Vì sao tăng vài kg sau Tết khiến nội tiết nữ 'lao đao'?

Sau kỳ nghỉ Tết, nhiều phụ nữ tăng từ 2–4 kg chỉ trong vài tuần do chế độ ăn nhiều tinh bột, đồ ngọt, rượu bia và thiếu vận động. Tuy nhiên, ít người biết rằng việc tăng cân nhanh trong thời gian ngắn không chỉ khiến vòng eo "phình to" mà còn có thể gây xáo trộn hệ nội tiết – yếu tố then chốt quyết định sức khỏe sinh sản, làn da và tâm trạng của phụ nữ.

Dưới góc nhìn chuyên môn, sự thay đổi đột ngột về cân nặng tác động trực tiếp đến trục nội tiết hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng, từ đó ảnh hưởng đến sự cân bằng estrogen, progesterone và insulin trong cơ thể.

Mô mỡ – "tuyến nội tiết thầm lặng"

Mô mỡ không chỉ đơn thuần là nơi dự trữ năng lượng. Đây còn là một cơ quan nội tiết có khả năng sản xuất và chuyển hóa hormone, đặc biệt là estrogen. Khi lượng mỡ cơ thể tăng nhanh, nồng độ estrogen có thể bị thay đổi bất thường.

Ở phụ nữ, estrogen đóng vai trò điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, sự rụng trứng và sức khỏe tử cung. Khi estrogen tăng hoặc giảm không ổn định do tích tụ mỡ, phụ nữ có thể gặp các biểu hiện như:

• Kinh nguyệt thất thường.
• Rong kinh hoặc vô kinh.
• Đau bụng kinh dữ dội hơn.
• Căng tức ngực.
• Thay đổi tâm trạng

Đặc biệt, tăng cân nhanh còn làm tăng nguy cơ mắc Hội chứng buồng trứng đa nang, một rối loạn nội tiết phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. PCOS liên quan chặt chẽ đến tình trạng kháng insulin và thừa cân.

Kháng insulin – "thủ phạm" âm thầm

Một trong những cơ chế quan trọng nhất liên quan đến tăng cân và rối loạn nội tiết là kháng insulin.

Sau Tết, chế độ ăn nhiều bánh chưng, mứt, nước ngọt và đồ chiên rán làm tăng lượng đường huyết. Khi cơ thể liên tục phải tiết insulin để xử lý lượng đường cao, lâu dần các tế bào trở nên "kháng" insulin. Điều này khiến insulin trong máu tăng cao.

Insulin cao kích thích buồng trứng tăng sản xuất androgen (hormone nam). Sự dư thừa androgen gây ra:

• Mụn nội tiết.
• Rậm lông.
• Tóc rụng nhiều.
• Chu kỳ kinh kéo dài hoặc không rụng trứng.

Đây là lý do nhiều phụ nữ sau Tết không chỉ tăng cân mà còn "bùng phát" mụn, da dầu hơn và kinh nguyệt chậm bất thường.

Căng thẳng, thiếu ngủ và hormone stress

Kỳ nghỉ Tết thường đi kèm với thay đổi nhịp sinh hoạt: thức khuya, ăn uống thất thường, di chuyển nhiều. Khi trở lại công việc, cơ thể phải thích nghi nhanh với guồng quay mới, dễ dẫn đến căng thẳng.

Stress làm tăng hormone cortisol. Cortisol cao kéo dài có thể:

• Làm tích tụ mỡ bụng.
• Ức chế rụng trứng.
• Gây rối loạn chu kỳ kinh.
• Ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Sự kết hợp giữa tăng cân, kháng insulin và stress tạo thành "vòng xoắn" nội tiết khiến nhiều phụ nữ cảm thấy mệt mỏi, cáu gắt, giảm ham muốn và giảm khả năng tập trung.

Nguy cơ lâu dài nếu không kiểm soát cân nặng

Nếu tình trạng tăng cân sau Tết không được điều chỉnh, về lâu dài có thể làm gia tăng nguy cơ:

• Rối loạn phóng noãn.
• Vô sinh thứ phát.
• Tăng sản nội mạc tử cung.
• Rối loạn chuyển hóa.
• Tiền đái tháo đường.

Ở phụ nữ tiền mãn kinh, tăng mỡ nội tạng còn làm mất cân bằng estrogen – progesterone, làm các triệu chứng bốc hỏa, mất ngủ, thay đổi tâm trạng trở nên nghiêm trọng hơn.

Dấu hiệu cảnh báo rối loạn nội tiết sau Tết

Phụ nữ nên chú ý nếu xuất hiện các dấu hiệu sau trong 1–3 tháng sau kỳ nghỉ:

• Tăng trên 2 kg kèm mỡ bụng rõ rệt.
• Kinh nguyệt trễ hơn 7 ngày hoặc kéo dài bất thường.
• Mụn nội tiết tái phát nhiều.
• Rụng tóc lan tỏa.
• Mệt mỏi kéo dài, khó ngủ

Nếu các triệu chứng này lặp lại trong 2–3 chu kỳ, nên đi khám chuyên khoa sản – nội tiết để được đánh giá hormone và chuyển hóa.

Làm gì để cân bằng nội tiết sau Tết?

Tin vui là rối loạn nội tiết do tăng cân giai đoạn đầu có thể cải thiện nếu can thiệp sớm.

1. Giảm 5–7% trọng lượng cơ thể

Chỉ cần giảm 5–7% cân nặng đã có thể cải thiện đáng kể độ nhạy insulin và giúp chu kỳ kinh ổn định trở lại. Không nên ăn kiêng cực đoan mà cần:

Giảm tinh bột tinh chế

Tăng rau xanh, đạm chất lượng cao

Hạn chế đồ ngọt, nước có gas

2. Vận động ít nhất 150 phút/tuần

Tập luyện giúp cải thiện chuyển hóa đường và giảm mỡ nội tạng. Có thể bắt đầu bằng:

Đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày

Yoga hoặc pilates

Tập kháng lực 2–3 buổi/tuần

3. Ngủ đủ 7–8 giờ

Giấc ngủ giúp cân bằng leptin và ghrelin – hai hormone kiểm soát cảm giác đói và no, đồng thời ổn định cortisol.

4. Theo dõi chu kỳ kinh

Ghi lại ngày bắt đầu – kết thúc kinh nguyệt, mức độ đau, lượng máu. Đây là "tín hiệu sinh học" phản ánh rõ nhất tình trạng nội tiết.

Thông điệp dành cho phụ nữ sau Tết

Tăng cân vài kg sau Tết không phải điều quá nghiêm trọng nếu được kiểm soát sớm. Tuy nhiên, đừng chỉ nhìn vào con số trên cân. Những thay đổi về da, tóc, kinh nguyệt và tâm trạng có thể là lời cảnh báo từ hệ nội tiết.

Chăm sóc cân nặng hợp lý, ăn uống điều độ và vận động đều đặn không chỉ giúp lấy lại vóc dáng mà còn bảo vệ sức khỏe sinh sản và chất lượng sống lâu dài.