Nguyên nhân của mùa đông ấm
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, mùa đông năm nay ghi nhận nhiều diễn biến bất thường ngay từ những ngày đầu mùa. Rét đầu mùa xuất hiện rất sớm, từ 23/10, trong khi trung bình nhiều năm phải sang tháng 11 miền Bắc mới bắt đầu có ngày rét.
Từ đầu mùa đông đến hết tháng 2/2026, miền Bắc xuất hiện khoảng 13 đợt không khí lạnh, song phần lớn không quá mạnh và kéo dài. Các đợt rét thường xen kẽ với giai đoạn nhiệt độ tăng nhanh, khiến nền nhiệt trung bình của cả mùa cao hơn thông thường. Thống kê ba tháng chính đông (12/2025-2/2026), nhiệt độ trung bình tại nhiều khu vực cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,1-2 độ C.
Miền Bắc đón mùa đông ấm hơn trung bình nhiều năm.
Sang tháng 11, thay vì trạng thái khô hanh đặc trưng, miền Bắc lại xuất hiện đợt nồm ẩm hiếm gặp vào đầu tháng. Cùng thời điểm này, nhiệt độ ghi nhận mức thấp nhất kể từ năm 2017. Đến tháng 12, thời điểm chính đông thì miền Bắc lại trải qua chuỗi ngày nắng ấm kéo dài, nền nhiệt độ cao hơn so với trung bình nhiều năm. Nhiệt độ trung bình tại miền Bắc từ đầu tháng 12 đến nay phổ biến cao hơn từ 1,5 đến 2,5 độ C, cá biệt có nơi cao hơn tới gần 3 độ C.
Tính theo chuỗi giá trị quan trắc nhiều năm, nhiệt độ tháng 2 năm nay trên toàn quốc cao hơn so với trung bình nhiều năm cùng kỳ, trong đó Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Quảng Ngãi cao hơn từ 1,5 tới 2,5 độ, thậm chí một số nơi cao hơn 3-4 độ, chủ yếu ở khu vực miền Bắc.
Đáng lưu ý, tại một số trạm khí tượng đã ghi nhận được nhiệt độ cao nhất tuyệt đối ngày đạt và vượt giá trị lịch sử cùng kỳ, trong đó trạm Sông Mã (Sơn La) ghi nhận mức nhiệt lên tới 37,8 độ vào ngày 5/2 - một mức nhiệt cực kỳ hiếm gặp trong mùa đông ở miền Bắc.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn Quốc gia nhận định, trong tháng 3, không khí lạnh tiếp tục hoạt động nhưng cường độ ở mức trung bình và yếu, chủ yếu gây ra mưa rào và dông rải rác cho miền Bắc.
Ông Nguyễn Đức Hòa, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, nguyên nhân chủ yếu khiến mùa đông năm nay ấm hơn mọi năm là do hoạt động yếu của không khí lạnh. Một nguyên nhân khác khiến mùa đông năm nay ấm hơn so với trung bình nhiều năm là do khu vực Biển Đông nhiệt độ mặt nước biển vẫn ở mức ấm.
Đồng thời, dòng xiết trong đới gió Tây trên cao - dòng dẫn của không khí lạnh cũng hoạt động yếu hơn mức trung bình và chủ yếu ở các vĩ độ cao nên không khí lạnh không thể tràn sâu xuống nước ta trong những tháng đầu đông.
Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, đến thời điểm hiện nay, có thể nhận định, mùa đông ở miền Bắc năm nay có số ngày rét đậm, rét hại ít hơn so với những mùa đông năm trước.
Đề phòng thời tiết cực đoan trong năm 2026
Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo Thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, các mô hình dự báo cho thấy trong khoảng ba tháng tới, ENSO có khả năng cao (80–90%) chuyển dần sang trạng thái trung tính; xác suất duy trì La Niña giảm xuống còn 10–20%. Từ tháng 6–8/2026, ENSO nhiều khả năng duy trì trạng thái trung tính nhưng nghiêng dần về pha nóng, với xác suất chuyển sang El Niño tăng lên khoảng 35–45%.
Dự báo từ đầu mùa thu năm 2026, trạng thái trung tính nghiêng nóng sẽ rõ nét hơn và có khả năng chuyển sang El Niño vào các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027. Diễn biến chuyển pha này được nhận định sẽ làm gia tăng tính bất định các hiện tượng thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu cũng như khu vực.
"Trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục, theo cảnh báo của Tổ chức Khí tượng thế giới, năm 2026 nhiều khả năng tiếp tục nằm trong nhóm những năm nóng nhất kể từ khi có số liệu quan trắc. Khi ENSO nghiêng về pha nóng từ nửa cuối năm, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, phân bố đối lưu thay đổi, làm gia tăng xác suất xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và cực đoan hơn tại khu vực nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Đồng thời, mưa ở một số khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là phía Nam nước ta vào cuối năm, có thể thấp hơn trung bình nhiều năm", ông Nguyễn Văn Hưởng nhận định.
Đối với Việt Nam, trong điều kiện ENSO chuyển pha và nghiêng nóng cũng với tác động của Biến đổi khí hậu, nắng nóng năm 2026 được dự báo có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài hơn và gia tăng về cường độ so với trung bình nhiều năm, thậm chí gay gắt hơn so với năm 2025.
Về diễn biến mưa bão năm 2026, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông từ tháng 3–7/2026 có khả năng ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Từ tháng 8–12/2026, số lượng bão/áp thấp nhiệt đới có thể thấp hơn trung bình (trung bình nhiều năm trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta).
"Tuy nhiên, trong điều kiện nền nhiệt mặt nước biển cao và ENSO nghiêng nóng, cần đặc biệt đề phòng những cơn bão có cường độ mạnh, diễn biến nhanh, quỹ đạo phức tạp và mức độ rủi ro cao; từ tháng 9–12/2026, bão có xu hướng tác động nhiều hơn đến Trung Bộ và khu vực phía Nam, tuy nhiên không loại trừ khả năng bão vẫn ảnh hưởng đến khu vực Bắc Bộ trong các tháng 9–10 trong bối cảnh ENSO có xu thế chung nghiêng về pha nóng vài nửa cuối năm", chuyên gia cảnh báo.
Mùa mưa năm 2026 tại các khu vực trên phạm vi cả nước nhìn chung ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm: khu vực Tây Nguyên vào khoảng cuối tháng 4 – đầu tháng 5, Nam Bộ vào nửa cuối tháng 5, Bắc Bộ vào khoảng tháng 5. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là sự phân bố mưa có xu hướng cực đoan hơn: số đợt mưa lớn diện rộng có thể xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình, nhưng mưa lớn cục bộ với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn có xu hướng gia tăng. Các đợt mưa lớn diện rộng có khả năng bắt đầu từ tháng 6 ở Bắc Bộ, sau đó dịch dần xuống phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 tại các tỉnh Trung Bộ. Nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tại khu vực miền núi Bắc Bộ và Trung Bộ có thể gia tăng, đặc biệt trong các tháng cao điểm mùa mưa và các giai đoạn chuyển mùa.
Đặc biệt cần lưu ý rằng trong điều kiện ENSO chuyển pha sang nghiêng nóng và có khả năng tiến tới El Nino vào cuối năm, không chỉ nền nhiệt gia tăng mà các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ cũng có xu hướng xuất hiện nhiều và mạnh hơn trung bình, nhất là trong các tháng chuyển mùa (tháng 3–5 và tháng 9–10).
