Tuy nhiên, rửa mũi quá thường xuyên, sử dụng thuốc xịt mũi kéo dài hoặc đưa vật lạ vào mũi có thể gây tổn thương niêm mạc, thậm chí khiến tình trạng nghẹt mũi nặng hơn.
Mũi là cơ quan quan trọng của hệ hô hấp, có nhiệm vụ lọc, làm ấm và làm ẩm không khí trước khi đi xuống đường hô hấp dưới. Hệ thống lông mũi, lớp chất nhầy và lông chuyển giúp giữ lại bụi bẩn, vi sinh vật, dị nguyên, sau đó vận chuyển chúng ra khỏi đường hô hấp.
Trong điều kiện ô nhiễm không khí, khói bụi và các dị nguyên ngày càng phổ biến, niêm mạc mũi thường xuyên phải tiếp xúc với những yếu tố gây kích thích. Khi đó, chức năng bảo vệ tự nhiên của mũi có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến nghẹt mũi, chảy mũi, hắt hơi hoặc làm nặng thêm các bệnh lý viêm mũi, viêm xoang.
Vệ sinh mũi, đặc biệt là rửa mũi bằng dung dịch phù hợp, có thể là biện pháp hỗ trợ giúp làm sạch cơ học khoang mũi và cải thiện một số triệu chứng. Tuy nhiên, cần thực hiện đúng kỹ thuật và không nên lạm dụng.
1. Vì sao cần vệ sinh mũi?
Trong điều kiện bình thường, lớp chất nhầy và hệ thống lông chuyển đã đảm nhiệm phần lớn chức năng làm sạch khoang mũi. Tuy nhiên, khi bị viêm mũi, viêm xoang hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, hệ thống này có thể bị quá tải.
Vệ sinh mũi đúng cách có thể giúp:
- Loại bỏ cơ học bụi bẩn, dị nguyên và dịch tiết trong khoang mũi.
- Giảm tiếp xúc của niêm mạc với các yếu tố kích thích.
- Hỗ trợ dẫn lưu dịch tiết, hạn chế tình trạng ứ đọng.
- Cải thiện hoạt động của hệ thống lông chuyển.
- Hỗ trợ giảm các triệu chứng như nghẹt mũi, chảy mũi, hắt hơi.
Tuy nhiên, vệ sinh mũi chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị đặc hiệu khi người bệnh mắc các bệnh lý rõ ràng.
2. Khi nào có thể rửa mũi?
Rửa mũi có thể được cân nhắc khi người bệnh có nhiều dịch tiết, nghẹt mũi hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói bụi. Một số tình trạng thường được áp dụng biện pháp vệ sinh mũi hỗ trợ gồm viêm mũi cấp, viêm mũi xoang cấp, viêm mũi xoang mạn tính và viêm VA cấp.
Có thể sử dụng dung dịch nước muối sinh lý NaCl 0,9% với tần suất phù hợp, chẳng hạn 1-2 lần/ngày khi cần. Người khỏe mạnh không nhất thiết phải rửa mũi thường xuyên nếu không có triệu chứng hoặc chỉ định.
Vệ sinh mũi đúng cách giúp loại bỏ bụi bẩn, dị nguyên và dịch tiết. Ảnh AI
3. Những việc nên làm để bảo vệ niêm mạc mũi
Bên cạnh vệ sinh mũi, mỗi người nên đeo khẩu trang khi ra ngoài, đặc biệt trong môi trường nhiều bụi, ô nhiễm hoặc lạnh, khô. Uống đủ nước cũng góp phần duy trì độ ẩm của dịch nhầy và hỗ trợ hoạt động của hệ thống lông chuyển.
Khi xì mũi, nên thực hiện nhẹ nhàng, từng bên một. Không nên xì quá mạnh hoặc đồng thời cả hai bên vì có thể làm tăng áp lực trong khoang mũi, xoang và tai giữa.
Cần rửa tay trước khi vệ sinh mũi và làm sạch dụng cụ sau mỗi lần sử dụng để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.
4. Những điều không nên làm khi vệ sinh mũi
Không lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch. Các thuốc chứa naphazolin, xylometazolin có thể giúp giảm nghẹt mũi nhanh nhưng thường chỉ nên sử dụng trong thời gian ngắn và theo hướng dẫn. Dùng kéo dài có thể gây viêm mũi do thuốc, khiến nghẹt mũi dai dẳng và tạo vòng luẩn quẩn phải tiếp tục sử dụng thuốc.
Không rửa mũi quá mức. Rửa mũi quá thường xuyên khi không cần thiết có thể làm ảnh hưởng đến lớp chất nhầy bảo vệ và chức năng sinh lý của niêm mạc mũi.
Không ngoáy mũi hoặc đưa vật lạ vào mũi. Hành động này có thể gây trầy xước, chảy máu, tổn thương niêm mạc và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.
Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc xịt mũi. Đặc biệt, corticosteroid hoặc thuốc xịt chứa kháng sinh cần được sử dụng khi có chỉ định. Tự ý dùng thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc làm che lấp triệu chứng của bệnh.
5. Khi nào cần đi khám?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu nghẹt mũi, chảy mũi kéo dài trên 7-10 ngày, tái phát nhiều lần hoặc không cải thiện dù đã chăm sóc đúng cách.
Các dấu hiệu cần lưu ý khác gồm đau vùng mặt hoặc đau đầu tăng khi cúi người; dịch mũi đục, vàng hoặc xanh kéo dài, có mùi bất thường; sốt cao, mệt mỏi; chảy máu mũi tái diễn; giảm hoặc mất khứu giác.
Nếu các triệu chứng không đáp ứng với những biện pháp chăm sóc thông thường, người bệnh cũng cần được thăm khám để xác định nguyên nhân, thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.
Vệ sinh mũi đúng cách là biện pháp đơn giản nhưng cần thực hiện có chừng mực. Không phải càng rửa nhiều càng tốt. Bảo vệ hàng rào tự nhiên của niêm mạc, sử dụng dung dịch an toàn và dùng thuốc đúng chỉ định sẽ giúp duy trì sức khỏe mũi xoang và hạn chế những biến chứng không mong muốn.
Các bước rửa mũi:
Hơi cúi đầu, nghiêng về một bên, xịt hoặc đổ nước muối sinh lý từ lỗ mũi bên trên để nước chảy ra ở lỗ mũi bên dưới.
Lập lại với bên còn lại.
- Bước 1: Rửa sạch tay với xà phòng và nước trước khi rửa mũi.
- Bước 2: Đưa nhẹ nhàng phần vòi phun vào 1 bên cánh mũi, ấn nhẹ vòi xịt 2-3 lần.
- Bước 3: Bịt bên mũi còn lại, xì mũi để dung dịch cuốn theo chất bẩn chảy ra ngoài.
- Bước 4: Đưa nhẹ nhàng phần vòi phun vào bên mũi còn lại, ấn nhẹ 2-3 lần.
- Bước 5: Tiếp tục bịt bên mũi còn lại, xì mũi để dung dịch cuốn theo chất bẩn chảy ra ngoài.
- Bước 6: Lau vòi xịt bằng khăn giấy mềm, để nơi khô thoáng. Rửa sạch tay.
