Siêu El Nino làm thay đổi hướng di chuyển của bão, Biển Đông ít khả năng đón bão trong tháng 11
Theo TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, tác động của siêu El Nino đang làm thay đổi hướng di chuyển của các cơn bão, khiến số lượng bão đổ bộ vào đất liền giảm đáng kể. Trong khi đó, nhiều hồ chứa ở khu vực Quảng Nam cũ đang ở mực nước thấp ngay giữa mùa mưa. Nếu lượng mưa bổ sung không đủ, Đà Nẵng có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong những tháng đầu năm 2027.
TS Nguyễn Ngọc Huy cho biết, tính từ đầu năm đến nay, trên Biển Đông mới xuất hiện 6 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ), trong đó có 2 cơn bão nhẹ đổ bộ vào đất liền Việt Nam.
Đáng chú ý, phần lớn các cơn bão hình thành trên vùng biển Thái Bình Dương từ đầu năm đến hết tháng 10, kể cả những siêu bão, đều có xu hướng đổi hướng tại khu vực kinh tuyến 130-140 độ Đông, di chuyển về phía Đông Bắc và đi ra vùng biển rộng giữa Thái Bình Dương. Số lượng bão đi vào đất liền rất ít. Ngay cả cơn bão In-fa hiện tại cũng có cú bẻ cua ra vùng biển xa.
El Nino khiến Biển Đông ít bão hơn trung bình nhiều năm. Ảnh: PV
Lý giải hiện tượng này, TS Nguyễn Ngọc Huy cho rằng có nhiều yếu tố chi phối, nhưng yếu tố quan trọng nhất là tác động của siêu El Nino. Hiện tượng này khiến gió mậu dịch thay đổi hướng, thổi từ Tây Thái Bình Dương sang Đông Thái Bình Dương, thay vì từ Đông sang Tây như trong những mùa chịu tác động của La Nina và trạng thái trung tính.
Sự thay đổi trong hoàn lưu khí quyển kéo theo những biến động của hệ thống khí áp. Theo phân tích của chuyên gia, áp cao cận chí tuyến và áp cao lục địa phía Tây, bao trùm khu vực lục địa Trung Quốc, Nhật Bản và phía Bắc Việt Nam, thường xuyên duy trì ở mức cao, khoảng 1.010-1.025hPa.
Hệ thống áp cao này tạo thành một bức tường khí áp ở phía Tây, cản trở các cơn bão di chuyển về phía đất liền. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều cơn bão hình thành trên Thái Bình Dương không tiến vào Biển Đông mà đổi hướng ra vùng biển xa.
"Nếu sự thịnh hành của hệ thống khí áp này tiếp tục duy trì thì trong tháng 11 sẽ ít khả năng xuất hiện bão đi vào Biển Đông", TS Nguyễn Ngọc Huy nhận định.
Theo chuyên gia, từ nay đến ngày 20/11, các dấu hiệu dự báo hiện chưa cho thấy sự hình thành của cơn bão nào trên Biển Đông. Như vậy, khả năng xuất hiện bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam trong khoảng thời gian này là không cao.
Tuy nhiên, ít bão không đồng nghĩa với thời tiết ít bất thường. Một trong những biểu hiện đáng chú ý của nền nhiệt cao trong năm nay là mùa Thu tại Việt Nam diễn ra không rõ nét.
Theo số liệu của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, nhiệt độ trung bình tháng 10/2026 trên cả nước đạt 26,3 độ C, cao hơn 1,74 độ C so với trung bình nhiều năm. Đây cũng là mức nhiệt trung bình tháng 10 cao nhất trong vòng 64 năm trở lại đây.
Nền nhiệt cao khiến chu kỳ sinh trưởng của nhiều loài cây bị xáo trộn. Hoa đào, hoa mai đã bung nở ở nhiều nơi, kể cả những khu vực có hoa đào tự nhiên như Đà Lạt và vùng Tây Bắc. Đáng chú ý, hoa phượng và bằng lăng vốn đã kết thúc mùa nở hoa từ mùa Hè, đến cuối mùa Thu lại tiếp tục bung nở, tạo nên hiện tượng hoa nở trái mùa.
Về diễn biến thời tiết những ngày tới, TS Nguyễn Ngọc Huy cho biết, hiện miền Bắc và miền Trung đang chịu ảnh hưởng của một đợt không khí lạnh yếu, gây mưa rải rác, không liên tục. Trong mưa dông có nguy cơ xảy ra sét.
Đến ngày 7/11, một đợt không khí lạnh tăng cường được dự báo sẽ khiến nhiệt độ khu vực phía Bắc giảm xuống còn 17-19 độ C, vùng núi cao có nơi xuống 16 độ C. Tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ, nhiệt độ ban đêm có thể giảm xuống khoảng 20 độ C, ban ngày khoảng 25 độ C.
Đáng chú ý, từ ngày 8-12/11, miền Trung được dự báo có một đợt mưa lớn diện rộng. Mưa có thể xuất hiện trước ở miền Bắc nhưng chủ yếu diễn ra trong thời gian ngắn, sau đó tập trung với cường độ lớn hơn và kéo dài hơn tại miền Trung.
Cụ thể, từ tối 8/11 hoặc chậm nhất sáng 9/11, mưa lớn có khả năng xuất hiện ở phía Đông Nam Thanh Hóa, Nghệ An, sau đó mở rộng đến Hà Tĩnh, Quảng Bình cũ, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa.
Trong đó, khu vực từ Quảng Trị đến Quảng Nam có thể ghi nhận tổng lượng mưa tích lũy trên 500mm trong cả đợt. Mưa có cường suất lớn tập trung trong các ngày 9, 10 và 11/11.
Với lượng mưa dự báo này, nguy cơ ngập úng cục bộ cần được đặc biệt lưu ý, nhất là tại các tuyến phố thấp trũng, khu vực thoát nước kém và những nơi có lũ nguồn đổ về.
Các khu vực được chuyên gia cảnh báo gồm Lệ Thủy, hệ thống sông Son, sông Gianh, sông Rào Nan thuộc Quảng Bình cũ; các vùng thấp trũng ở Quảng Điền, Phú Lộc; khu vực Tam Kỳ và Núi Thành thuộc Đà Nẵng.
Cảnh báo khó khăn nguồn nước đầu năm 2027
Một vấn đề đáng chú ý khác được TS Nguyễn Ngọc Huy đề cập là tình trạng mực nước thấp tại các hồ chứa thủy điện ở khu vực Quảng Nam cũ, thuộc thượng nguồn hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn.
Theo chuyên gia, đây cũng là lý do ông chưa quá lo ngại nguy cơ lũ nguồn từ các hồ thủy điện ở khu vực Đà Nẵng, Quảng Nam trong năm nay. Dữ liệu mực nước ngày 3/11 của 4 hồ chứa lớn cho thấy, mực nước hiện tại đều đang ở gần mực nước chết hơn là mực nước dâng bình thường (MNDBT).
Cụ thể, theo số liệu từ EVN, mực nước tại các hồ đang thấp hơn MNDBT như sau: Hồ A Vương: Thấp hơn 25,19m. Hồ Sông Bung: Thấp hơn 32,21m. Hồ Sông Bung 4: Thấp hơn 12,26m. Hồ Sông Tranh: Thấp hơn 26,94m.
Những con số này cho thấy các hồ chứa lớn ở thượng nguồn hệ thống Vu Gia - Thu Bồn đang có dung tích phòng lũ đáng kể. Trong bối cảnh mực nước hiện tại còn thấp, ngay cả khi xuất hiện một đợt mưa lớn, lượng nước bổ sung cũng cần thời gian để nâng mực nước hồ lên mức dâng bình thường.
Theo nhận định của TS Nguyễn Ngọc Huy, đợt mưa lớn dự báo từ ngày 9-11/11 có thể giúp cải thiện tình trạng tích nước tại các hồ lớn ở thượng nguồn. Tuy nhiên, khả năng các hồ đạt đến MNDBT sau đợt mưa này là không cao.
Đối với các hồ thủy điện ở phía hạ lưu, tình hình có thể khác. Do phần lớn là các thủy điện bậc thang, nằm nối tiếp nhau trên dòng sông, nước từ hồ phía trên chảy xuống sẽ tiếp tục được điều tiết qua các hồ phía dưới. Vì vậy, một số hồ ở hạ lưu vẫn có thể đạt MNDBT dù các hồ lớn ở thượng nguồn chưa tích đủ nước.
Chuyên gia cho biết, tình trạng mực nước thấp không chỉ diễn ra tại hệ thống hồ chứa Vu Gia - Thu Bồn mà còn xuất hiện ở nhiều hồ chứa khác thuộc khu vực Nam Trung Bộ.
Điều đáng lo ngại là nếu từ nay đến hết tháng 11, khu vực này chỉ có thêm một đợt mưa lớn trong khoảng ngày 9-11/11, còn những đợt mưa tiếp theo chủ yếu ở mức mưa vừa ven biển, nguồn nước tích trữ cho mùa khô năm sau có thể không đáp ứng nhu cầu.
TS Nguyễn Ngọc Huy cảnh báo, trong kịch bản này, Đà Nẵng có thể gặp nhiều khó khăn về nguồn nước phục vụ phát điện, sản xuất và kinh doanh trong giai đoạn đầu năm 2027.
Đặc biệt, khi lượng nước từ thượng nguồn đổ về giảm, tình trạng xâm nhập mặn trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn có thể xuất hiện sớm hơn, gây khó khăn cho việc lấy nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp.
Một yếu tố khác cần tính đến là kế hoạch vận hành hệ thống điện trong những tháng đầu năm. Theo phân tích của chuyên gia, thông thường trong giai đoạn này, EVN sẽ ưu tiên huy động các nguồn điện khác ngoài thủy điện nhằm giữ nước tại các hồ, dành nguồn dự trữ cho giai đoạn cao điểm tháng 4, 5 và 6/2027.
Khi các hồ thủy điện hạn chế xả nước để duy trì dung tích phục vụ phát điện trong mùa cao điểm, lượng nước từ thượng nguồn đổ về hạ lưu sẽ ít hơn. Điều này có thể khiến việc đẩy mặn ra khỏi khu vực cửa sông gặp khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lấy nước của các công trình cấp nước sinh hoạt và hệ thống thủy lợi.
Như vậy, trong khi nguy cơ lũ nguồn từ các hồ thủy điện lớn ở thượng nguồn chưa phải vấn đề đáng lo ngại do mực nước hồ đang thấp, bài toán đáng quan tâm hơn lại là khả năng tích nước cho mùa khô. Đợt mưa lớn trong tháng 11 có thể giúp bổ sung nguồn nước, nhưng nếu lượng mưa không đủ, khu vực Đà Nẵng và các địa phương lân cận sẽ phải đối mặt với áp lực bảo đảm nguồn nước trong những tháng đầu năm 2027.
