Những người trẻ mới bước chân vào thị trường lao động, thậm chí vừa rời giảng đường đại học, với mong muốn tìm kiếm một công việc ổn định, thu nhập tốt, nhưng không tìm hiểu kỹ lại trở thành nhân viên trong các đường dây lừa đảo. Từ những vị trí tưởng chừng chỉ là công việc tư vấn, chăm sóc khách hàng, không ít người đã bị cuốn vào hoạt động vi phạm pháp luật lúc nào không hay, để rồi phải đối mặt với hậu quả pháp lý.
Một trong những ví dụ điển hình là vụ án liên quan mạng lưới công ty lừa bán gói sở hữu kỳ nghỉ dưỡng tại TPHCM vừa bị Công an TPHCM triệt phá, khởi tố. Trong số những người bị cuốn vào đường dây này, nhiều người chỉ mới ngoài 20 tuổi, là sinh viên mới ra trường, được tuyển dụng vào vị trí quản lý, nhân viên telesale với nhiệm vụ gọi điện tiếp cận, thuyết phục khách hàng, trong đó có nhiều người cao tuổi. Chỉ vì bị hấp dẫn bởi mức lương, hoa hồng và các khoản thưởng, họ đã trở thành mắt xích giúp sức cho hành vi phạm tội.
Các đối tượng trong đường dây lừa đảo bị cơ quan chức năng khởi tố, bắt tạm giam, trong đó nhiều người còn ở độ tuổi rất trẻ. Ảnh: Công an TPHCM.
Nhìn lại toàn bộ sự việc này, Đại tá Ngô Thuận Lăng - Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường (PC03) - Công an TPHCM nói bản thân và nhiều cán bộ chiến sĩ khác cảm thấy rất trăn trở và đau lòng khi phải ra quyết định khởi tố, bắt giam nhiều đối tượng trong số gần 200 bị can vì còn quá trẻ.
"Các gia đình, nhà trường cần quan tâm hơn đến việc định hướng nghề nghiệp cho thanh niên; đồng thời người lao động cần tìm hiểu kỹ tính pháp lý và mô hình hoạt động của doanh nghiệp trước khi nhận việc để tránh trở thành công cụ cho các tổ chức phạm tội", Đại tá Ngô Thuận Lăng khuyến cáo.
Dưới góc độ tâm lý, nhiều chuyên gia cho rằng có nhiều yếu tố khiến sinh viên mới ra trường, người trẻ dễ bị cuốn hút bởi những công việc tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, từ áp lực tìm việc, mong muốn thành công nhanh đến hạn chế trong kỹ năng đánh giá rủi ro.
Chia sẻ về vấn đề này, chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Sơn Ca, Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam cho rằng có nhiều nguyên nhân khiến sinh viên mới ra trường, người trẻ dễ bị thu hút bởi những công việc tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo. Theo chuyên gia, thứ nhất, người trẻ thường có áp lực chứng minh năng lực bản thân, mong muốn sớm độc lập tài chính nên dễ bị hấp dẫn bởi những cơ hội mang lại thu nhập nhanh chóng.
"Ở giai đoạn đầu của sự nghiệp, nhiều bạn trẻ có nhiều khát khao nhưng lại chưa có đủ trải nghiệm để nhận diện các cạm bẫy trong xã hội", chuyên gia Tâm lý Nguyễn Thị Sơn Ca phân tích.
Bên cạnh đó, nhiều người chưa có kinh nghiệm thực tế nên khó phát hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình tuyển dụng. Những lời mời gọi như "việc nhẹ, lương cao", môi trường làm việc hấp dẫn, thu nhập vượt kỳ vọng dễ đánh trúng tâm lý muốn thành công nhanh của người trẻ.
Ngoài ra, dù được trang bị kiến thức chuyên môn, nhiều bạn vẫn thiếu các kỹ năng đánh giá rủi ro trong cuộc sống, kỹ năng kiểm chứng thông tin và nhận diện những cơ hội nghề nghiệp không lành mạnh.
Biết có dấu hiệu bất thường nhưng vẫn tiếp tục tham gia
Theo chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Sơn Ca, một điều đáng chú ý là không ít người dù nhận ra những dấu hiệu bất thường nhưng vẫn tiếp tục công việc.
Lý giải về hiện tượng này, chuyên gia cho biết trong tâm lý học có một xu hướng phổ biến đó là khi con người đã đầu tư thời gian, công sức hoặc tiền bạc vào một lựa chọn nào đó, họ thường có tâm lý cố gắng tiếp tục thay vì dừng lại.
Áp lực tìm việc, mong muốn có thu nhập tốt khiến một bộ phận người trẻ dễ bị thu hút bởi những công việc tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ảnh minh họa AI.
"Cảm giác tiếc nuối khi phải bỏ cuộc khiến họ tự thuyết phục bản thân rằng mọi chuyện chưa nghiêm trọng hoặc rủi ro sẽ không xảy đến với mình", chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Sơn Ca kể.
Bên cạnh yếu tố tâm lý, áp lực từ môi trường làm việc, người dẫn dắt hoặc lợi ích trước mắt cũng có thể khiến người trẻ bỏ qua những cảnh báo. Càng tham gia lâu, việc nhìn nhận vấn đề một cách khách quan càng trở nên khó khăn, đồng thời quyết định rút lui cũng trở nên nặng nề hơn. Vì vậy, có những người chỉ thực sự nhận ra sai lầm khi hậu quả xảy ra, lúc đó mới hiểu rằng bản thân đã bị cuốn vào một môi trường tiềm ẩn nguy cơ phạm pháp.
Cần trang bị kỹ năng để tránh trở thành "mắt xích" trong đường dây lừa đảo
Để hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân hoặc vô tình tiếp tay cho các hành vi lừa đảo, chuyên gia tâm lý cho rằng người trẻ cần rèn luyện ba nhóm kỹ năng quan trọng.
Thứ nhất là tư duy phản biện. Khi đứng trước những lời hứa hẹn quá hấp dẫn, người trẻ cần biết đặt câu hỏi, tìm hiểu bản chất vấn đề và đánh giá liệu cơ hội đó có thực sự hợp lý hay không.
Chuyên gia Tâm lý Nguyễn Thị Sơn Ca - Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam.
Thứ hai là kỹ năng kiểm chứng thông tin, tìm hiểu kỹ về doanh nghiệp, lĩnh vực hoạt động, tính minh bạch của công việc trước khi quyết định tham gia.
Thứ ba là khả năng quản lý cảm xúc, đặc biệt là không đưa ra những lựa chọn quan trọng khi đang chịu áp lực quá lớn về tài chính hoặc công việc.
Theo chuyên gia Sơn Ca, bên cạnh việc trang bị kiến thức nghề nghiệp, gia đình và nhà trường cũng cần chú trọng hơn đến việc giúp người trẻ phát triển kỹ năng sống, kỹ năng đánh giá rủi ro và kỹ năng ra quyết định.
"Người trẻ cần nhớ một nguyên tắc đơn giản đó là khi một cơ hội nghe có vẻ quá tốt để trở thành sự thật, hãy dành thêm thời gian kiểm chứng trước khi đưa ra quyết định", chuyên gia Sơn Ca nhấn mạnh.
Chuyên gia cũng cho rằng phần lớn người trẻ không bị lừa vì thiếu thông minh, mà có thể rơi vào bẫy khi họ đang ở thời điểm quá cần một cơ hội và đặt nhiều hy vọng vào lựa chọn đó. Việc nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng đánh giá và thận trọng trước những lời mời gọi hấp dẫn là cách giúp họ bảo vệ bản thân trên hành trình tìm kiếm việc làm.
