Vali đã đóng, máy tính để ở nhà, cả gia đình đã đến điểm du lịch. Nhưng cứ khoảng 20 phút, bạn lại lấy điện thoại ra kiểm tra nhóm công việc.
1. Nghỉ làm chưa chắc đã đồng nghĩa tâm trí được nghỉ
Một người có thể không mở laptop trong suốt 5 ngày nhưng vẫn liên tục:
- Nghĩ về những việc chưa hoàn thành.
- Tưởng tượng hàng trăm email đang chờ.
- Kiểm tra ứng dụng công việc.
- Chờ xem cấp trên có nhắn không.
- Lo lắng đồng nghiệp xử lý công việc thay mình thế nào.
- Tính trước những việc phải làm ngay khi trở lại.
Về hình thức, người đó đang nghỉ. Nhưng về nhận thức, công việc vẫn chiếm một phần đáng kể sự chú ý.
Các nghiên cứu về phục hồi sau lao động cho thấy khả năng tách khỏi suy nghĩ công việc trong thời gian ngoài giờ có liên quan với trạng thái tinh thần tốt hơn, ít lo lắng, ít kiệt sức hơn và mức hài lòng với giấc ngủ, thời gian nghỉ cũng như công việc cao hơn.
Điểm đáng chú ý là khi đầu óc liên tục quay lại cùng một vấn đề, khó dừng và khiến người đó không còn tham gia trọn vẹn vào những hoạt động đang diễn ra.
Liên tục kiểm tra email, tin nhắn công việc trong kỳ nghỉ có thể khiến người lao động khó tách tâm trí khỏi công việc và phục hồi. Hình minh họa AI.
2. Khi nào tin nhắn công việc bắt đầu “ăn” vào kỳ nghỉ?
| Tình huống | Khả năng ảnh hưởng đến phục hồi |
|---|---|
| Một tin nhắn thông báo, không yêu cầu xử lý | Thường thấp nếu người nhận có thể bỏ qua |
| Kiểm tra email một lần theo kế hoạch đã thống nhất | Có thể ít ảnh hưởng hơn việc kiểm tra liên tục |
| Cứ vài phút lại mở nhóm công việc dù không có thông báo | Dễ duy trì trạng thái cảnh giác |
| Tin nhắn không khẩn nhưng người nhận cảm thấy phải trả lời ngay | Khó tách khỏi công việc hơn |
| Liên tục nghĩ về vấn đề công việc sau khi đã đọc tin | Có thể chuyển thành suy nghĩ lặp đi lặp lại |
| Phải xử lý nhiều nhiệm vụ trong toàn bộ kỳ nghỉ | Kỳ nghỉ về thực chất đã trở thành một dạng làm việc từ xa |
3. Có phải phải “quên sạch công việc” mới nghỉ đúng cách?
Không.
Mục tiêu thực tế không phải xóa công việc khỏi bộ nhớ trong 5 ngày. Điều gần với “tách khỏi công việc” hơn là: “Tôi biết công việc vẫn tồn tại, nhưng hiện tại tôi không cần giải quyết nó.”
Một người vẫn có thể nhớ rằng sau kỳ nghỉ có cuộc họp quan trọng mà không dành cả buổi đi chơi để tưởng tượng cuộc họp ấy sẽ diễn ra thế nào.
Đây là khác biệt giữa nhận biết một vấn đề và bị vấn đề chiếm dụng sự chú ý.
Bàn giao rõ ràng và quy định một kênh liên lạc cho việc thật sự khẩn cấp giúp giảm nhu cầu liên tục kiểm tra điện thoại trong ngày nghỉ. Hình minh họa AI.
4. Những việc nên làm trước khi bắt đầu kỳ nghỉ
Chốt người thay thế
Nếu một dự án vẫn hoạt động trong thời gian mình nghỉ, cần biết ai có quyền xử lý.
Một câu trả lời tự động kiểu: “Tôi nghỉ đến ngày… Trong trường hợp cần xử lý trước thời điểm này, vui lòng liên hệ…” có thể giúp giảm cả kỳ vọng của người gửi lẫn cảm giác phải kiểm tra liên tục của người nghỉ.
Xác định thế nào là “khẩn cấp”?
“Có việc thì gọi tôi” là một quy định quá mơ hồ.
Nên rõ hơn:
- Sự cố nào cần gọi điện?
- Việc nào có thể chờ?
- Ai có quyền quyết định gọi?
Khi ranh giới rõ, người nghỉ ít phải tự hỏi mỗi khi điện thoại rung.
Đóng các vòng công việc còn dang dở
Trước kỳ nghỉ, nên ghi lại:
- Việc đã hoàn thàn.
- Việc đang chờ.
- Việc đầu tiên phải làm khi trở lại.
Điều này giúp não bớt phải duy trì liên tục một “danh sách nhắc việc” trong đầu.
Tắt thông báo không cần thiết
Có thể giữ cuộc gọi từ một vài người quan trọng nhưng tắt:
- Nhóm chat đông người.
- Email quảng bá.
- Thông báo dự án không cần phản ứng.
- Ứng dụng quản lý công việc.
5. Kỳ nghỉ không cần hoàn hảo mới có tác dụng
Không cần phải tắt điện thoại 100%, đi thật xa hay đạt trạng thái “không nghĩ đến công việc một giây nào” mới được coi là nghỉ đúng. Mục tiêu thực tế hơn là tạo đủ khoảng cách để hệ thống tâm lý không phải duy trì trạng thái xử lý công việc liên tục.
Nếu phải trả lời một cuộc gọi khẩn trong 5 ngày nghỉ, kỳ nghỉ chưa bị “phá hỏng”. Nhưng nếu mỗi bữa ăn, mỗi lần đi chơi và mỗi tối trước khi ngủ đều bị chen vào bởi email, nhóm chat và những suy nghĩ công việc không dứt, cơ hội phục hồi sẽ ít đi đáng kể.
Kỳ nghỉ có giá trị không chỉ vì chúng ta không ngồi ở bàn làm việc. Nó có giá trị khi ít nhất trong một khoảng thời gian, não được phép hiểu rằng: “Việc này chưa cần giải quyết ngay.”
