Đau đầu là một trong những triệu chứng phổ biến, với hai dạng thường gặp nhất là đau đầu do căng cơ và đau nửa đầu, trong đó nhiều trường hợp có đặc điểm pha trộn cả hai. Bên cạnh các nguyên nhân quen thuộc như căng thẳng, mất ngủ, thay đổi thời tiết hay các bệnh lý thần kinh còn ghi nhận mối liên hệ giữa tình trạng thiếu sắt kéo dài và chứng đau đầu tái diễn ở một số người bệnh, đặc biệt khi các phương pháp giảm đau thông thường không mang lại hiệu quả rõ rệt.
1. Thiếu sắt có thể gây đau đầu như thế nào?
Khi cơ thể thiếu sắt kéo dài, tủy xương không đủ nguyên liệu để sản xuất đủ hemoglobin, dẫn đến thiếu máu do thiếu sắt, dạng thiếu máu phổ biến nhất trên thế giới. Hemoglobin là thành phần đảm nhiệm việc vận chuyển oxy từ phổi đến các mô trong cơ thể, trong đó có não bộ.
Khi lượng hemoglobin giảm, não không nhận đủ oxy cần thiết, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách giãn mạch máu não để tăng lưu lượng máu bù đắp, và chính quá trình giãn mạch này được cho là nguyên nhân trực tiếp gây ra cảm giác đau đầu ở nhiều người bị thiếu máu.
Thiếu sắt là một trong số nhiều nguyên nhân có thể góp phần gây đau đầu, đau nửa đầu, đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Ảnh AI.
Thiếu sắt dự trữ cũng có thể gây đau đầu, ngay cả khi chưa thiếu máu
Thiếu sắt là một quá trình diễn tiến dần, ferritin - chỉ số phản ánh lượng sắt dự trữ trong cơ thể, thường giảm xuống trước khi nồng độ hemoglobin trong máu giảm đến mức được chẩn đoán thiếu máu. Một số nghiên cứu ghi nhận nồng độ ferritin thấp có liên quan đến tần suất và mức độ nghiêm trọng của đau đầu, đau nửa đầu, ngay cả ở những người chưa được chẩn đoán thiếu máu, cho thấy tình trạng thiếu hụt sắt dự trữ có thể tự nó góp phần gây đau đầu mà không nhất thiết phải chờ đến khi thiếu máu biểu hiện rõ.
Cơ chế thứ hai được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm là vai trò của sắt trong quá trình tổng hợp một số chất dẫn truyền thần kinh, trong đó có dopamine và serotonin. Sắt là yếu tố cần thiết cho một số enzym tham gia vào chuỗi phản ứng tổng hợp các chất này. Serotonin đặc biệt được cho là có vai trò trung tâm trong cơ chế bệnh sinh của đau nửa đầu, nên khi cơ thể thiếu sắt, quá trình tổng hợp serotonin và dopamine có thể bị ảnh hưởng, góp phần làm tăng nguy cơ khởi phát các cơn đau nửa đầu ở người nhạy cảm.
Cần lưu ý rằng, mối quan hệ giữa sắt và đau đầu khá phức tạp, có thể mang tính hai chiều, vì tình trạng viêm mạn tính đi kèm với đau đầu kéo dài cũng có thể ảnh hưởng ngược lại đến quá trình chuyển hóa sắt trong cơ thể.
2. Vì sao phụ nữ dễ gặp tình trạng này hơn?
Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là nhóm có nguy cơ thiếu sắt cao hơn nam giới, chủ yếu do mất máu qua chu kỳ kinh nguyệt hằng tháng, đặc biệt ở người có kinh nguyệt ra nhiều. Một số nghiên cứu so sánh nhóm người bị đau nửa đầu với nhóm không bị đau nửa đầu cho thấy tỷ lệ thiếu sắt ở nhóm bị đau nửa đầu cao hơn rõ rệt.
Đau nửa đầu liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt cũng được ghi nhận có liên quan chặt chẽ hơn với tình trạng thiếu máu so với các dạng đau nửa đầu khác, gợi ý vai trò của việc mất sắt định kỳ qua kinh nguyệt trong cơ chế này.
3. Khi nào nên nghĩ đến thiếu sắt là nguyên nhân gây đau đầu?
Người bị đau đầu kéo dài, đặc biệt là đau nửa đầu, kèm theo các dấu hiệu khác của thiếu sắt như mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, dễ hồi hộp, rụng tóc nhiều, tay chân lạnh, khó tập trung... nên cân nhắc đi khám để được xét nghiệm công thức máu và nồng độ ferritin. Đặc biệt với người từng áp dụng nhiều biện pháp giảm đau như thuốc giảm đau, xoa bóp, châm cứu, vận động thể chất nhưng tình trạng đau đầu không cải thiện rõ rệt, việc kiểm tra tình trạng sắt trong cơ thể là một hướng đáng cân nhắc bên cạnh các nguyên nhân thường gặp khác.
Việc bổ sung sắt cần dựa trên kết quả xét nghiệm cụ thể và có chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý sử dụng liều cao kéo dài, vì thừa sắt cũng có thể gây hại cho gan, tim và một số cơ quan khác. Với người bị đau đầu mạn tính chưa rõ nguyên nhân, ngoài việc điều trị triệu chứng, việc xem xét lại chế độ ăn uống, tình trạng dinh dưỡng tổng thể, bao gồm cả sắt và một số vi chất khác như magie, cũng là một phần quan trọng trong quá trình tìm ra nguyên nhân gốc rễ.
