Vì đâu Japan Airlines khánh kiệt?

Sự kiện tập đoàn hàng không hàng đầu châu Á, Japan Airlines vừa phải đệ đơn xin phá sản đã thu hút sự chú ý của báo chí thế giới.

Có rất nhiều nguyên nhân khiến cho hãng hàng không Nhật Bản JAL bị phá sản, nhưng lý do quan trọng hơn cả là sự kiện công ty này phải chiều lòng chính quyền trong thời gian qua. Tuy đã được tư hữu hóa vào năm 1987, nhưng Japan Airlines vẫn là công cụ của Nhà nước. Japan Airlines từng là biểu tượng cho thành công kinh tế và sự phồn thịnh của Nhật Bản vào thập niên 70 và 80. Được tư hữu hoá vào năm 1987, giờ đây JAL phải trở lại dưới quyền kiểm soát của nhà nước. Các chuyến bay vẫn được bảo đảm, nhưng quá trình tái cơ cấu sẽ rất đau đớn. Trong các  biện pháp để cứu cho máy bay của Japan Airlines khỏi bị nằm liệt dưới đất, Nhật Bản sẽ rót thêm tiền, cấp thêm tín dụng, và đề nghị xoá 730 tỷ yên tiền nợ, tức là gần một nửa tổng số nợ 2.300 tỷ yên của tập đoàn này, tương đương với khoảng 18 tỷ euro. Đổi lại, một số tuyến bay sẽ bị hủy bỏ,  gần 1/3 số nhân viên sẽ bị sa thải: 15.600 người trên tổng số 47.970. Tiền lương nhân viên cũng sẽ bị giảm sụt, ngay cả tiền trả cho những người về hưu cũng bị cắt bớt.

Japan Airlines từng là biểu tượng cho sự phồn thịnh của Nhật Bản vào thập niên 70 và 80.

Tờ Le Monde nêu một loạt nguyên nhân khiến cho tập đoàn hàng không Nhật phải gánh chiụ hậu quả và dẫn đến thảm kịch hiện nay: Japan Airlines đã không bù đăp được các khoản mất mát từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á cuối thập niên 90, kế đến là vụ khủng bố New York 2001, cuộc chiến Iraq... mặc dù tập đoàn  này đã được chính quyền hỗ trợ đến 3 lần kể từ năm 2000.

Một nguyên nhân khác được nêu bật là tiền hưu bổng cho nhân viên quá nhiều, chiếm đến 25% nợ của Japan Airlines. Dưới sức ép của các công đoàn, lãnh đạo tập đoàn đã không dám đụng đến hệ thống hưu bổng và quyền lợi nhân viên. Thế nhưng, đầu tháng giêng này, sau bao nhiêu tháng thương lượng căng thẳng, các nhân viên về hưu đã đồng ý giảm tiền hưu bổng của họ. Theo đề nghị của giới chủ, mức giảm lên tới 30%.

Còn theo báo Le Figaro, đây là vụ phá sản lớn nhất trong lịch sử Nhật trên mặt biểu tượng cũng như tài chính. Ra đời năm 1951, Japan Airlines đã vươn lên theo phép lạ kinh tế Nhật cho đến cuối thập niên 80. Và sau đó đã bắt đầu tuột dốc.   Nguyên nhân mà Le Figaro nêu bật trong trong sự phá sản của tập đoàn JAL là tuy được tư hữu hoá từ năm 1987, nhưng hãng này vẫn là một công cụ của nhà nước, phải đáp ứng một số yêu cầu của chính quyền như mở các tuyến bay đến hàng chục phi trường địa phương được xây dựng để phục vụ công cuộc phát triển vùng nhưng không hề có hiệu quả kinh tế.

Les Echos cũng cùng quan điểm. Tờ báo nhắc lại đây là vụ phá sản  thứ tư lớn nhất tại Nhật trong 10 năm qua. Giờ đây thì tập đoàn hàng không có thể hy vọng ra khỏi cơn lốc, vươn lên trở lại, nhưng với điều kiện là phải cắt xén, từ đường bay cho đến nhân viên. Cũng như Le Figaro, Les Echos cũng nêu bật trách nhiệm của chính phủ Nhật trước đây, thời đảng PLD cánh hữu cầm quyền : lãnh đạo Japan Airlines đã không bao giờ từ chối yêu cầu của chính quyền mở một đường bay đến một phi trường hẻo lánh, dù biết sẽ bị thua lỗ, và còn tệ hơn nữa là JAL không bao giờ từ chối yêu cầu thu nhận người dù không cần thiết, phải  tạo công việc làm giả tạo nhưng với lương rất hậu hĩnh, và nhiều đặc quyền như đi lại miễn phí. Les Echos trích dẫn một chuyên gia về hàng không dân dụng, cho là Japan Airlines không khác gì hãng Aeroflot thời Liên Xô cũ. Trên mặt này Les Echos cũng như các báo khác nhìn thấy là việc chính phủ cảnh tả lên nắm quyền tại Nhật Bản đã kết thúc một thời đại đối với Japan Airlines.

Tờ báo cũng đánh giá là để được vươn lên trở lại, có sức cạnh tranh thì  tinh thần làm việc trong tập đoàn cũng sẽ phải thay đổi. 

Phương Hà (Theo AP, RFI)