Vì sao chúng ta thường dễ mắc bệnh cảm lạnh vào mùa đông?

Hiểu rõ nguyên nhân và chủ động phòng bệnh sẽ giúp bảo vệ sức khỏe, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền.

1. Vì sao mùa lạnh dễ mắc bệnh đường hô hấp?

Khi thời tiết chuyển lạnh, nhiều người nhận thấy mình dễ bị cảm lạnh, sổ mũi, ho, đau họng hoặc mắc cúm hơn. Tuy nhiên, không phải bản thân nhiệt độ thấp trực tiếp gây ra cảm lạnh mà nguyên nhân chủ yếu là virus. Những thay đổi về môi trường và hoạt động của hệ miễn dịch trong mùa đông tạo điều kiện thuận lợi cho virus lây lan và gây bệnh.

1.1. Virus đường hô hấp hoạt động thuận lợi hơn

Một số virus gây bệnh đường hô hấp, trong đó có virus cúm và rhinovirus – tác nhân phổ biến gây cảm lạnh thông thường – có thể tồn tại hoặc lây truyền thuận lợi hơn trong điều kiện thời tiết lạnh, khô.

Mùa đông, mọi người thường có xu hướng ở trong không gian kín, ít thông thoáng, làm tăng nguy cơ tiếp xúc với các giọt bắn và hạt khí dung chứa virus từ người mắc bệnh. Đây là một trong những yếu tố quan trọng khiến bệnh đường hô hấp dễ lây lan trong cộng đồng.

1.2. Không khí lạnh ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ đường hô hấp

Mũi là cửa ngõ đầu tiên của hệ hô hấp, đồng thời có chức năng làm ấm, làm ẩm và lọc không khí trước khi đưa vào phổi. Khi tiếp xúc với không khí lạnh, các cơ chế bảo vệ tại niêm mạc mũi có thể bị ảnh hưởng.

Nhiệt độ thấp có thể làm giảm hiệu quả của một số phản ứng miễn dịch tại chỗ, khiến virus dễ xâm nhập và nhân lên hơn. Vì vậy, khi trời lạnh, đặc biệt trong điều kiện khô hanh, nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp có thể tăng lên.

1.3. Ít tiếp xúc ánh nắng, nguy cơ thiếu vitamin D

Vào mùa đông, thời gian tiếp xúc với ánh nắng mặt trời thường giảm, khiến một số người có nguy cơ thiếu vitamin D. Vitamin D có vai trò quan trọng trong điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch.

Tuy nhiên, không phải cứ thiếu ánh nắng là chắc chắn thiếu vitamin D hoặc dễ mắc bệnh. Việc bổ sung vitamin D cần căn cứ vào tình trạng dinh dưỡng, nguy cơ thiếu hụt và hướng dẫn của nhân viên y tế, không nên tự ý sử dụng liều cao.

2. Những người dễ bị ảnh hưởng khi trời lạnh

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch là những nhóm cần đặc biệt chú ý khi thời tiết chuyển lạnh.

Ở những người này, nhiễm virus đường hô hấp có thể gây triệu chứng nặng hơn, làm bệnh nền tiến triển hoặc dẫn đến các biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp.

3. Nhận biết các triệu chứng cảm lạnh, viêm đường hô hấp

Cảm lạnh thông thường thường khởi phát với các triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng, ho và mệt mỏi. Người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc không sốt. Các triệu chứng thường xuất hiện từ từ và cải thiện sau vài ngày.

Trong khi đó, cúm mùa thường khởi phát đột ngột hơn, có thể gây sốt cao, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi nhiều và ho. Một số trường hợp nhiễm virus đường hô hấp khác cũng có biểu hiện tương tự, vì vậy không thể chỉ dựa vào triệu chứng để xác định chính xác tác nhân gây bệnh.

Viêm mũi họng cấp có thể biểu hiện bằng:

• Sốt, đôi khi sốt cao.
• Nghẹt mũi, chảy nước mũi một hoặc hai bên.
• Dịch mũi trong, trắng đục hoặc vàng xanh.
• Ho, có thể kèm đờm do dịch tiết từ mũi họng kích thích.
• Đau họng, đau đầu, ù tai hoặc cảm giác nghe kém.
• Dịch mũi chuyển màu vàng hoặc xanh không đồng nghĩa chắc chắn với nhiễm khuẩn và không phải căn cứ để tự ý sử dụng kháng sinh.

Nếu người bệnh khó thở, đau tức ngực, tím tái, lơ mơ, sốt cao kéo dài, không uống được nước hoặc có biểu hiện bất thường nghiêm trọng, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền nên được đánh giá sớm khi triệu chứng nặng lên.

4. Chủ động bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh

Để hạn chế nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp, mỗi người cần duy trì những thói quen bảo vệ sức khỏe phù hợp.

• Ăn uống đầy đủ, cân đối: Bữa ăn cần đa dạng thực phẩm, cung cấp đủ chất đạm, vitamin và khoáng chất. Tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu protein giúp duy trì sức khỏe và hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch.
• Uống đủ nước: Dù thời tiết lạnh, cơ thể vẫn cần được bổ sung nước đầy đủ. Có thể uống nước ấm, chia thành nhiều lần trong ngày, tránh để cơ thể mất nước.
• Duy trì vận động: Tập thể dục thường xuyên giúp nâng cao sức khỏe thể chất, cải thiện tuần hoàn và tinh thần. Nên lựa chọn hình thức vận động phù hợp, khởi động kỹ, tránh tập luyện quá sức khi trời rét đậm hoặc có bệnh nền.
• Giữ ấm cơ thể: Chú ý giữ ấm vùng cổ, ngực, bàn chân và hạn chế tiếp xúc đột ngột với không khí lạnh. Người cao tuổi, trẻ em và người mắc bệnh mạn tính cần được bảo vệ tốt hơn khi nhiệt độ giảm sâu.
• Thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm: Rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh. Tiêm vaccine cúm mùa và các vaccine được khuyến cáo giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc biến chứng nghiêm trọng.

Tóm lại: Mùa lạnh không chỉ là thời điểm dễ mắc các bệnh cảm cúm, viêm đường hô hấp mà còn có thể làm gia tăng nguy cơ biến chứng ở người có sức khỏe yếu. Chủ động phòng bệnh, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và không tự ý dùng thuốc sẽ giúp mỗi người bảo vệ sức khỏe tốt hơn trong những ngày thời tiết giá rét.

Ăn gì để giữ ấm, phòng đột quỵ trong mùa lạnh ở người tăng huyết áp?

SKĐS - Thời tiết lạnh có thể khiến huyết áp tăng, làm gia tăng nguy cơ đột quỵ. Lựa chọn thực phẩm phù hợp giúp giữ ấm cơ thể, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch.