Lâu nay, các tác phẩm của các em đoạt giải trong các dự án quốc tế về mỹ thuật hay điện ảnh đều được sự quan tâm ủng hộ của xã hội. Thế nhưng, việc phim Nước mắt bào thai của các em học sinh Huế được mời đi dự liên hoan phim (LHP) ở Nhật lại gây ra những dư luận bức xúc trong xã hội về một cách làm phim đáng lo ngại, liên quan đến sự trung thực của những người làm phim thời hội nhập.
Trong Hội thảo "Phim ngắn trong bối cảnh hội nhập" do Cục Điện ảnh tổ chức trong khuôn khổ LHP Việt Nam lần thứ 16, một nhà biên kịch đã dẫn ra phim Nước mắt bào thai mô tả việc mổ thịt súc vật lấy bào thai tẩm bổ cho con người chỉ dài 3 phút nhưng đã gây bùng nổ dư luận xã hội để chứng tỏ phim ngắn nhưng hiệu quả lớn không kém phim dài. Nhà biên kịch này còn liên tưởng rộng hơn đến một số phim ngắn mang tính bùng nổ ở kết gây choáng váng cho khán giả, như đoạn phim quảng cáo xe ô tô của Mỹ có hình ảnh ông da đen đang đánh giày cho ông da trắng, đúng lúc chiếc ô tô được quảng cáo đi qua, sau khi ô tô đi rồi ông da trắng lại đánh giày cho ông da đen. Hay một phim ngắn kể chuyện một em bé miệt mài xây một lâu đài bằng cát khiến khách du lịch kéo đến chụp ảnh trước lâu đài đó, nhưng khi em bé làm ra lâu đài đó chen vào chụp cùng thì bị đuổi ra vì người em bẩn thỉu, nhếch nhác sẽ làm xấu tấm hình.
 Canh nấu bào thai được các tác giả dàn dựng. |
Việc quy nguyên nhân gây dư luận xã hội về thế mạnh của thể loại phim ngắn, dường như phim ngắn nào gây dư luận xã hội đều do tác giả tạo được sự bùng nổ nào đó ở cuối phim gây choáng cho khán giả như cách nhà biên kịch đã trình bày tỏ ra không thuyết phục với trường hợp phim Nước mắt bào thai. Bộ phim này bị công luận phản ứng vì các em đã mua bào thai trâu và tổ chức quay các ảnh chế biến bào thai làm thức ăn theo kiểu phim truyện chứ không phải quay từ thực tế như một phim tài liệu. Thế nhưng phim lại được đưa đến khán giả quốc tế như một phim tài liệu. Các báo đã đăng ý kiến phản ứng của những người bán thịt trâu về phim này, cho rằng bộ phim đã xuyên tạc văn hóa kinh doanh của họ vì trong thực tế họ không bao giờ mổ thịt trâu có mang để kinh doanh như các em đã trình bày, bởi họ có những nguyên tắc tâm linh. Mặc dù vậy, theo báo Thanh niên, Sở Văn hóa Thừa Thiên Huế vẫn cho phim Nước mắt bào thai đi dự LHP ở Nhật.
Những sự việc và phản ứng liên quan đến phim Nước mắt bào thai kết tụ hàng loạt vấn đề của phim ngắn Việt Nam thời hội nhập - từ vấn đề định nghĩa thể loại đến cách nhìn xã hội và động cơ làm phim. Hiện nay, khái niệm phim ngắn của Việt Nam hết sức co giãn và ước lệ. Nếu trên thế giới, khái niệm phim ngắn dùng để chỉ các phim dưới 30 phút, chỉ tập trung mô tả một thời điểm thì phim ngắn của Việt Nam thường là phim dài rút gọn, lẫn lộn giữa phim tài liệu và phim hư cấu. Nếu như Nước mắt bào thai xác định là một phim hư cấu thì bộ phim vẫn là một cảnh báo có tính nhân văn, nhưng vì các em đã tỏ ra nhập nhèm giữa hư cấu và tài liệu nên những người liên quan và công luận mới bức xúc về động cơ và thái độ của các em. Vấn đề càng trở nên nhạy cảm khi việc quan sát sự vận động của xã hội qua những biểu hiện vụn mảnh trong cuộc sống đang trở thành một xu hướng... Những phim ngắn như Nước mắt bào thai có thể là những mảnh vụn để thế giới nhìn vào thấy và có thể hiểu sai về bức tranh tương lai của xã hội Việt Nam, điều này hoàn toàn không có lợi cho hình ảnh - đất nước, con người Việt Nam. Chỉ có điều, người này thì thấy đó là bộ phim thể hiện xu hướng tàn phá môi trường vị kỷ, vô nhân đạo, người khác lại thấy đó là dấu hiệu của những người làm phim chạy theo nước ngoài bằng mọi giá. Cả hai xu hướng đều là những căn bệnh trầm kha đáng cảnh báo, đáng đề phòng.
Hoàng Quế