Một số người khi bước sang tuổi 80 hay 90 vẫn có khả năng ghi nhớ thông tin nhanh nhạy như những người ở độ tuổi 50. Giới khoa học gọi nhóm người đặc biệt này là "SuperAgers" (siêu lão hóa) - một thuật ngữ được nhà nghiên cứu Emily Rogalski đưa ra từ năm 2008.
Suốt nhiều năm, dư luận và giới chuyên môn thường tin rằng những cá nhân này đơn giản là "trúng vé số gen" khi may mắn không mang các yếu tố di truyền gây các bệnh suy giảm trí nhớ ở tuổi già như Alzheimer. Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu quy mô vừa được công bố trên tạp chí Alzheimer's Research & Therapy đã đem đến góc nhìn hoàn toàn mới.
Một số người khi bước sang tuổi 80 hay 90 vẫn có khả năng ghi nhớ thông tin nhanh nhạy như những người ở độ tuổi 50. Ảnh minh họa: Earth
Để kiểm chứng giả thuyết về sự may mắn di truyền trên, nhóm chuyên gia từ Trung tâm Chăm sóc Nghiên cứu Lão hóa Khỏe mạnh và Alzheimer thuộc Đại học Chicago (Mỹ) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Di truyền Dịch tễ TGen đã tiến hành phân tích DNA của 231 người cao tuổi.
Mẫu máu được thu thập từ 142 người thuộc nhóm SuperAgers với độ tuổi trung bình là 83,7 và 89 người khỏe mạnh cùng lứa tuổi có trí nhớ ở mức trung bình. Tất cả những người tham gia đều đạt điểm 0 trong bảng đánh giá mức độ sa sút trí tuệ lâm sàng, nghĩa là không ai có dấu hiệu tổn thương hay suy giảm trí nhớ bệnh lý.
Các nhà khoa học đã phân tích chi tiết gen APOE, vốn được xem là yếu tố di truyền ảnh hưởng mạnh nhất đến nguy cơ mắc Alzheimer, đồng thời tính toán 3 chỉ số nguy cơ đa gen tổng hợp từ hàng nghìn biến thể gen khác nhau.
Kết quả thu được khiến giới nghiên cứu bất ngờ, khi nhóm SuperAgers và nhóm người có trí nhớ trung bình không hề có sự khác biệt rõ rệt về mặt di truyền. Tỷ lệ sở hữu biến thể gen ε4 gia tăng nguy cơ Alzheimer ở nhóm SuperAgers là khoảng 16%, so với 19% ở nhóm có trí nhớ trung bình.
Trong khi đó, tỷ lệ mang biến thể ε2 giúp bảo vệ trí não ở cả hai nhóm đều ở mức tương đương là khoảng 13%. Thậm chí, khi kiểm tra các chỉ số nguy cơ đa gen hay tìm kiếm các biến thể gen hiếm gặp, nhóm nghiên cứu cũng không phát hiện bất kỳ lợi thế di truyền vượt trội nào giúp giải thích cho năng lực trí nhớ của nhóm SuperAgers.
Chuyên gia Matt Huentelman từ Viện TGen khẳng định, các yếu tố nguy cơ di truyền phổ biến hiện nay không thể giải thích được khả năng ghi nhớ đáng kinh ngạc của một số người thuộc nhóm tuổi U90.
Việc không mang gen nguy cơ mắc bệnh Alzheimer chỉ giúp một người đạt mốc 85 tuổi mà không bị sa sút trí tuệ, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ sẽ có được trí nhớ sắc bén như tuổi 50.
Phát hiện trên đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy khoa học, thay vì chỉ tập trung vào việc né tránh các yếu tố gây bệnh, giới nghiên cứu cần chuyển sang tìm hiểu các yếu tố chủ động bảo vệ và duy trì sức khỏe bộ não.
Đáng chú ý, một số cá nhân trong nhóm SuperAgers dù mang nguy cơ di truyền rất cao vẫn giữ được trí nhớ vượt trội, cho thấy não bộ của họ sở hữu những cơ chế tự bảo vệ rất mạnh mẽ.
Chuyên gia Emily Rogalski cho rằng, việc suy giảm trí nhớ không phải là quy luật tất yếu không thể tránh khỏi của quá trình lão hóa.
Dù nghiên cứu lần này chưa trực tiếp đo lường các thói quen sinh hoạt, nhiều bằng chứng hiện có gợi ý rằng lối sống đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ trí não.
Rèn luyện thể lực thường xuyên, duy trì sức khỏe tim mạch, bảo đảm giấc ngủ chất lượng, duy trì các hoạt động giao tiếp xã hội và liên tục kích thích trí tuệ suốt đời được xem là những yếu tố then chốt giúp xây dựng lá chắn bảo vệ bộ não.
Trong thời gian tới, các nhà nghiên cứu sẽ kết hợp kiểm tra trí nhớ với chụp ảnh não bộ, đo chỉ số sinh học trong máu, theo dõi giấc ngủ và đánh giá các yếu tố môi trường để làm rõ bức tranh toàn cảnh về bí mật của những bộ não không tuổi.