Vì sao phụ nữ dễ bị dị ứng hơn nam giới sau tuổi dậy thì?

Trước tuổi dậy thì, trẻ em trai có xu hướng mắc một số bệnh dị ứng nhiều hơn trẻ em gái.

Tuy nhiên, sau tuổi dậy thì, tình trạng này thay đổi rõ rệt khi phụ nữ có tỷ lệ dị ứng cao hơn và triệu chứng thường nghiêm trọng hơn nam giới.

Dị ứng là tình trạng phổ biến. Tại Mỹ, gần một phần ba người trưởng thành mắc ít nhất một tình trạng như dị ứng theo mùa, bệnh chàm hoặc dị ứng thực phẩm. Khoảng 8% người trưởng thành mắc hen suyễn, trong đó một số trường hợp có liên quan đến dị ứng.

Điều đáng chú ý là tỷ lệ và mức độ dị ứng có sự khác biệt giữa nam giới và phụ nữ. Sự khác biệt này đặc biệt rõ sau tuổi dậy thì và có thể liên quan đến sự thay đổi của các hormone sinh dục.

1. Trước tuổi dậy thì, trẻ em trai dễ bị dị ứng hơn

Theo các chuyên gia dị ứng - miễn dịch học, ở trẻ nhỏ, một số bệnh lý dị ứng như hen suyễn và viêm mũi dị ứng thường gặp ở trẻ em trai hơn trẻ em gái.

Chẳng hạn, hen suyễn ảnh hưởng đến khoảng 7,3% trẻ em trai và 5,6% trẻ em gái. Tương tự, tỷ lệ dị ứng theo mùa, hay viêm mũi dị ứng, ở trẻ em trai là 21,3%, cao hơn mức 19,8% ở trẻ em gái.

Tuy nhiên, xu hướng này thay đổi khi bước vào tuổi trưởng thành. Tỷ lệ hen suyễn giảm xuống khoảng 6,2% ở nam giới nhưng tăng lên 9,7% ở phụ nữ. Với dị ứng theo mùa, tỷ lệ ở phụ nữ trưởng thành tăng lên gần 30%, trong khi ở nam giới gần như không thay đổi, ở mức khoảng 21%.

Các dữ liệu hiện có cho thấy đối với những tình trạng dị ứng đã có số liệu so sánh, phụ nữ trưởng thành nhìn chung có tỷ lệ mắc cao hơn nam giới.

Nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, việc sự khác biệt xuất hiện rõ sau tuổi dậy thì khiến các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến vai trò của hormone sinh dục.

2. Hormone có thể làm thay đổi phản ứng dị ứng

Estrogen và testosterone được cho là hai hormone sinh dục có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của hệ miễn dịch và phản ứng dị ứng.

Estrogen, thường có nồng độ cao hơn ở phụ nữ, có thể khiến hệ miễn dịch phản ứng mạnh hơn khi tiếp xúc với các chất gây dị ứng. Trong khi đó, testosterone, thường có nồng độ cao hơn ở nam giới, dường như có tác dụng làm giảm hoạt động của một số tế bào liên quan đến phản ứng dị ứng.

Sự khác biệt về hormone có thể phần nào giải thích tại sao nam giới và phụ nữ có phản ứng khác nhau trước cùng một chất gây dị ứng. Đồng thời, những biến động hormone trong các giai đoạn khác nhau của cuộc đời phụ nữ cũng có thể khiến triệu chứng dị ứng thay đổi.

3. Chu kỳ kinh nguyệt có thể ảnh hưởng đến hen suyễn

Một số phụ nữ nhận thấy các triệu chứng hen suyễn trở nên nặng hơn vài ngày trước và sau khi bắt đầu kỳ kinh. Đây là thời điểm nồng độ estrogen và progesterone giảm xuống.

Khi đó, đường hô hấp có thể trở nên nhạy cảm và phản ứng mạnh hơn. Nghiên cứu cũng ghi nhận mức độ nghiêm trọng của hen suyễn và chức năng phổi có thể thay đổi đáng kể trong suốt chu kỳ kinh nguyệt.

Ở chiều ngược lại, trong giai đoạn nang trứng và thời điểm rụng trứng, khi nồng độ estrogen tăng lên, một số phụ nữ có thể nhận thấy các triệu chứng viêm mũi dị ứng, bao gồm dị ứng theo mùa, hoặc bệnh chàm trở nên nghiêm trọng hơn.

4. Thai kỳ có thể làm triệu chứng dị ứng thay đổi

Sự thay đổi hormone trong thai kỳ cũng có thể ảnh hưởng đến các bệnh lý dị ứng.

Khoảng một phần ba phụ nữ mắc bệnh chàm hoặc viêm mũi dị ứng có triệu chứng nặng hơn trong thai kỳ. Một số phụ nữ mắc hen suyễn cũng có thể gặp tình trạng tương tự.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở tất cả phụ nữ. Một số người có thể không thay đổi triệu chứng, trong khi những người khác thậm chí cảm thấy bệnh được cải thiện. Vì vậy, phụ nữ mắc hen suyễn hoặc các bệnh dị ứng cần được theo dõi và điều trị phù hợp trong thai kỳ thay vì tự ý ngừng thuốc.

5. Mãn kinh có thể làm giảm một số triệu chứng

Khi bước vào thời kỳ mãn kinh, nồng độ estrogen suy giảm. Sự thay đổi này có thể liên quan đến việc tỷ lệ viêm mũi dị ứng giảm ở phụ nữ trong giai đoạn này.

Tỷ lệ hen suyễn cũng có xu hướng giảm. Tuy nhiên, việc sử dụng liệu pháp hormone thay thế trong thời kỳ mãn kinh có thể làm tăng nguy cơ hen suyễn, do đó việc sử dụng hormone cần được cân nhắc dựa trên lợi ích và nguy cơ đối với từng người.

6. Vì sao phụ nữ có thể bị phản ứng dị ứng nghiêm trọng hơn?

Không chỉ có tỷ lệ mắc cao hơn, phụ nữ còn có xu hướng gặp các phản ứng dị ứng nghiêm trọng hơn. Hormone sinh dục được cho là một trong những yếu tố góp phần tạo nên sự khác biệt này.

Các nghiên cứu cho thấy hormone sinh dục nữ có thể làm tăng khả năng xảy ra phản ứng dị ứng. Trong khi đó, testosterone dường như có tác dụng bảo vệ nhất định trước các phản ứng nghiêm trọng.

Một cơ chế được đề xuất liên quan đến tế bào mast (dưỡng bào), một loại tế bào miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong phản ứng dị ứng. Khi được kích hoạt, tế bào mast giải phóng histamine và nhiều chất trung gian khác, từ đó gây ra các triệu chứng như ngứa, nổi mề đay, sưng, chảy nước mũi, co thắt đường thở...

Testosterone có thể làm giảm lượng các chất hóa học gây phản ứng dị ứng trong tế bào mast. Khi đó, phản ứng dị ứng có thể không mạnh bằng.

Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa bệnh dị ứng với nồng độ testosterone thấp và estrogen cao. Tuy nhiên, đây mới là lĩnh vực đang được nghiên cứu và chưa thể kết luận rằng sự thay đổi hormone là nguyên nhân duy nhất khiến phụ nữ dễ bị dị ứng hoặc có phản ứng nghiêm trọng hơn.

7. Điều trị dị ứng ở nam giới và phụ nữ có gì khác nhau?

Hiện vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định một loại thuốc điều trị dị ứng cụ thể hiệu quả hơn ở nam giới hay phụ nữ.

Đối với hen suyễn, một số nghiên cứu cho thấy nam giới có thể đáp ứng tốt hơn với điều trị so với phụ nữ. Tuy nhiên, các hướng dẫn điều trị hen suyễn hiện nay nhìn chung không đưa ra phác đồ riêng chỉ dựa trên giới tính.

Một lý do khiến việc điều trị ở phụ nữ đôi khi có vẻ khó khăn hơn là bệnh có xu hướng nghiêm trọng hơn. Khi triệu chứng nặng, việc kiểm soát bệnh cũng khó khăn hơn, nhưng điều này không nhất thiết có nghĩa là thuốc kém hiệu quả ở phụ nữ.

Ngoài ra, các yếu tố đặc thù ở phụ nữ như chu kỳ kinh nguyệt, thai kỳ và mãn kinh có thể tác động đến triệu chứng dị ứng và hen suyễn. Vì vậy, bác sĩ có thể cần xem xét những yếu tố này khi đánh giá và điều chỉnh phương pháp điều trị.

Một số chương trình chăm sóc chuyên biệt dành cho phụ nữ mắc hen suyễn cũng được triển khai nhằm tính đến ảnh hưởng của những thay đổi hormone đối với bệnh.

8. Cần thêm nghiên cứu về sự khác biệt dị ứng giữa nam và nữ

Mặc dù ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy giới tính và hormone có thể ảnh hưởng đến nguy cơ cũng như mức độ dị ứng, cơ chế chính xác vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.

Ngoài hormone, nhiều yếu tố khác cũng có thể tác động đến bệnh dị ứng, bao gồm di truyền, môi trường, mức độ tiếp xúc với chất gây dị ứng, nhiễm trùng, thói quen sinh hoạt và các bệnh lý đi kèm.

Do đó, không nên cho rằng mọi phụ nữ đều có nguy cơ dị ứng cao hơn hoặc mọi nam giới đều có triệu chứng nhẹ hơn. Mỗi người có thể có mức độ bệnh và đáp ứng điều trị khác nhau.

Các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn sự tương tác giữa hormone, hệ miễn dịch và các bệnh dị ứng. Những dữ liệu này có thể giúp xây dựng các phương pháp phòng ngừa và điều trị phù hợp hơn, đặc biệt đối với phụ nữ có triệu chứng dị ứng thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt, thai kỳ hoặc các giai đoạn biến động hormone khác.

Xem thêm video được quan tâm