Những hình ảnh hoàn hảo xuất hiện trên mạng cũng khiến kỳ vọng làm đẹp của bệnh nhân ngày càng cao - Ảnh: H. Phương
"Bác sĩ ơi, bác sĩ làm đẹp giúp tôi để sau khi làm đẹp chồng tôi sẽ thay đổi hẳn tình cảm với tôi", một phụ nữ đã yêu cầu bác sĩ. Không ít người tìm đến bác sĩ với mong muốn được thay đổi hẳn diện mạo, thậm chí còn mang theo hình ảnh của người nổi tiếng hoặc những bức ảnh đã qua chỉnh sửa với yêu cầu khuôn mặt sau điều trị phải giống hệt hình mẫu. TS.BS Trần Nguyên Ánh Tú, Trưởng khoa Da Liễu- Miễn dịch dị ứng Bệnh viện Thống Nhất TPHCM kể.
Từ hình ảnh ảo muốn biến thành gương mặt thật
Bác sĩ Ánh Tú cho rằng mỗi người có cấu trúc xương, mô mềm, tỷ lệ khuôn mặt và đặc điểm da khác nhau. Thẩm mỹ có thể giúp khuôn mặt hài hòa và tươi tắn hơn, nhưng không nên biến một người thành bản sao của người khác.
Bác sĩ Ánh Tú từng gặp nhiều bệnh nhân bị nám mong muốn sau một vài buổi điều trị, nám phải biến mất hoàn toàn và không bao giờ tái phát. Tuy nhiên, nám là một rối loạn sắc tố mạn tính, chịu ảnh hưởng của yếu tố gen, ánh sáng, nội tiết, tình trạng viêm và thói quen chăm sóc da… Điều trị có thể giúp nám cải thiện rõ, nhưng việc hứa "không bao giờ tái phát" là không phù hợp.
Một tình huống khác là bệnh nhân bị sẹo mụn chỉ ở Việt Nam khoảng một tuần. Bệnh nhân này đề nghị bác sĩ "làm một lần thật mạnh" để thay thế cho cả liệu trình.
Tuy nhiên, không thể nén quá trình lành thương và tái cấu trúc collagen kéo dài nhiều tháng vào một buổi bằng cách tăng năng lượng. Điều đó có thể làm tăng nguy cơ đỏ da kéo dài, tăng sắc tố sau viêm hoặc thời gian hồi phục chậm nhưng chưa chắc mang lại kết quả tương đương với một liệu trình được thiết kế hợp lý.
"Vì sao vài năm gần đây kỳ vọng của người đi làm đẹp lại cao hơn trước?", trước câu hỏi này, bác sĩ Ánh Tú trả lời rằng kỳ vọng của người đi làm đẹp ngày càng cao không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên. Kỳ vọng ấy đã được hình thành từ rất lâu trước khi bệnh nhân bước vào phòng khám.
Hiện mỗi ngày người dân có thể tiếp xúc với hàng trăm hình ảnh về làn da không có lỗ chân lông, khuôn mặt không nếp nhăn, đường nét hoàn hảo hoặc những trường hợp được mô tả là hết nám, hết sẹo chỉ sau một vài buổi điều trị. Khi những hình ảnh hoàn hảo này xuất hiện liên tục, chuẩn mực về một làn da "bình thường" cũng dần thay đổi.
Trong khi đó, da thật luôn có lỗ chân lông, đường biểu cảm, sự bất đối xứng và những vùng màu da không hoàn toàn đồng đều. Đây là những đặc điểm sinh lý bình thường. Tuy nhiên, khi đã quen nhìn những hình ảnh được tối ưu hóa, nhiều người bắt đầu xem các đặc điểm bình thường đó là khuyết điểm cần phải điều trị.
Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của công nghệ thẩm mỹ cũng tạo cho người dân cảm giác rằng ngày nay hầu như vấn đề nào cũng có thể giải quyết nhanh chóng. Thực tế, công nghệ đã tiến bộ rất nhiều, nhưng sinh học của làn da vẫn cần thời gian để cải thiện dần.
Một phương pháp "có hiệu quả" không đồng nghĩa với việc có thể giải quyết hoàn toàn vấn đề ở mọi bệnh nhân. Ngoài ra, mạng xã hội và các ứng dụng chỉnh ảnh có thể khiến người dùng hình thành một hình ảnh đích không thực tế về chính mình.
Chỉ với vài thao tác, ứng dụng có thể làm mịn da, thu nhỏ lỗ chân lông, xóa nếp nhăn, thay đổi đường viền hàm, làm mắt to hơn hoặc điều chỉnh sự bất đối xứng. Khi nhìn hình ảnh này thường xuyên, một số người có thể quên rằng đó là khuôn mặt đã qua xử lý và bắt đầu muốn bác sĩ tái tạo chính xác hình ảnh ấy trên khuôn mặt thật.
Các hình ảnh trước và sau điều trị trên mạng xã hội cũng cần được nhìn nhận thận trọng. Một hình ảnh có thể bị ảnh hưởng bởi ánh sáng, góc chụp, khoảng cách máy ảnh, trang điểm, biểu cảm hoặc chỉnh màu. Thậm chí, hình ảnh có thể là trường hợp đáp ứng tốt nhất, trong khi không thể hiện toàn bộ số buổi điều trị, quá trình chăm sóc, thời gian hồi phục hay khả năng duy trì kết quả.
Những quảng cáo mang tính tuyệt đối như "sạch nám 100%", "không tái phát", "xóa sẹo hoàn toàn", "trẻ hóa tức thì" dễ khiến người dân hiểu rằng đây là kết quả thông thường và có thể bảo đảm cho tất cả mọi người khi đi làm đẹp.
Sau làm đẹp, hình dung mình sẽ thay đổi như thế nào?
Trong y khoa kết quả có thể có người đáp ứng ít, có người đáp ứng trung bình, có người đáp ứng tốt hoặc rất tốt, phụ thuộc vào mức độ bệnh, cơ địa lành thương, tuổi, bệnh nền, khả năng tuân thủ, chăm sóc tại nhà, số lần điều trị và nhiều yếu tố khác.
Nếu bệnh nhân đã được tiếp xúc quá nhiều với ngôn ngữ tuyệt đối, họ có thể xem bất kỳ kết quả nào chưa đạt mức "hoàn toàn" là thất bại, dù về chuyên môn đó đã là một kết quả cải thiện khá tốt.
Bác sĩ Ánh Tú cho rằng khoảng cách lớn nhất giữa đánh giá của bác sĩ và kỳ vọng của bệnh nhân thường nằm ở định nghĩa về một kết quả thành công.
Bác sĩ có thể đánh giá kết quả bằng hình ảnh trước và sau, mức độ giảm sắc tố, độ nông của sẹo, mức cải thiện nếp nhăn hoặc sự hài hòa tổng thể của khuôn mặt. Nhưng bệnh nhân thường so sánh kết quả thực tế với hình ảnh đích đã có sẵn trong đầu của họ.
Ví dụ, một bệnh nhân nám cải thiện 70-80% có thể được xem là đáp ứng tốt về mặt chuyên môn. Nhưng nếu mục tiêu ban đầu của bệnh nhân là "hết hoàn toàn và không bao giờ tái phát", họ vẫn có thể xem đó là thất bại.
Tương tự, sẹo mụn có thể nông hơn rõ rệt, bề mặt da đồng đều hơn nhưng nếu bệnh nhân kỳ vọng da phải trở lại hoàn toàn mịn màng như trước khi từng bị sẹo mụn, thì họ vẫn chỉ tập trung vào phần sẹo còn lại và cho rằng quá trình điều trị không hiệu quả.
"Do đó, trong buổi tư vấn đầu tiên, tôi thường không bắt đầu bằng câu hỏi sẽ sử dụng máy nào hay thực hiện thủ thuật gì. Tôi thường hỏi bệnh nhân: "Điều gì khiến chị quan tâm nhất?" , "Sau điều trị, chị hình dung mình sẽ thay đổi như thế nào?", "Điều gì khiến chị xem liệu trình là thành công?"", bác sĩ Ánh Tú chia sẻ.
Sau đó, bác sĩ cần phân tích rõ ba nhóm mục tiêu: những gì có thể cải thiện tương đối tốt; những gì có thể cải thiện nhưng khó đạt hoàn toàn; và những điều không nên hứa, chẳng hạn như hết nám vĩnh viễn, xóa sạch mọi sẹo, không có bất kỳ nguy cơ nào hoặc giống hoàn toàn một người khác.
Bác sĩ và bệnh nhân cũng cần thống nhất về thời gian xuất hiện kết quả, số buổi dự kiến, quá trình hồi phục, khả năng đáp ứng khác nhau giữa các cá thể và vai trò của điều trị duy trì.
Một nguyên tắc bác sĩ Ánh Tú cho là rất quan trọng đó là "nếu bác sĩ và bệnh nhân chưa thống nhất được thế nào là thành công, thì chưa nên bắt đầu điều trị".
Việc trì hoãn hoặc từ chối một thủ thuật đôi khi là một quyết định chuyên môn có trách nhiệm, không phải bác sĩ không muốn điều trị cho bệnh nhân.
"Tôi thường cân nhắc trì hoãn khi bệnh nhân yêu cầu một kết quả tuyệt đối, không chấp nhận bất kỳ giới hạn hoặc nguy cơ nào, muốn giống hệt một hình ảnh đã chỉnh sửa, hoặc muốn một thủ thuật giải quyết toàn bộ các khó khăn trong cuộc sống.
Ví dụ, có người tin rằng chỉ cần thay đổi ngoại hình thì sẽ cứu vãn được một mối quan hệ, được người khác yêu thương trở lại hoặc chấm dứt hoàn toàn sự tự ti. Thẩm mỹ có thể góp phần cải thiện sự tự tin và chất lượng cuộc sống, nhưng không thể bảo đảm phản ứng của người khác hoặc giải quyết toàn bộ những khó khăn tâm lý, quan hệ và xã hội.
Bác sĩ cũng cần thận trọng khi bệnh nhân đã thực hiện rất nhiều thủ thuật nhưng chưa bao giờ hài lòng, liên tục yêu cầu chỉnh sửa những khác biệt rất nhỏ, hoặc mức độ đau khổ về ngoại hình không tương xứng với tình trạng thực tế. Những dấu hiệu này không có nghĩa là có thể tùy tiện kết luận bệnh nhân mắc rối loạn tâm lý, nhưng đủ để bác sĩ không nên vội vàng tiếp tục can thiệp.
Ngoài yếu tố tâm lý, có những trường hợp cần chờ vì làn da chưa sẵn sàng, chẳng hạn như da đang viêm, kích ứng, hàng rào bảo vệ da chưa ổn định, nám đang tăng hoạt hoặc mụn viêm vẫn tiếp tục tạo sẹo mới.
Có trường hợp phương pháp phù hợp nhưng thời điểm chưa phù hợp, ví dụ bệnh nhân muốn làm thủ thuật xâm lấn ngay trước một sự kiện quan trọng, không có thời gian hồi phục hoặc không thể tái khám. Khi đó, điều trị đúng kỹ thuật nhưng sai thời điểm vẫn có thể dẫn đến trải nghiệm không tốt.
Người đi làm đẹp nên hỏi rõ năm vấn đề
"Lời khuyên của tôi là người dân nên lựa chọn cơ sở y tế và người thực hiện có chuyên môn uy tín; không nên quyết định chỉ dựa trên hình ảnh trước–sau hoặc những lời quảng cáo tuyệt đối", bác sĩ Ánh Tú lưu ý.
Trước khi điều trị, người đi làm đẹp nên hỏi rõ năm vấn đề: điều trị có thể cải thiện điều gì, mức độ dự kiến ra sao, cần bao nhiêu thời gian và số buổi, có nguy cơ hoặc thời gian hồi phục nào, và kết quả có cần duy trì hay không?
Người đi làm đẹp cũng nên xem những hình ảnh trên mạng xã hội là nguồn tham khảo, không phải là cam kết kết quả dành cho mình. Mục tiêu phù hợp không phải là trở nên hoàn hảo, mà là hiểu rõ mình có thể cải thiện điều gì, đến mức nào và bằng một quá trình ra sao.
Trong thẩm mỹ, điều trị đúng không chỉ là chọn đúng phương pháp mà còn là chọn đúng bệnh nhân và đúng thời điểm. Khi bệnh nhân chưa sẵn sàng, chờ đợi không phải là bỏ lỡ cơ hội làm đẹp, mà đôi khi chính là một phần quan trọng để tạo ra kết quả an toàn, hiệu quả và bền vững.
