Văn hóa y tế tương xứng với đất nước, con người Việt Nam

Thưa Bộ trưởng, những kết quả đạt được của ngành y tế trong năm qua đã nhận được sự đánh giá cao của nhân dân và của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Xin Bộ trưởng khái quát những kết quả chính?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Năm 2009 là năm đất nước gặp nhiều khó khăn do tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, diễn biến thêm rõ nét của biến đổi khí hậu, dịch bệnh cũ và dịch bệnh mới nổi đồng hành gia tăng... Đáp lại, bằng sự quyết tâm và nỗ lực của toàn thể cán bộ công chức, viên chức toàn ngành, đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ có hiệu quả của các bộ, ngành, địa phương, sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân (CSSKND) đã đạt được những kết quả tích cực, đóng góp quan trọng thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) và đảm bảo an sinh xã hội. Biểu hiện tập trung rõ nét là chúng ta đã hoàn thành đạt và vượt kế hoạch đồng bộ cả 4/4 chỉ tiêu Quốc hội giao và 15 chỉ tiêu phát triển ngành. Nổi bật là tỷ lệ phát triển dân số đã giảm từ 1,31% năm 2005 xuống dưới 1,20% năm 2009. Tỷ lệ sinh con thứ 3 từ 20,8% năm 2005 giảm xuống dưới 16% năm 2009. Chất lượng dân số từng bước được cải thiện. Chỉ số HDI của Việt Nam đứng thứ 116/177, tăng 8 bậc so với năm 2005.

Trong công tác y tế dự phòng, chúng ta đã chủ động triển khai quyết liệt và đồng bộ các biện pháp phòng chống dịch bệnh, huy động cả hệ thống chính trị, sự tham gia tích cực của nhân dân, phối hợp chặt chẽ các ngành, các cấp. Kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ tại các cửa khẩu quốc tế, tăng cường hệ thống giám sát dịch bệnh tại cộng đồng. Đẩy mạnh truyền thông vận động toàn dân tham gia phòng chống dịch. Đảm bảo dự trữ và cấp phát đầy đủ, kịp thời hóa chất, trang thiết bị, vật tư phòng chống dịch trong toàn hệ thống. Chính vì thế, các bệnh dịch nguy hiểm mới nổi như cúm A/H1N1; bệnh cũ tái phát như cúm A/H5N1, sốt xuất huyết, tiêu chảy cấp nguy hiểm; các dịch bệnh sau lũ lụt, thiên tai,... đã được khống chế kịp thời, hạn chế tới mức thấp nhất tỷ lệ mắc và tử vong. Bên cạnh đó,  các chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống một số dịch bệnh xã hội và dịch bệnh nguy hiểm khác cũng được ngành y tế thực hiện có hiệu quả.

Trong công tác khám chữa bệnh (KCB), năm 2009 nhấn mạnh các giải pháp nhằm khắc phục tình trạng quá tải bệnh viện (BV) như: nâng cao chất lượng KCB, giảm thời gian điều trị nội trú một cách hợp lý; tăng điều trị ngoại trú, giảm nội trú; tận dụng diện tích hiện có, tiết kiệm diện tích hành chính để kê thêm giường; tăng giờ, tăng ca phục vụ... Đặc biệt tập trung tăng cường năng lực tuyến dưới, thông qua Đề án Luân chuyển cán bộ (Đề án 1816).  Đối với hoạt động mới mẻ này, tại cuộc gặp 455 cán bộ y tế cơ sở xuất sắc tiêu biểu tháng 2/2009, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đã phát biểu ý kiến chỉ đạo: "Đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước...". Kết luận của Bộ Chính trị số 42/KL-TW ngày 01-04-2009 cũng chỉ rõ: "Việc thực hiện chính sách luân phiên cán bộ và thực hiện nghĩa vụ xã hội của các bộ y tế đối với miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng nông thôn và vùng khó khăn là cần thiết, góp phần bảo đảm công bằng xã hội. Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, tiến tới luật hóa nghĩa vụ, trách nhiệm của cán bộ y tế đối với vùng KT-XH khó khăn của đất nước...". Đánh giá kết quả sau 12 tháng thực hiện, có 64 BV đã cử cán bộ luân phiên hỗ trợ 26 chuyên ngành, có 1.846 cán bộ đi luân phiên KCB cho trên 230.000 lượt bệnh nhân, phẫu thuật trên 4.000 trường hợp, giảm chuyển tuyến trên khoảng 30%, góp phần giảm tải cho tuyến trên và đỡ tốn phí đi lại cho người dân, chuyển giao 1.023 kỹ thuật; trong đó 81% kỹ thuật BV tuyến dưới đã tự thực hiện được.

Xây dựng cơ bản và đào tạo nguồn nhân lực y tế cùng có những chuyển động, tiến bộ lớn. Cùng với các nguồn đầu tư "truyền thống" từ ngân sách, đã sử dụng thêm hàng chục ngàn tỉ đồng trái phiếu Chính phủ, đẩy mạnh huy động các nguồn vốn xã hội hóa trong và ngoài nước. Nâng cấp, xây dựng mới, trang thiết bị mới được đầu tư trên cả nước; đặc biệt ưu tiên hỗ trợ cho miền núi, nông thôn, vùng khó khăn. Trong đào tạo nguồn nhân lực y tế, trong hệ thống các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp, cùng với tăng cường số lượng và chất lượng đào tạo chính quy, đã khai mở cơ chế đào tạo theo địa chỉ, phát triển cử tuyển. Chuyển trọng tâm đào tạo Chuyên khoa I, II về các BV lớn. Phát triển các hình thức đào tạo liên tục, đưa "thầy" ở tuyến trên về mở lớp trực tiếp ở tuyến dưới, (thông qua Đề án 1816); đồng thời tạo điều kiện để rộng rãi "trò" ở tuyến dưới được về học tập, bồi dưỡng nâng cao ở các cơ sở tuyến trên. Công tác dược có những kết quả được ghi nhận: Bảo đảm cung ứng đủ thuốc cả về số lượng và chất lượng. Chỉ số giá thuốc luôn đứng ở tầng thấp (thứ 7/10) các nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu. Tỷ trọng thuốc sản xuất trong nước tăng gần 10% so với năm trước. Chất lượng đảm bảo, đạt tiêu chuẩn GMP của Tổ chức Y tế Thế giới.

Năm 2009 cũng là năm nhiều văn bản luật, chính sách y tế mới đi vào cuộc sống thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Đúng vậy! Trên hết, đã thông qua và ban hành được 2 luật rất quan trọng: Luật Bảo hiểm Y tế (BHYT) và Luật Khám bệnh, Chữa bệnh (KCB). Đây là những hành lang pháp lý tạo điều kiện đẩy nhanh quá trình BHYT toàn dân; động viên toàn xã hội đóng góp tự bảo hiểm sức khỏe theo quy luật kinh tế thị trường, (đồng nghĩa triệt để xóa bỏ "bao cấp" y tế!); đồng thời có chính sách trợ giúp đủ mức cần thiết cho người nghèo, dân tộc thiểu số, các nhóm yếu thế. Hơn nữa, tiến tới thực hiện một chuyển biến rất cơ bản, trọng đại, như đã chỉ ra trong Chỉ thị của Ban Bí thư số 38-CT/TW ngày 07-09-2009 về "Đẩy mạnh công tác BHYT trong tình hình mới": "chuyển việc chi ngân sách nhà nước cho các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sang chi trực tiếp cho người được hưởng thụ BHYT thông qua việc hỗ trợ BHYT ...". Với Luật khám bệnh, chữa bệnh, lần đầu tiên chúng ta có một văn bản pháp lý cấp cao nhất quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của người bệnh, người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh và cơ sở hành nghề. Qua đó, đảm bảo thực hiện nguyên tắc "công bằng - hiệu quả - phát triển" trong khám bệnh, chữa bệnh. Đối với người thầy thuốc, Luật đòi hỏi y đức trong sáng, trách nhiệm xã hội cao; đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng, có thể an tâm "sống thật" với nghề.

Cùng với 2 luật, cũng là lần đầu tiên, Quốc hội có một nghị quyết chuyên đề về y tế (Nghị quyết số 18/NQ-QH12). Theo đó, đã xây dựng được hai đề án sử dụng nguồn trái phiếu Chính phủ đẩy mạnh đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, ưu tiên tập trung cho những điểm "nóng", khâu "yếu": mạng lưới BV tuyến huyện với 621 BV tuyến trên sẽ được xây mới hoặc nâng cấp và 225 BV tuyến tỉnh thuộc vùng miền núi, khó khăn; các BV chuyên khoa nhi, ung bướu, lao, tâm thần, (thể hiện tại hai văn bản Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 47/QĐ-TTg và số 930/QĐ-TTg; gọi tắt là Đề án 47 và Đề án 930).

Đặc biệt, ngành y tế đã thông qua được 3 đề án với Bộ Chính trị thể hiện tại 3 văn bản kết luận của Bộ Chính trị về 3 lĩnh vực trọng yếu: công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở; đổi mới cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính của các  cơ sở y tế công lập; tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình, (Kết luận số 42-KL/TW; số 43/-KL/TW; số 44/-KL/TW, cùng ngày 01-04-2009). Đây là những định hướng rất quan trọng để tiếp tục thực hiện đổi mới toàn diện và triệt để; tạo động lực, đòn bẩy phát triển ngành y tế trong thời gian tới.

Thưa Bộ trưởng, về cơ chế đầu tư  y tế, mới đây Thủ tướng Chính phủ đã có ý kiến chỉ đạo nhằm tạo thuận lợi, thúc đẩy làm tập trung dứt điểm hơn, nhanh hơn, nhiều hơn?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Trong buổi làm việc với Bộ Y tế ngày 23/11/2009, sau khi nghe báo cáo tình hình triển khai thực hiện các Đề án 47 và 930,  Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã cho ý kiến chỉ đạo: Đối với các Dự án sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ, đã giải ngân đạt kế hoạch năm 2009, cho phép ưu tiên ứng trước vốn kế hoạch năm 2010 để đẩy nhanh tiến độ hoàn thành công trình, sớm đưa vào sử dụng. Đối với các dự án sử dụng vốn vay, được phép tăng hạn mức vay xây lắp lên tối đa 85%, vay mua sắm thiết bị tối đa 100%. Bên cạnh đó, Thủ tướng cũng đồng ý cho phép Bộ Y tế vận dụng các quy định hiện hành, đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án Trung tâm Tim mạch BV E (giai đoạn I), kịp đưa vào vận hành nhân kỷ niệm ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2/2010. Đồng ý về nguyên tắc việc tạm ứng vốn năm 2010 để đẩy nhanh tiến độ một số dự án đang thực hiện như BVĐK Trung ương Cần Thơ, Bệnh viện K (cơ sở Tân Triều),... Khảo sát, lựa chọn để lập dự án đầu tư một số Trung tâm phẫu thuật tim mạch cho trẻ em với quy mô nhỏ tổng cộng khoảng 10.000 cháu/năm trình Thủ tướng xem xét, quyết định. Trước mắt, tích cực chuẩn bị để thực hiện dự án đầu tư Trung tâm Tim mạch trẻ em BV Bạch Mai. Những chỉ đạo cấp thời này có ý nghĩa quan trọng tạo thuận lợi; đồng thời cũng đòi hỏi ngành y tế chúng ta phải trách nhiệm cao hơn, thúc đẩy làm tập trung dứt điểm hơn, nhiều hơn, nhanh hơn, nhằm sớm đạt mục tiêu 25 giường bệnh/1 vạn dân, (không kể giường lưu trú tuyến xã)

Thưa Bộ trưởng, năm mới 2010 là năm có nhiều ý nghĩa về  chính trị - kinh tế - xã hội, xin Bộ trưởng cho biết những nhiệm vụ trọng tâm toàn ngành y tế cần nỗ lực đẩy mạnh thực hiện?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Thành tựu đã đạt được năm 2009 là rất to lớn. Tuy nhiên, khó khăn, thách thức vẫn diễn biến phức tạp, khó lường... Theo đó, xác định các nhiệm vụ trọng tâm của toàn ngành y tế năm 2010 đại thể là:

1. Về y tế dự phòng, tập trung chỉ đạo quyết liệt trong công tác phòng chống dịch bệnh, đặc biệt tập trung kiểm soát dịch cúm A/H1N1, dịch sốt xuất huyết, dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm. Củng cố xây dựng hệ thống cảnh báo dịch sớm, tăng cường đầu tư hoàn thiện hệ thống hoạt động các trung tâm kiểm dịch y tế biên giới. Triển khai có hiệu quả chương trình mục tiêu phòng chống một số bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm, chương trình mục tiêu ATVSTP, chương trình DS -KHHGĐ. Tập trung chỉ đạo thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ (giảm tỷ suất chết mẹ, tỷ lệ chết trẻ em dưới 1 tuổi, dưới 5 tuổi, tỷ lệ suy dinh dưỡng, kiểm soát các bệnh lao, sốt rét, HIV/AIDS và tiêm chủng mở rộng). Trong công tác bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP), triển khai thực hiện tốt Nghị quyết số 34/2009/QH12 của Quốc hội và Nghị định 79/2008/NĐ-CP của Chính phủ; tăng cường thanh tra, kiểm tra ATVSTP tại các cơ sở sản xuất, các đầu mối lưu thông phân phối.

2. Về điều trị, tập trung triển khai thực hiện Luật BHYT, Luật khám bệnh, chữa bệnh. Tập trung triển khai Nghị định Chính phủ về khung giá dịch vụ y tế, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về ban hành giá dịch vụ y tế và Thông tư liên tịch BYT-BTC hướng dẫn các đơn vị, địa phương xây dựng giá dịch vụ y tế theo hướng tính đúng, tính đủ. Thực hiện các giải pháp đồng bộ nâng cao chất lượng KCB ở tất cả các tuyến, góp phần chống quá tải, giảm dần tình trạng nằm ghép. Củng cố mở rộng màng lưới KCB tới tận vùng sâu, vùng xa, phấn đấu 80% số xã đạt chuẩn quốc gia, trên 80% số xã đủ tiêu chuẩn thực hiện thực hiện KCB ban đầu cho người có thẻ BHYT. Tổ chức triển khai thực hiện tốt Nghị quyết 18/2008/QH12 của Quốc hội, Nghị quyết 46-NQ/TW và các kết luận của Bộ Chính trị với trọng tâm là hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật, phát triển hệ thống y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, tăng cường chăm sóc sức khỏe người có công, người nghèo, trẻ em dưới 6 tuổi, nhân dân vùng khó khăn.

3. Các lĩnh vực hoạt động khác: Bảo đảm thuốc thiết yếu cho nhu cầu sử dụng của nhân dân. Tiếp tục bình ổn giá thuốc, nghiên cứu áp dụng đấu thầu thuốc tập trung. Tập trung chỉ đạo, đôn đốc giám sát thực hiện các đề án đầu tư từ nguồn trái phiếu chính phủ và các nguồn đầu tư từ dự án ODA... Mở rộng hợp tác quốc tế nhằm kêu gọi tăng cường các nguồn vốn đầu tư phát triển. Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao y đức và trách nhiệm của cán bộ y tế, đẩy mạnh xã hội hóa huy động các nguồn lực cho y tế.

4. Về chính trị tư tưởng, tạo động lực tinh thần để thực hiện tốt các nhiệm vụ trên, kỷ niệm 120 năm Ngày sinh của Bác Hồ kính yêu, cần tiếp tục triển khai tốt phong trào thi đua học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đến tất cả các cơ sở y tế và từng cán bộ y tế. Không ngừng xây dựng con người và môi trường văn hóa y tế tương xứng với đất nước, con người Việt Nam.

Nhân dịp Xuân mới Canh Dần, xin Bộ trưởng có đôi lời với với cán bộ ngành y tế trên khắp mọi miền Tổ quốc?

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Qua báo Sức khỏe & Đời sống,  thay mặt lãnh đạo Bộ Y tế, tôi kêu gọi anh chị em cán bộ, công chức, viên chức toàn ngành y tế, trước những khó khăn, thách thức luôn diễn biến phức tạp, hãy ra sức phấn đấu, nỗ lực sáng tạo, nhằm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cao quý được nhân dân, Đảng, Nhà nước giao phó. Dưới sự  lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ, với những nỗ lực phấn đấu không ngừng của toàn ngành, tôi tin tưởng ngành y tế sẽ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 2010. Thân ái gửi đến toàn thể cán bộ, công nhân viên chức ngành y tế trong cả nước; đặc biệt với anh chị em đang công tác ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, lời chúc Năm mới - An khang - Thịnh vượng!

Xin trân trọng cảm ơn và kính chúc sức khỏe Bộ trưởng!