Gánh nặng lớn khi mắc bệnh truyền nhiễm viêm não Nhật Bản
Mới đây, bé trai 14 tuổi ở Nghệ An rơi vào tình trạng nguy kịch, phải thở máy và điều trị hồi sức tích cực do mắc viêm não Nhật Bản dù trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Điều đáng chú ý, trẻ đã tiêm các mũi vắc xin cơ bản nhưng chưa tiêm nhắc lại, khiến khả năng bảo vệ suy giảm theo thời gian.
Bệnh nhi T.V.K. (sinh năm 2011, trú tại Nghệ An) được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nặng sau nhiều ngày sốt cao liên tục, đau đầu, buồn nôn và nôn.
Theo các bác sỹ của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, trẻ xác định trẻ mắc viêm não Nhật Bản kèm viêm phổi nặng. Bệnh nhi phải thở máy, an thần và điều trị hồi sức tích cực.
Sau thời gian điều trị, tình trạng của trẻ đã cải thiện rõ rệt. Bệnh nhi được cai máy thở thành công, tự thở khí phòng với độ bão hòa oxy ổn định, hết sốt, tỉnh táo và tiếp xúc tốt. Tuy nhiên, trẻ vẫn còn yếu tay phải với cơ lực khoảng 4/5 và cần tiếp tục tập phục hồi chức năng để hạn chế các di chứng thần kinh lâu dài.
Tuy nhiên, đây không phải là trường hợp cá biệt. Thực tế thời gian gần đây nhiều cơ sở y tế đã tiếp nhận các ca viêm não Nhật Bản diễn biến nặng với tổn thương não nghiêm trọng, để lại di chứng kéo dài dù người bệnh được điều trị tích cực.
Các chuyên gia nhận định viêm não Nhật Bản là một trong những bệnh truyền nhiễm gây gánh nặng lớn đối với người bệnh, gia đình và xã hội bởi hậu quả không chỉ dừng lại ở giai đoạn cấp tính mà còn kéo dài nhiều năm sau đó.
Trước đó, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị cho một nam thanh niên 17 tuổi ở Hà Nội bị tổn thương sâu trong mô não, mang di chứng thần kinh nghiêm trọng dù đã trải qua hơn một tháng điều trị tích cực.
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, viêm não Nhật Bản hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hạn chế tổn thương não. Chính vì vậy, bệnh vẫn được xem là nguyên nhân hàng đầu gây viêm não do virus và để lại nhiều di chứng thần kinh nặng nề tại các quốc gia châu Á.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, ước tính có khoảng 3 tỷ người đang sinh sống trong vùng nguy cơ tại 24 quốc gia châu Á, trong đó khoảng 700 triệu là trẻ em dưới 15 tuổi. GS.TS Vũ Sinh Nam, Hội Y học Dự phòng Việt Nam cho biết, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 67.900 ca mắc viêm não Nhật Bản. Tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%.
Đáng lo ngại hơn, khoảng một nửa số bệnh nhân sống sót phải mang theo các di chứng thần kinh kéo dài như động kinh, rối loạn vận động, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng học tập, rối loạn hành vi hoặc mất khả năng lao động.
Một nghiên cứu thực hiện tại Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar trên 617 bệnh nhân nghi ngờ viêm não cho thấy viêm não Nhật Bản chiếm tới 33% số trường hợp xác định được căn nguyên. Tỷ lệ tử vong ghi nhận là 16% và gần 49% bệnh nhân để lại di chứng thần kinh.
Các chuyên gia nhận định đây là một trong những bệnh truyền nhiễm gây gánh nặng lớn đối với người bệnh, gia đình và xã hội bởi hậu quả không chỉ dừng lại ở giai đoạn cấp tính mà còn kéo dài nhiều năm sau đó.
Khoảng trống miễn dịch từ việc bỏ quên mũi tiêm nhắc
Tại Việt Nam, trước khi vắc xin viêm não Nhật Bản được triển khai rộng rãi, mỗi năm ghi nhận từ 2.000-3.000 ca mắc bệnh. Riêng năm 1985, số ca mắc từng lên tới gần 5.000 trường hợp; đến năm 1995, bệnh chiếm tới 61% các ca viêm não do virus.
Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca mắc đã giảm mạnh xuống còn khoảng 100-200 trường hợp mỗi năm. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn ghi nhận các trường hợp mắc bệnh ở những người chưa tiêm vắc xin, tiêm không đủ liều hoặc bỏ sót các mũi tiêm nhắc.
Theo phân tích dịch tễ, một số trường hợp mắc bệnh xảy ra ở những người từng được tiêm chủng nhưng miễn dịch đã suy giảm theo thời gian hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm nhắc theo khuyến cáo.
Theo chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần được tiêm 3 mũi cơ bản gồm mũi đầu tiên lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần và mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó cần tiêm nhắc lại mỗi 3-4 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì hiệu quả bảo vệ.
Tuy nhiên, nhiều phụ huynh thường ghi nhớ lịch tiêm cơ bản nhưng lại quên các mũi tiêm nhắc. Đây chính là khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù đã từng được tiêm vắc xin trước đó.
Theo BS Nguyễn Tuấn Hải, vắc xin hiện vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản. Việc tiêm chủng đầy đủ giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại virus, từ đó ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm đáng kể khả năng diễn tiến nặng và tử vong.
Tiêm vắc xin vẫn là một trong những biện pháp hiệu quả phòng bệnh truyền nhiễ, trong đó có viêm não Nhật Bản.
Các loại vắc xin viêm não Nhật Bản hiện nay đều đã trải qua quá trình nghiên cứu nghiêm ngặt và được chứng minh an toàn, hiệu quả trong bảo vệ trẻ em cũng như người lớn trước virus gây bệnh.
Theo các chuyên gia, bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh. Vì vậy, không chỉ trẻ em mà cả người lớn chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ liều cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.
Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng cách ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và tăng cường bảo vệ trẻ em trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.
Các chuyên gia nhấn mạnh, trong bối cảnh vẫn ghi nhận những ca bệnh nặng với tổn thương não không thể phục hồi, điều quan trọng nhất là không bỏ sót bất kỳ mũi vắc xin nào, đặc biệt là các mũi tiêm nhắc.
