Thực hiện Kế hoạch Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2026 của Bộ Y tế và tinh thần chỉ đạo về tăng cường y tế dự phòng tại Nghị quyết số 173/QH của Quốc hội, việc chuyển dịch trọng tâm từ "thụ động ứng phó" sang "chủ động kiểm soát yếu tố nguy cơ" là yêu cầu cấp thiết. Xây dựng và ban hành Quy trình chuẩn hóa về vệ sinh môi trường sống và khử khuẩn bề mặt không chỉ tạo ra khung hành động thống nhất, dễ thực hiện cho người dân và cơ sở cộng đồng, mà còn là giải pháp căn cơ, tiết kiệm nhằm triệt tiêu nguồn lây, ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh bùng phát diện rộng.
Quy trình chuẩn hóa vệ sinh và khử khuẩn
Bước 1: Làm sạch cơ học
Làm sạch cơ học là bước bắt buộc trước khi tiến hành khử khuẩn. Mục đích của bước này là loại bỏ bụi bẩn, chất hữu cơ, dầu mỡ bám trên bề mặt – những yếu tố làm giảm hoặc triệt tiêu tác dụng của hóa chất sát trùng.
Vi khuẩn có thể bị lây nhiễm bởi những virus nhỏ bé. Nguồn ảnh từ cổng thông tin Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec.
Dùng khăn sạch thấm nước ấm kết hợp với xà phòng hoặc chất tẩy rửa gia dụng thông thường lau kỹ bề mặt. Lau từ khu vực sạch đến khu vực bẩn, từ trên cao xuống thấp, từ trong ra ngoài.
Bước 2: Khử khuẩn hóa học
Khử khuẩn giúp tiêu diệt hoặc làm bất hoạt hầu hết các vi-rút, vi khuẩn và nấm mốc còn sót lại sau bước làm sạch cơ học.
Lựa chọn hóa chất: Cồn y tế 70 độ thích hợp cho các bề mặt nhỏ, thiết bị điện tử, đồ dùng cá nhân. Dung dịch chứa Clo hoạt tính (Cloramin B hoặc Nước Javel): Dùng khăn lau thấm dung dịch khử khuẩn lau đều lên bề mặt. Duy trì ướt bề mặt tối thiểu từ 5 đến 10 phút trước khi lau khô hoặc để khô tự nhiên để hóa chất phát huy tối đa hiệu quả diệt mầm bệnh.
Bước 3: Thông khí và Làm khô
Môi trường kín và ẩm ướt là điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật tích tụ. Mở toàn bộ hệ thống cửa sổ, cửa chính tối thiểu 30–60 phút mỗi ngày để tăng cường lưu thông không khí tự nhiên và đón ánh nắng mặt trời. Lưu ý tắt điều hòa khi làm vệ sinh và tăng cường trao đổi khí tươi nhằm làm giảm nồng độ giọt bắn lơ lửng trong không gian kín.
Lựa chọn hóa chất: Cồn y tế 70 độ thích hợp cho các bề mặt nhỏ, thiết bị điện tử, đồ dùng cá nhân. Ảnh minh họa, nguồn Internet
Phân vùng kiểm soát bề mặt nguy cơ tại cộng đồng
Để quy trình triển khai có trọng tâm, các khu vực trong cộng đồng được phân loại theo tần suất tiếp xúc và nguy cơ lây nhiễm:
Nhóm khu vực / Bề mặt | Điểm nóng cần xử lý (Hotspots) | Tần suất thực hiện | Hóa chất / Phương pháp khuyến nghị |
Bề mặt tiếp xúc cao (High-touch) | Tay nắm cửa, công tắc điện, bàn phím, điều khiển, tay vịn cầu thang, nút bấm thang máy, vòi nước | 1–2 lần/ngày | Cồn 70 độ hoặc khăn ướt kháng khuẩn chuyên dụng |
Không gian sinh hoạt chung | Sàn nhà, bàn ghế phòng khách, bàn ăn, khu vực bếp, nhà vệ sinh | 1 lần/ngày | Dung dịch chứa Clo hoạt tính hoặc nước lau sàn sát khuẩn |
Đồ dùng của trẻ em | Đồ chơi nhựa, bàn học, dụng cụ học tập tại gia đình và trường mầm non | 2–3 lần/tuần (hoặc hằng ngày khi có dịch) | Ngâm rửa bằng xà phòng/dung dịch Cloramin B, sau đó rửa lại bằng nước sạch và phơi khô |
Khu vực ngoại cảnh và Quanh nhà | Khay nước thải tủ lạnh, chậu cây, phế thải đọng nước, bể chứa nước sinh hoạt | 1 lần/tuần | Thu gom rác thải, lật úp vật dụng đọng nước, thả cá diệt bọ gậy để phòng sốt xuất huyết |
Giải pháp tổ chức thực hiện theo kế hoạch phòng chống dịch 2026
Nhằm đưa quy trình chuẩn hóa vào đời sống thực tiễn của từng hộ gia đình và cơ sở cộng đồng, các giải pháp đồng bộ cần được triển khai:
Chuẩn hóa công tác truyền thông nguy cơ: Chuyển tải quy trình 3 bước thành các ấn phẩm trực quan (Infographic, video ngắn, Bảng kiểm checklist hằng ngày) phát tận tay người dân và đăng tải trên các nền tảng số. Phối hợp giữa Trạm Y tế xã/phường với Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên tổ chức các đợt tập huấn "Ngôi nhà an toàn – Không gian sạch mầm bệnh".
Phát huy vai trò giám sát của Y tế cơ sở: Thành lập các Tổ tự quản vệ sinh cộng đồng tại thôn, xóm, tổ dân phố nhằm hướng dẫn, kiểm tra việc thu gom rác thải, xử lý nguồn nước đọng và giữ gìn vệ sinh môi trường xung quanh. Cung cấp hướng dẫn kỹ thuật pha chế hóa chất an toàn (tránh ngộ độc, kích ứng da, mắt) cho cộng tác viên y tế và người dân.
