Đáng chú ý, run tay chân có thể là dấu hiệu cảnh báo một số bệnh lý thần kinh hoặc rối loạn chuyển hóa cần được phát hiện và điều trị sớm.
Run tay chân ở người cao tuổi có thể xuất hiện từ từ, ban đầu chỉ là những cử động nhỏ, khó nhận thấy. Theo thời gian, tình trạng run có thể tăng lên, ảnh hưởng đến khả năng cầm nắm, phối hợp động tác và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, không nên chủ quan cho rằng đây chỉ là biểu hiện bình thường của quá trình lão hóa.
1. Nguyên nhân gây run tay chân ở người già
Run là những cử động không chủ ý, có tính nhịp nhàng của một bộ phận cơ thể, thường gặp ở bàn tay, cánh tay, chân, đầu hoặc giọng nói. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
- Do quá trình lão hóa: Khi tuổi tác tăng lên, hệ thần kinh và các cơ quan trong cơ thể dần suy giảm chức năng. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa vận động, khiến người cao tuổi dễ xuất hiện tình trạng run. Tuy nhiên, không phải cứ lớn tuổi là sẽ bị run tay chân. Đây cũng có thể là biểu hiện của một bệnh lý cần được kiểm tra.
- Do bệnh Parkinson: Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng gây run ở người cao tuổi. Run do Parkinson thường xuất hiện rõ khi cơ thể nghỉ ngơi, chẳng hạn khi người bệnh ngồi yên, hai tay đặt trên đùi. Khi chủ động vận động, mức độ run có thể giảm, nhưng không phải trường hợp nào cũng có biểu hiện giống nhau.
Ngoài run tay chân, người bệnh Parkinson có thể xuất hiện tình trạng vận động chậm, cứng cơ, bước đi ngắn, giảm vung tay khi đi bộ, khó giữ thăng bằng. Một số người có biểu hiện giảm biểu cảm khuôn mặt, giọng nói nhỏ hoặc thay đổi chữ viết. Bệnh có thể tiến triển theo thời gian và ảnh hưởng ngày càng nhiều đến khả năng vận động, sinh hoạt.
Run tay chân ở người cao tuổi có thể xuất hiện từ từ, ban đầu chỉ là những cử động nhỏ, khó nhận thấy. Ảnh: BM
- Do run vô căn: Đây là một rối loạn vận động khá thường gặp, có thể xuất hiện ở người trung niên và cao tuổi. Người bệnh thường run khi thực hiện động tác như cầm cốc, đưa thức ăn lên miệng, viết hoặc cầm đồ vật. Run có thể xuất hiện ở hai tay, đôi khi ảnh hưởng đến đầu và giọng nói. Bệnh có thể có yếu tố gia đình.
- Do rối loạn chức năng tuyến giáp: Cường giáp làm tăng hoạt động chuyển hóa của cơ thể, có thể gây run tay với biên độ nhỏ, thường rõ ở các đầu ngón tay. Người bệnh có thể kèm theo hồi hộp, tim đập nhanh, ra nhiều mồ hôi, sụt cân dù ăn uống bình thường hoặc khó ngủ.
Ngoài ra, run tay chân còn có thể liên quan đến hạ đường huyết, rối loạn điện giải, bệnh lý thần kinh, tác dụng phụ của một số loại thuốc hoặc sử dụng quá nhiều caffeine. Lo âu, căng thẳng, mệt mỏi và thiếu ngủ cũng có thể khiến tình trạng run trở nên rõ hơn.
2. Run tay chân ảnh hưởng thế nào đến người cao tuổi?
Run tay chân tuy không phải lúc nào cũng nguy hiểm nhưng có thể tác động đáng kể đến sinh hoạt và tâm lý của người bệnh.
Trước hết, tình trạng run khiến các hoạt động tưởng chừng đơn giản trở nên khó khăn. Người bệnh có thể không cầm chắc được đũa, thìa, ly nước; dễ làm rơi thức ăn, đổ nước hoặc gặp khó khăn khi viết, cài cúc áo, mặc quần áo và vệ sinh cá nhân. Khi run nặng, người bệnh có thể phải phụ thuộc nhiều hơn vào sự hỗ trợ của người thân.
Khả năng vận động và giữ thăng bằng cũng có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt ở những người run do Parkinson hoặc mắc đồng thời các bệnh lý thần kinh khác. Nguy cơ té ngã, chấn thương có thể tăng lên, nhất là khi người bệnh đi lại trên nền trơn, lên xuống cầu thang hoặc di chuyển trong điều kiện thiếu ánh sáng.
Không chỉ ảnh hưởng thể chất, run tay chân còn khiến nhiều người cao tuổi cảm thấy tự ti, mặc cảm, ngại giao tiếp và dần hạn chế các hoạt động xã hội. Sự phụ thuộc vào người thân trong những công việc cá nhân có thể làm giảm cảm giác tự chủ và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Đặc biệt, người bị run tay chân cần thận trọng khi lái xe, sử dụng máy móc, dao kéo hoặc thực hiện những công việc đòi hỏi độ chính xác cao. Nếu khả năng kiểm soát vận động bị suy giảm, nguy cơ xảy ra tai nạn có thể tăng lên.
3. Điều trị run tay chân ở người cao tuổi bằng cách nào?
Việc điều trị cần căn cứ vào nguyên nhân gây run, mức độ triệu chứng và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Vì vậy, khi nhận thấy người cao tuổi xuất hiện tình trạng run tay chân kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Bác sĩ có thể khai thác thời điểm xuất hiện run, vị trí run, mức độ run khi nghỉ ngơi hay vận động, tiền sử bệnh và các loại thuốc đang sử dụng. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu, kiểm tra chức năng tuyến giáp, đường huyết, điện giải hoặc thực hiện các thăm dò thần kinh cần thiết.
Nếu run liên quan đến cường giáp, hạ đường huyết hoặc rối loạn chuyển hóa, việc điều trị nguyên nhân có thể giúp cải thiện triệu chứng. Với người mắc Parkinson, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhằm kiểm soát triệu chứng và duy trì khả năng vận động. Trường hợp run vô căn hoặc run ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, người bệnh có thể được cân nhắc sử dụng thuốc hoặc các phương pháp điều trị chuyên sâu.
Người bệnh không nên tự ý mua thuốc điều trị run hoặc ngừng thuốc đang sử dụng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Một số thuốc có thể gây run hoặc làm nặng thêm triệu chứng, do đó cần được rà soát và điều chỉnh phù hợp.
Bên cạnh điều trị y tế, người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn uống cân đối, ngủ đủ giấc, hạn chế caffeine, tránh căng thẳng và tập luyện phù hợp với thể trạng. Các bài tập vận động, phục hồi chức năng có thể giúp cải thiện sức mạnh cơ, khả năng phối hợp động tác và giữ thăng bằng. Gia đình cũng nên sắp xếp không gian sống an toàn, hạn chế vật cản, lắp tay vịn ở khu vực cần thiết để giảm nguy cơ té ngã.
Đặc biệt, nếu tình trạng run xuất hiện đột ngột, kèm méo miệng, yếu liệt một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng bất thường, cần nghĩ đến nguy cơ đột quỵ và gọi cấp cứu ngay.
