cao tuổi. Ảnh AI.
Vì sao người cao tuổi dễ mắc và diễn tiến nặng?
Quá trình lão hóa làm suy giảm khả năng miễn dịch và chức năng của hệ hô hấp. Cơ hô hấp yếu hơn, phản xạ ho giảm và khả năng tống xuất đờm cũng kém hiệu quả. Điều này khiến dịch tiết dễ ứ đọng, tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển.
Nguy cơ càng cao ở người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, suy tim, đái tháo đường hoặc các bệnh lý làm suy giảm miễn dịch. Người hút thuốc lá lâu năm cũng dễ bị tổn thương đường hô hấp và có nguy cơ mắc các bệnh hô hấp nặng hơn.
Đáng lưu ý, triệu chứng viêm phế quản cấp có thể tương tự nhiều bệnh lý khác như viêm phổi, đợt cấp COPD hoặc suy tim. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào triệu chứng ho và đờm để tự chẩn đoán.
Khi nào người cao tuổi cần đi khám?
Người cao tuổi cần được thăm khám khi ho kéo dài, triệu chứng ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng đến ăn uống, ngủ nghỉ và sinh hoạt.
Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu:
- Khó thở, thở nhanh hoặc cảm giác không đủ hơi.
- Đau ngực, đặc biệt khi thở hoặc ho.
- Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
- Ho ra máu.
- Lú lẫn, buồn ngủ bất thường hoặc thay đổi ý thức.
- Môi hoặc đầu ngón tay tím tái.
- SpO₂ giảm nếu gia đình có máy đo và người bệnh được hướng dẫn theo dõi.
- Các triệu chứng hô hấp tăng nhanh ở người mắc bệnh nền tim phổi.
Những biểu hiện này có thể cảnh báo viêm phổi hoặc biến chứng nghiêm trọng khác, cần được đánh giá và xử trí kịp thời.
Điều trị viêm phế quản cấp thế nào?
Phần lớn trường hợp viêm phế quản cấp do virus và có thể tự cải thiện. Điều trị chủ yếu là nghỉ ngơi, uống đủ nước nếu không có chống chỉ định, giữ ấm, tránh khói thuốc và các yếu tố kích thích đường thở.
Thuốc giảm ho, thuốc long đờm hoặc các thuốc điều trị triệu chứng khác cần được sử dụng phù hợp với tình trạng của từng người. Đặc biệt ở người cao tuổi, việc dùng thuốc cần thận trọng vì nhóm này thường sử dụng nhiều loại thuốc và có nguy cơ tương tác thuốc.
Không nên tự ý mua và sử dụng kháng sinh. Kháng sinh không có tác dụng đối với virus, trong khi sử dụng không cần thiết có thể gây tác dụng phụ, dị ứng và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh. Bác sĩ sẽ quyết định có cần dùng kháng sinh hay không dựa trên thăm khám và các dấu hiệu gợi ý nhiễm khuẩn.
Chủ động phòng bệnh cho người cao tuổi
Để giảm nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, người cao tuổi cần giữ vệ sinh tay, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh truyền nhiễm, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc môi trường ô nhiễm và tránh hoàn toàn khói thuốc lá.
Tiêm vaccine phù hợp theo khuyến cáo cũng là biện pháp quan trọng, đặc biệt là vaccine cúm và các vaccine phòng bệnh hô hấp được khuyến nghị cho người cao tuổi hoặc người có bệnh nền.
Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, vận động phù hợp với thể trạng, ngủ đủ giấc và kiểm soát tốt các bệnh mạn tính.
Viêm phế quản cấp thường không phải bệnh nguy hiểm ở người khỏe mạnh, nhưng ở người cao tuổi, bệnh cần được theo dõi sát do nguy cơ biến chứng cao hơn. Phát hiện sớm, điều trị đúng nguyên nhân và không tự ý sử dụng kháng sinh là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ chức năng hô hấp và hạn chế nguy cơ diễn tiến nặng.
