Từ thành phố Vinh lên Anh Sơn, dọc hai bên đường là những vạt ngô chưa kịp trổ bông cờ và những ruộng lúa mới kịp bén rễ, vậy mà đã bạc phếch như bông lau. Theo lời người cán bộ địa phương, thì nắng hạn mới chỉ bắt đầu xảy ra với Nghệ An chưa đầy nửa tháng, mà nguy cơ mất trắng những vạt lúa, nương ngô như thế này thật khó tránh khỏi, nếu ngày một ngày hai trời không đổ mưa xuống.
 Phó Chủ tịch xã Ban Công Nguyễn Hữu Bảo báo cáo với đoàn công tác. |
Thành phố Vinh, Nghệ An là điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình của chúng tôi. Nhiệt độ ở đây những ngày này chưa phải là đỉnh điểm, nhưng cũng lên tới gần 40oC, lại gặp gió Lào thổi mạnh, độ ẩm không khí xuống dưới mức 45- 50%, nên càng làm cho cái nóng như được nhân lên gấp bội. Vừa mở cửa xe ra, một luồng khí nóng táp vào mặt chúng tôi bỏng rát. Anh Hải, cán bộ Phòng Chính sách của Ban Dân tộc tỉnh ra tận xe đón chúng tôi. Lúc này đã là hơn 6 giờ chiều mà trời vẫn còn nắng như đổ lửa. Mắt nheo lại, hấp háy, vừa bắt tay mọi người, anh vừa phân bua:
- Nắng nóng hề. Chúng tôi tính đón các anh giờ ni vô cho đỡ nắng. Ai ngờ, rứa mà vẫn không thoát được ông trời mô.
- Không sao ạ! Đồng bào các dân tộc sống tận lưng chừng núi bao đời nay còn chịu được nữa là anh em chúng mình. Chịu lâu rồi cũng quen cả thôi.
Mọi người chỉ kịp xã giao vài câu cho qua chuyện để kịp lên phòng nghỉ ngơi cho đỡ nóng. Ngờ đâu, cái nóng miền Trung thủy chung với con người là thế, nó theo chân chúng tôi len lỏi lên tận phòng...
Sáng hôm sau, theo chương trình, đoàn chúng tôi hành quân lên Anh Sơn, một huyện miền núi có 3 xã và 60 thôn, bản đang được thụ hưởng Chương trình 135, 134 (CT 135 và 134) và Quyết định 975 của Chính phủ. Các xã và thôn bản trong diện này phần đông là đồng bào dân tộc Thái sinh sống, kinh tế chậm phát triển, đời sống vật chất và tinh thần còn gặp nhiều khó khăn.
Anh Sơn là huyện miền núi rộng khoảng 60.000km2, với 120.000 dân. Toàn huyện có 13 xã theo đạo Thiên Chúa, 11 xã miền núi và 1 xã biên giới giáp với nước bạn Lào. Nhìn chung địa hình của Anh Sơn phần lớn là đồi núi, bị chia cắt nhiều bởi các sông suối, điều kiện đi lại vô cùng khó khăn. Với lợi thế của một vùng bán sơn địa, Anh Sơn phát triển chăn nuôi đại gia súc khá tốt. Công tác phòng chống bệnh dịch cho gia súc được quan tâm đúng mức nên không có dịch bệnh lớn xảy ra.
Đặc biệt công tác y tế dự phòng, tổ chức tuyên truyền giáo dục sức khỏe cho nhân dân, vệ sinh môi trường, phòng trừ dịch bệnh đã được các cấp các ngành và toàn thể cộng đồng quan tâm. Trong 6 tháng đầu năm 2009, toàn huyện đã khám cho 26.071 lượt người. Điều trị nội trú 2.515 lượt người; tổ chức tiêm phòng cho 676 trẻ dưới 1 tuổi đủ 7 loại vaccin, tiêm phòng uốn ván cho bà mẹ mang thai 584 người; thực hiện tiêm chủng mở rộng đạt 99%, nên hạn chế được số người mắc các dịch bệnh. Mạng lưới y tế cơ sở, bệnh viện huyện và trung tâm y tế dự phòng được đầu tư và nâng cấp cơ sở vật chất, thiết bị máy móc. Đến nay tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng còn dưới mức 22%. Hiện tại, Anh Sơn mới có 55% số trạm y tế xã có bác sĩ, nhưng đây là một trong những huyện triển khai tốt công tác truyền thông, vận động lồng ghép và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hoá gia đình. 100% các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ đăng ký không sinh con thứ ba. Tỷ lệ sinh ước đạt 5,85%, giảm 0,13% so cùng kỳ; tỷ lệ tăng dân số tự nhiên đạt 3,14%,...
Chia tay Anh Sơn, chúng tôi vẫn còn chưa hết băn khoăn, trăn trở. Làm sao để 45% số xã còn lại có bác sĩ, để tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm xuống dưới mức 22% và tỷ lệ tăng dân số tự nhiên không còn ở mức 3,14% như hiện nay?
 Đoàn công tác làm việc với các trưởng thôn, bản xã Ban Công, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa. |
Đoàn chúng tôi tiếp tục hành quân lên Bá Thước, Thanh Hóa. Trên đường đi mọi người đều cầu mong trời sẽ bớt “gắt gỏng” hơn. Nhưng nào ngờ, lên đến Bá Thước lại càng nóng hơn. Từ xã Ban Công trở về huyện lỵ Bá Thước, lúc này khoảng 11 giờ 30, chúng tôi bắt gặp một tốp công nhân đang dùng bữa trưa tại công trường ở một gốc cây cổ thụ. Ai nấy đều trùm khăn kín mặt, đầu đội nón không thể nào phân biệt được đâu là nam hay nữ. Nhìn vào những nắm cơm gói trong lá chuối giòn khô đã ngả màu vàng. Mọi người đang dùng tay véo từng miếng nhỏ chấm vào muối vừng, vừa ăn vừa chuyện trò rất vui vẻ như không hề biết nắng nóng là gì. Anh cán bộ đưa chúng tôi đi cho biết đấy là những người đang thi công đoạn đường thuộc CT 135 từ huyện lỵ đến xã. Anh cho biết thêm, đoạn đường chỉ có chừng hơn 4 cây số mà đã thi công nhiều tháng nay vẫn chưa xong vì thiếu vốn (?!)
Bá Thước là một huyện miền núi vùng cao, có diện tích tự nhiên khoảng 77.740 ha với số dân trên 104.000 người, chủ yếu là người Mường, chiếm 47%; người Thái: 37%; người Kinh: 16%. Toàn huyện có 22 xã và 1 thị trấn với 225 thôn, bản trong đó 11.254/23.097 là hộ nghèo, chiếm 48,72%. Bá Thước là 1 trong 7 huyện nghèo của Thanh Hóa nằm trong diện 61 huyện nghèo của cả nước đang triển khai thực hiện Nghị quyết 30a về Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững của Chính phủ và Quyết định 71 về Hỗ trợ các huyện nghèo đẩy mạnh xuất khẩu lao động góp phần giảm nghèo bền vững giai đoạn 2009 -2020 của Thủ tướng. Giai đoạn từ 1999 - 2007, toàn huyện có 12/22 xã thuộc CT 135 và 134. Đến 2008, huyện có thêm 4 xã mới gia nhập vào chương trình này, trong khi đó chỉ có 3 xã hoàn thành CT 135 giai đoạn I.
Huyện đã mạnh dạn áp dụng thí điểm mô hình 3 giảm, 3 tăng, đưa các loại giống lúa lai có khả năng chống sâu bệnh và cho năng suất cao vào gieo trồng đại trà. Tổng đàn trâu của huyện có 21.542 con, đàn bò: 12.592 con, đàn lợn: 34.615 con. Công tác tiêu độc khử trùng, tiêm vaccin phòng bệnh cho đàn gia súc, gia cầm được thực hiện tốt. Nếu xảy ra dịch bệnh, các đơn vị chức năng khẩn trương khoanh vùng và dập dịch kịp thời. Tuy nhiên so với thời điểm 1/10/2008, đàn trâu giảm 505 con, đàn bò giảm 845 con, đàn lợn giảm 4.785 con.
Tuy là huyện miền núi nghèo, nhưng Bá Thước là huyện tích cực triển khai công tác phòng chống dịch bệnh ở người, tăng cường kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm. Trên địa bàn huyện, cơ bản không có dịch bệnh lớn xảy ra. Các bệnh như tiêu chảy, sốt rét vẫn còn nhưng chưa bùng phát thành dịch. Do thời tiết oi bức, nắng nóng kéo dài với nhiệt độ cao, nhiều ngày lên tới trên 40oC, làm ảnh hưởng tới sức khoẻ của người dân. Vì thế, số bệnh nhân đến khám và điều trị tăng đột biến trong dịp này. Có ngày bệnh viện phải tiếp nhận bệnh nhân nội trú lên tới 200 người/100 giường bệnh, gây nên tình trạng quá tải trong bệnh viện, rất khó khăn trong công tác khám và điều trị. Chương trình phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em và chăm sóc sức khỏe cộng đồng được chú trọng đúng mức. Số trẻ suy dinh dưỡng hiện còn 21,2%. Số trẻ được uống vitamin A đạt 99,8%. Công tác dân số thực hiện tốt, tỷ lệ tăng tự nhiên 0,3%, 18/22 xã không có người sinh con thứ 3.
Hiện nay Bá Thước đang khẩn trương triển khai Nghị quyết 30a của Chính phủ. Các công việc như phổ biến, tuyên truyền Nghị quyết đến tận thôn bản; thành lập Ban chỉ đạo cấp huyện và cấp xã cùng các tiểu ban giúp việc; xây dựng và hoàn chỉnh đề án với tổng kinh phí ước tính khoảng 5.000 tỷ đồng đang được khẩn trương tiến hành. Huyện cũng đang rà soát, bình xét các hộ nghèo thuộc diện hỗ trợ làm nhà ở theo Quyết định 167 của Thủ tướng Chính phủ, với tổng số 3.090 hộ, dự kiến đến 2010 sẽ hoàn thành.
 Thi công đường từ huyện lỵ Bá Thước đến thị xã Ban Công bằng nguồn vốn Chương trình 135. |
Theo kế hoạch, Bá Thước phấn đấu 6 tháng cuối năm 2009 đảm bảo tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt trên 13%. Theo đó, tổng diện tích gieo trồng ước đạt khoảng 14.500 ha, đảm bảo sản lượng lương thực có hạt đạt 33.000 tấn trở lên. Đồng thời nâng tổng đàn trâu lên 22.900 con; bò: 14.500 con; lợn: 45.000 con và đàn gia cầm đạt 500.000 con; trồng rừng tập trung đạt 1.000 ha; khoanh nuôi tái sinh: 5.720 ha; bảo vệ rừng: 9.000 ha,... nâng tổng giá trị hàng hoá xuất khẩu: 3,5 triệu USD trở lên, phấn đấu thu nhập bình quân 6 triệu đồng/người/năm.
Nếu như các chỉ tiêu kinh tế đạt được như kế hoạch thì mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 36,7%, có 10/23 xã, thị trấn trở lên đạt 10 Chuẩn quốc gia về y tế, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng giảm còn dưới 20%... là điều Bá Thước hoàn toàn có thể làm được. Tuy nhiên là huyện miền núi nghèo, trình độ dân trí thấp, sống phân tán trên một địa bàn khá rộng, đi lại rất khó khăn, tập quán và trình độ canh tác của đại bộ phận người dân còn phụ thuộc đáng kể vào điều kiện tự nhiên như thời tiết, khí hậu, bão lũ... Đây là những trở ngại không nhỏ, nhưng chúng tôi tin rằng với sự hỗ trợ tích cực của Trung ương và truyền thống của địa phương cùng trách nhiệm trước đồng bào các dân tộc thiểu số và miền núi, các cấp ủy đảng, chính quyền và các ngành cùng đồng bào các dân tộc trong huyện nhất định sẽ đạt được chỉ tiêu kế hoạch đã đề ra.
Ghi chép của Đỗ Ngọc Yên