Bệnh dại được đề cập đến như một trong những căn bệnh có nguồn gốc lâu đời nhất nhưng cho đến nay nó vẫn là vấn đề thời sự do tính chất nguy hiểm của bệnh. Mặc dù người dân đã được khuyến cáo rất nhiều song sự gia tăng trở lại của bệnh dại gần đây đang cho thấy sự thờ ơ của cộng đồng trước căn bệnh chết người này. Các chuyên gia về dịch tễ nhấn mạnh, đây là căn bệnh chỉ có thể phòng, còn khi đã được chẩn đoán bị nhiễm virut dại thì y học phải bó tay. “Hãy cùng nhau đẩy lùi bệnh dại” là thông điệp mà Tổ chức Y tế Thế giới và Hiệp hội thú y quốc tế đưa ra trong Ngày thế giới phòng chống bệnh dại năm nay, 28/9/2008.
100% tử vong khi được chẩn đoán xác định bệnh
PGS.TS. Đinh Kim Xuyến, Phó chủ nhiệm Chương trình quốc gia phòng chống bệnh dại - Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, bệnh dại là một bệnh nhiễm virut cấp tính của hệ thần kinh trung ương từ động vật lây sang người bởi chất tiết, thông thường là nước bọt bị nhiễm virut dại qua vết cắn, vết cào, vết xước trên da và niêm mạc bị tổn thương. Đây là bệnh đặc biệt, khác với tất cả các bệnh khác bởi vì dù là trẻ em hay người lớn, khi được chẩn đoán xác định là bị bệnh dại thì 100% tử vong trong thời gian ngắn nhất, khoảng từ 2-12 ngày.
Là bệnh cấp tính nhưng thời gian phát bệnh không phải ngay lập tức
Theo PGS.TS. Đinh Kim Xuyến, không phải ngay khi tiếp xúc với con vật mắc bệnh dại mà ổ dịch bệnh dại có cả trong các loài động vật hoang dã và thú nuôi thì mọi trường hợp có ngay biểu hiện bệnh mà thời gian ủ bệnh tương đối lâu, khiến nhiều người chủ quan, thậm chí quên cả việc mình từng có nguy cơ như tiếp xúc với những con vật như chó mèo bị ốm, đặc biệt là những con vật nuôi gần gũi trong gia đình. Trung bình thời gian ủ bệnh từ 30 - 90 ngày (chiếm 80%), một số trường hợp phát bệnh chỉ trong vòng 10 - 20 ngày nhưng lại có người kéo dài đến một năm. Thời gian ủ bệnh tương ứng với sự di chuyển và nhân lên của virut dại (có tên là Rhabdovirus), vết thương càng nặng, càng gần não thì thời gian ủ bệnh càng ngắn.
Trong thời kỳ phát bệnh từ 2-4 ngày, người bệnh thường có các triệu chứng chính như co cứng, co thắt cơ thực quản và hô hấp (biểu hiện tổn thương hành tủy), bệnh nhân sợ gió, sợ nước, ánh sáng, huyết áp tụt, đồng tử bị giãn. Bệnh nhân nam thường có biểu hiện phấn khích quá độ nên đập phá, phản ứng dữ dội. Một số người ở thể tê liệt. Cho đến nay cả y học hiện đại và y học cổ truyền đều khẳng định bệnh dại khi đã lên cơn thì tử vong 100%.
Không thể thờ ơ trước sự gia tăng của bệnh dại
Theo thống kê của Cục thú y, hiện cả nước có khoảng 6-7 triệu chó nuôi, nhưng tỉ lệ tiêm phòng bệnh dại cho đàn chó chỉ đạt từ 15-30%. Đây là nguồn truyền bệnh nguy hiểm cho người nhưng công tác phòng bệnh vẫn chưa được quan tâm thích đáng. Hiện nay kinh phí cho phòng chống bệnh dại là từ 200-300 triệu đồng/ năm cho tất cả mọi hoạt động. PGS.TS. Đinh Kim Xuyến cho rằng nguồn kinh phí này không đảm bảo, mà muốn có hoạt động phòng chống bệnh dại hiệu quả phải là 3-5 tỉ đồng/năm.
Chi phí cho một mũi tiêm vaccin phòng dại cho chó là 10.000 đồng/mũi nhưng tỉ lệ tiêm vẫn rất thấp. Lý giải điều này, PGS.TS. Xuyến cho rằng, một mặt người dân không chủ động tiêm phòng cho chó nuôi mà chỉ khi nào có chiến dịch thì họ mới cho tiêm, mặt khác lực lượng thú y ở cơ sở quá mỏng, thời gian vừa qua họ phải căng mình làm rất nhiều việc cấp bách như phòng cúm gia cầm, dịch lợn tai xanh vì thế công tác phòng chống bệnh dại ít được quan tâm hơn.
Muốn phòng được bệnh dại hiệu quả, các chuyên gia dịch tễ cho rằng cần có sự kết hợp tốt giữa thú y và công tác phòng dịch, đàn chó nuôi phải được tiêm phòng cẩn thận. Khi bị súc vật cắn, đặc biệt là súc vật có biểu hiện ốm cần phải được tiêm vaccin phòng bệnh dại, không ăn thịt những con vật bị bệnh ốm chết, tuyệt đối không nên sử dụng thuốc nam để chữa khi bị chó dại cắn để tránh những cái chết oan uổng. Những người thường xuyên tiếp xúc với động vật có nguy cơ bệnh dại như chó, mèo cần được tiêm phòng.
Từ tháng 9/2007, Bộ Y tế đã quyết định ngừng sử dụng vaccin dại sản xuất từ mô não động vật mà chuyển sang sử dụng trên toàn quốc vaccin dại tế bào, an toàn và hiệu lực bảo vệ cao hơn.
Lê Hảo