1. Vì sao ngồi xe nhiều giờ có thể làm tăng nguy cơ huyết khối?
Khi ngồi bất động trong một không gian hẹp nhiều giờ, cơ bắp chân ít hoạt động hơn. Dòng máu từ chân trở về tim vì thế cũng chậm lại.
Ở một số người, tình trạng ứ trệ này kết hợp với các yếu tố nguy cơ khác có thể tạo điều kiện để hình thành cục máu đông trong các tĩnh mạch sâu, thường ở chân.
Tình trạng này gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu.
Nguy hiểm hơn là một phần cục máu đông có thể bong ra, theo dòng máu đến phổi và gây thuyên tắc phổi. Đây là biến chứng có thể đe dọa tính mạng.
Không chỉ máy bay mới có nguy cơ. Ngồi lâu trên ô tô, xe khách, tàu hoả... đều có thể làm tăng nguy cơ, bởi yếu tố quan trọng là thời gian bất động kéo dài.
Các chuyến đi từ khoảng 4 giờ trở lên thường được xem là mốc bắt đầu đáng lưu ý khi đánh giá nguy cơ liên quan đến di chuyển đường dài.
Người cao tuổi đi ô tô đường dài nên vận động chân và nghỉ đi lại định kỳ để giảm thời gian bất động kéo dài. Hình minh họa AI.
2. Ai cần đặc biệt thận trọng trước chuyến đi dài?
Nguy cơ huyết khối liên quan đến hành trình tăng rõ hơn khi người cao tuổi có thêm một hoặc nhiều yếu tố như:
- Từng bị huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc thuyên tắc phổi.
- Vừa trải qua phẫu thuật hoặc chấn thương.
- Đang điều trị ung thư hoặc mắc ung thư hoạt động.
- Phải nằm lâu hoặc hạn chế vận động.
- Béo phì.
- Có rối loạn tăng đông máu.
- Có tiền sử gia đình bị huyết khối.
- Mắc một số bệnh mạn tính nặng.
Một người đã từng bị huyết khối trước đây cần đặc biệt lưu ý khi chuẩn bị cho hành trình kéo dài.
Trong nhóm này, việc phòng ngừa có thể không dừng lại ở chuyện “thỉnh thoảng đứng lên đi lại”, mà cần được bác sĩ đánh giá riêng.
3. Aspirin có phải thuốc “làm loãng máu” nên phòng được mọi loại cục máu đông?
Đây là chỗ dễ nhầm nhất.
Trong đời sống, aspirin và thuốc chống đông thường đều được gọi chung là thuốc “làm loãng máu”. Nhưng chúng không tác động giống nhau.
Aspirin chủ yếu ức chế hoạt động của tiểu cầu, vì vậy có vai trò quan trọng trong phòng ngừa một số biến cố liên quan đến động mạch như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ ở những bệnh nhân phù hợp.
Trong khi đó, huyết khối tĩnh mạch hình thành theo cơ chế khác và các thuốc chống đông mới là nhóm thuốc thường được cân nhắc khi thực sự cần dự phòng huyết khối tĩnh mạch cho người có nguy cơ cao.
Do đó “Aspirin chống cục máu đông” không có nghĩa aspirin thích hợp cho mọi loại cục máu đông trong mọi tình huống.
4. Trước chuyến xe dài có nên uống một viên aspirin?
Với người không có yếu tố nguy cơ đặc biệt, không nên tự uống aspirin chỉ để phòng huyết khối do đi đường dài.
Ngay cả ở người nguy cơ cao, việc có cần thuốc dự phòng hay không phải được cá thể hóa.
Một số hướng dẫn chuyên môn cho phép cân nhắc aspirin như một phương án dự phòng thay thế trong một số trường hợp nguy cơ huyết khối rất cao mà các biện pháp ưu tiên khác không khả thi. Điều này không biến aspirin thành thuốc để mọi người tự mua uống trước chuyến đi.
Quyết định đó cần bác sĩ đánh giá cả:
- Nguy cơ hình thành huyết khối.
- Nguy cơ chảy máu.
- Bệnh nền.
- Thuốc đang sử dụng.
- Tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa.
- Tiền sử huyết khối.
- Loại và thời gian hành trình.
Không nên tự uống aspirin để phòng huyết khối trước chuyến đi; người nguy cơ cao cần được bác sĩ đánh giá riêng. Hình minh họa AI
5. Phòng huyết khối như thế nào?
Với phần lớn người đi du lịch đường dài, biện pháp đơn giản nhưng quan trọng là giảm thời gian bất động.
Cứ khoảng 1–2 giờ, nên tìm cơ hội vận động
Nếu đi ô tô cá nhân, có thể chủ động bố trí điểm nghỉ an toàn.
Ra khỏi xe, đi bộ vài phút, duỗi chân rồi mới tiếp tục hành trình.
Với xe khách hoặc phương tiện khó đứng dậy thường xuyên, nên tận dụng các điểm dừng nghỉ của xe.
Không nên vì muốn đến nơi sớm hơn mà ngồi bất động liên tục 5–6 giờ.
Không đứng lên được vẫn có thể vận động bắp chân
Trong lúc ngồi, người cao tuổi có thể thực hiện những động tác đơn giản:
Nhấc gót chân: giữ mũi chân trên sàn, nâng rồi hạ gót.
Nhấc mũi chân: giữ gót trên sàn, nâng rồi hạ mũi chân.
Co – duỗi cổ chân: đưa bàn chân lên xuống nhẹ nhàng.
Siết rồi thả cơ bắp chân: lặp lại nhiều lần.
Các động tác co cơ chân giúp hỗ trợ dòng máu tĩnh mạch trở về tim.
Quan trọng là thực hiện đều đặn thay vì chỉ cử động vài lần lúc bắt đầu chuyến đi.
6. Sau chuyến đi, chân hơi mỏi có phải huyết khối?
Không phải cứ đau chân sau một ngày ngồi xe là có cục máu đông.
Đau cơ do ngồi lâu, khớp gối, cột sống hoặc vận động nhiều khi đi du lịch đều có thể gây khó chịu.
Tuy nhiên, cần cảnh giác hơn nếu xuất hiện:
- Một chân sưng hơn rõ so với chân còn lại.
- Đau hoặc căng tức một bên chân.
- Vùng chân nóng.
- Da đỏ hoặc đổi màu bất thường.
Huyết khối tĩnh mạch sâu không thể được chẩn đoán chỉ dựa vào nhìn chân. Người bệnh cần được thăm khám và có thể phải siêu âm mạch máu.
