Mục đích chính của việc in lậu, bán sách lậu là lợi nhuận, trong khi việc xử phạt quá nhẹ không đủ sức răn đe đã làm cho tệ nạn này cứ tồn tại dai dẳng. Thậm chí có nhiều trường hợp vi phạm lặp đi lặp lại rất nhiều lần mà mức xử lý chỉ như “bắt cóc bỏ đĩa”. Trường hợp trùm in lậu Nguyễn Hữu Chiến là một điển hình. Ban đầu, tên này bị bắt vì in lậu ở Hà Nội (chỉ phạt 1 triệu đồng và 1 năm tù giam), sau đó vào TP.HCM và các tỉnh phía Nam tiếp tục “hành nghề” và bị bắt, hắn lại ra Thái Nguyên hoạt động tiếp rồi bị bắt... Chính vì mức độ xử lý quá nhẹ, chủ yếu phạt hành chính nên các đối tượng vi phạm không dễ bỏ “nghề” hốt bạc này.
 Lực lượng chức năng kiểm tra xử lý sách lậu. Nguồn: phapluat.vn |
Có nhiều ý kiến cho rằng, để chống sách lậu thì các NXB nên giảm giá thành, dùng tem chống giả và nâng cao công nghệ. Tuy nhiên, tất cả các cách này đều không khả quan vì sau một thời gian áp dụng đều bị lực lượng sách lậu làm theo, thậm chí càng tinh vi hơn, trong khi các chi phí bỏ ra của bọn chúng rất thấp nên thu nhiều lợi nhuận. Bên cạnh đó, nhiều đối tượng độc giả đôi khi không quan tâm đến chất lượng sách, thậm chí sách sai, xấu họ cũng mua miễn sao rẻ hơn là được. Công tác tuyên truyền giáo dục cũng còn yếu nên nhiều người chưa có ý thức phải dùng sách thật.
Có 8 dấu hiệu của hành vi thuộc khái niệm “sách lậu” là: In không có quyết định xuất bản; in không có hợp đồng in; in không có bản thảo có chữ ký duyệt của Giám đốc NXB, in vượt quá số lượng ghi trong hợp đồng, quá số lượng cho phép theo hợp đồng xuất bản; in nối bản nhiều lần không có quyết định xuất bản; sao chép, photo sách trái phép; in sách được xuất bản không có thỏa thuận bản quyền và không có giấy phép hoạt động in nhưng có in sách.
Nguyễn Hùng