Tuy nhiên, không phải mọi âm thanh bất thường khi trẻ thở đều do đờm. Xác định đúng nguyên nhân là điều quan trọng để chăm sóc trẻ phù hợp, tránh những can thiệp không cần thiết có thể gây tổn thương đường hô hấp.
1. Đường thở của trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng
Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, đường thở có kích thước nhỏ và niêm mạc đường hô hấp còn nhạy cảm. Khi bị viêm, niêm mạc phù nề hoặc tăng tiết dịch, lòng đường thở có thể bị thu hẹp, khiến trẻ ho, thở khò khè hoặc phát ra những âm thanh bất thường.
Một số trẻ còn có biểu hiện ngạt mũi, ngủ ngáy, bú kém hoặc khó chịu khi nằm. Những dấu hiệu này dễ khiến cha mẹ nghĩ rằng trẻ có nhiều đờm trong đường hô hấp dưới. Tuy nhiên, tiếng khụt khịt có thể xuất phát từ dịch nhầy ở mũi, trong khi tiếng khò khè thực sự thường liên quan đến tình trạng hẹp đường thở nhỏ.
Vì vậy, chỉ dựa vào âm thanh khi trẻ thở để kết luận trẻ bị ứ đọng đờm là chưa đủ. Việc hút đờm cũng không phải lúc nào cần thiết, bởi hiệu quả phụ thuộc vào vị trí, lượng dịch tiết và nguyên nhân gây triệu chứng.
2. Những nguyên nhân khiến trẻ ho, khò khè kéo dài
- Nhiễm virus đường hô hấp
Cảm lạnh, cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV) và adenovirus là những tác nhân có thể gây viêm đường hô hấp ở trẻ. Trẻ thường có biểu hiện sổ mũi, nghẹt mũi, ho, đôi khi sốt và khò khè.
Viêm tiểu phế quản làm các tiểu phế quản bị viêm, phù nề và tăng tiết dịch, khiến đường thở bị hẹp. Ảnh AI
Khi nhiễm virus, dịch tiết ở mũi và đường hô hấp có thể tăng lên. Cơ thể sẽ loại bỏ dịch thông qua các cơ chế tự nhiên như ho, hắt hơi và dẫn lưu dịch mũi. Phần lớn trường hợp nhiễm virus thông thường có thể cải thiện theo thời gian nếu được chăm sóc phù hợp.
Tuy nhiên, việc hút dịch không đúng kỹ thuật hoặc quá thường xuyên có thể gây kích ứng, tổn thương niêm mạc mũi, chảy máu và phù nề, khiến trẻ khó chịu hơn. Do đó, cha mẹ không nên tự ý hút sâu hoặc lặp lại thủ thuật nhiều lần khi chưa được hướng dẫn.
- Viêm tiểu phế quản
Viêm tiểu phế quản thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, và thường do virus gây ra. Bệnh làm các tiểu phế quản bị viêm, phù nề và tăng tiết dịch, khiến đường thở bị hẹp.
Trẻ có thể bắt đầu bằng các triệu chứng giống cảm lạnh như sổ mũi, ho nhẹ, sau đó xuất hiện thở nhanh, khò khè, bú kém hoặc khó thở. Trong trường hợp này, tiếng khò khè không đơn thuần là dấu hiệu có đờm để hút mà còn phản ánh tình trạng tổn thương và hẹp đường thở nhỏ.
Việc điều trị chủ yếu tập trung vào theo dõi hô hấp, bảo đảm trẻ được cung cấp đủ dịch và hỗ trợ oxy khi có chỉ định. Hút dịch mũi nhẹ nhàng có thể được cân nhắc khi dịch gây tắc nghẽn, ảnh hưởng đến bú hoặc thở; không nên hút đờm sâu thường quy cho mọi trẻ bị viêm tiểu phế quản.
- Hen và các bệnh lý gây hẹp đường thở
Hen phế quản có thể khiến trẻ ho tái diễn, khò khè, khó thở hoặc tức ngực. Triệu chứng thường xuất hiện từng đợt, có thể nặng hơn về đêm, khi vận động hoặc khi tiếp xúc với dị nguyên, khói thuốc và các tác nhân kích thích.
Ở trẻ mắc hen, tiếng khò khè chủ yếu liên quan đến tình trạng co thắt và viêm đường thở, không nhất thiết do có nhiều đờm. Vì vậy, hút đờm không giải quyết được nguyên nhân chính. Trẻ cần được bác sĩ đánh giá để xác định bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Ngoài hen, viêm phổi và một số bệnh lý hô hấp khác cũng có thể gây ho kéo dài, thở nhanh hoặc khó thở. Nếu trẻ ho nhiều, sốt kéo dài, khò khè tái diễn hoặc có biểu hiện bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tự điều trị tại nhà.
- Trào ngược dạ dày – thực quản
Ở một số trẻ, trào ngược dạ dày – thực quản có thể đi kèm ho, nôn trớ hoặc khó chịu sau ăn. Tuy nhiên, không nên mặc định trào ngược là nguyên nhân gây khò khè kéo dài nếu chưa có đánh giá y tế. Hút đờm không điều trị được tình trạng trào ngược, và việc sử dụng thuốc chống trào ngược cũng cần dựa trên chỉ định phù hợp.
3. Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khẩn cấp nếu trẻ có dấu hiệu khó thở rõ rệt, thở rút lõm lồng ngực, tím môi, ngừng thở, li bì hoặc khó đánh thức. Trẻ bú rất kém, có dấu hiệu mất nước, sốt kèm tình trạng toàn thân xấu đi hoặc khò khè tăng dần cũng cần được đánh giá sớm.
Trong quá trình chăm sóc, cha mẹ có thể vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý phù hợp và hút dịch mũi nhẹ nhàng khi cần thiết, theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự ý hút sâu vào đường thở, dùng thuốc giảm ho, kháng sinh hoặc thuốc khí dung khi chưa có chỉ định.
Ho và khò khè kéo dài có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Điều quan trọng không phải là cố hút hết đờm mà là xác định đúng bệnh, theo dõi nhịp thở và nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm để trẻ được điều trị kịp thời.
