Nhiều người hiện nay mang tâm lý chuyển đến một địa điểm khác trong lành hơn để trốn chạy những cơn dị ứng mùa khó chịu. Họ tin rằng chỉ cần rời xa những loại phấn hoa hay nấm mốc quen thuộc, thì cơ thể sẽ được yên tâm hít thở.
Thế nhưng, thực tế thường không diễn ra như kỳ vọng. Chỉ sau một thời gian ngắn khi thời tiết thay đổi ở môi trường mới, đôi mắt ngứa rát hay chiếc mũi sụt sịt lại quay về làm phiền họ như chưa từng có cuộc chia ly.
Vòng lặp tưởng chừng vô lý đó bấy lâu nay vẫn làm khó cả người bệnh lẫn giới y khoa. Song mới đây, tạp chí khoa học Immunity đã công bố lời giải bất ngờ từ nhóm chuyên gia thuộc Bệnh viện Đa khoa Massachusetts (Mỹ).
Dưới sự dẫn dắt của nhà miễn dịch học Caroline Sokol cùng đồng nghiệp, công trình chỉ ra rằng nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này không chỉ nằm ở hệ miễn dịch, mà bắt nguồn từ các tế bào thần kinh cảm giác.
Nhiều người vẫn bị chứng dị ứng đeo bám dai dẳng dù đã thay đổi môi trường sinh sống. Ảnh minh họa: Medline Plus
Thông thường khi vi khuẩn tấn công, hệ miễn dịch sẽ ngay lập tức phát tín hiệu báo động để đẩy những "kẻ ngoại lai" này ra ngoài. Riêng với dị ứng, cơ thể phải trải qua quá trình tiếp xúc lặp đi lặp lại với một lượng rất nhỏ dị nguyên trong thời gian dài thì các triệu chứng mới thực sự bùng phát.
Từ năm 2020, nhóm nghiên cứu đã nhận ra những tế bào thần kinh chịu trách nhiệm cho xúc giác chính là lực lượng đầu tiên tiếp xúc và trao đổi thông tin với hệ miễn dịch. "Các neuron cảm giác phản ứng trực tiếp với dị nguyên… bằng cách gây ra phản ứng ngứa", bà Caroline Sokol tiết lộ.
Để kiểm chứng xem các tế bào tuyến đầu này có lưu giữ ký ức về dị nguyên hay không, các nhà khoa học đã tiến hành thử nghiệm trên động vật. Họ cho chuột tiếp xúc với papain chiết xuất từ đu đủ cùng dị nguyên mạt bụi nhà, rồi theo dõi sát sao biểu hiện của hệ thần kinh.
Kết quả cho thấy ngay sau lần tiếp xúc đầu tiên, các ty thể đóng vai trò sản xuất năng lượng bên trong tế bào thần kinh đã rơi vào trạng thái cảnh giác cao độ. Mỗi lần dị nguyên quay trở lại, các tế bào này lập tức kích hoạt phản ứng mạnh mẽ hơn khiến con vật ngứa ngáy dữ dội hơn nhiều lần.
Theo bản thảo nghiên cứu, quá trình ghi nhớ đặc biệt này không gắn liền với một loại dị nguyên duy nhất, mà mang tính chất tổng quát hơn. Những con chuột ban đầu chỉ tiếp xúc với papain về sau cũng phản ứng dữ dội khi gặp nấm mốc hay mạt bụi.
Giới nghiên cứu giải thích rằng, các tế bào thần kinh ghi nhớ những đặc điểm tín hiệu nguy hiểm chung thay vì từng phân tử riêng lẻ. Điều này lý giải vì sao người bệnh ban đầu chỉ dị ứng một vài thứ nhưng càng về sau danh sách ấy càng dài thêm, và việc thay đổi môi trường sống không thể giải quyết triệt để vấn đề.
Dù thử nghiệm mới dừng lại ở động vật với các biểu hiện viêm và ngứa trên da, nhiều chuyên gia độc lập đánh giá cơ chế này hoàn toàn có thể tương đồng ở con người. Điểm sáng lớn nhất là ký ức dị ứng của tế bào thần kinh không phải là vĩnh viễn, mà có xu hướng phai nhạt dần theo thời gian.
Đội ngũ nghiên cứu đang tiếp tục tìm hiểu sâu hơn để tìm ra cách đảo ngược quá trình này. Nhờ đó, viễn cảnh về những loại thuốc điều trị tận gốc căn nguyên dị ứng thay vì chỉ làm giảm triệu chứng tạm thời đang dần hiện rõ trong tương lai gần.