Trong những năm qua, công tác tổ chức và quản lý lễ hội ở nước ta đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển các ngành dịch vụ, du lịch. Tuy nhiên, việc tổ chức lễ hội trong thời gian gần đây, nhất là dịp trước, trong và sau Tết đã xuất hiện việc lạm dụng trao đổi tiền mới mệnh giá nhỏ trong các hoạt động lễ hội, tín ngưỡng, nhất là ở các tỉnh, thành phố phía Bắc đã khiến nhu cầu sử dụng loại tiền này tăng cao bất hợp lý và là nguyên nhân làm nảy sinh nhiều loại hình kinh doanh dịch vụ đổi tiền lẻ để trục lợi, ảnh hưởng đến lưu thông tiền tệ và ảnh hưởng đến cảnh quan ở nhiều di tích lịch sử, văn hoá và cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo.
Trước thực trạng này, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có văn bản gửi Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch (Bộ VH-TT&DL), Ban Tôn giáo Chính phủ đề nghị phối hợp tuyên truyền, nhắc nhở nhân dân sử dụng đồng tiền hợp lý trong các hoạt động văn hoá, lễ hội, tín ngưỡng. Theo đó, ở không ít nơi tổ chức các lễ hội, di tích, nơi sinh hoạt tín ngưỡng, thờ tự linh thiêng, việc sử dụng tiền mới, mệnh giá nhỏ không hợp lý ngày càng phổ biến, gây phản cảm, ảnh hưởng đến tính tôn nghiêm của di tích, nơi thờ tự và đặc biệt, ảnh hưởng đến hình ảnh đồng tiền Việt Nam.
Không chỉ có thế, nhu cầu về tiền mới mệnh giá nhỏ vào dịp năm mới tăng đột biến, tạo áp lực hết sức lớn đối với Ngân hàng Nhà nước và hệ thống ngân hàng. Những hành động này của người tham gia lễ hội, bên cạnh việc làm sai lệch giá trị bản sắc văn hoá trong đời sống tín ngưỡng dân gian cũng gây lãng phí xã hội rất lớn, đặc biệt là chi phí liên quan đến công tác in ấn, phát hành, thu đổi, kiểm đếm, phân loại, bảo quản tiền mặt. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện trạng trên, nhưng nguyên nhân chính vẫn là do sự phối hợp giữa các ban, ngành tham gia quản lý, tổ chức lễ hội ở một số địa phương thiếu đồng bộ, chưa có sự phối hợp chặt chẽ, việc xử lý sai phạm tại các di tích chưa triệt để,…
Tuy nhiên, do đây cũng là vấn đề liên quan đến tập quán đã tồn tại khá lâu trong đời sống, vì vậy, cần có biện pháp tuyên truyền phù hợp để tạo dư luận xã hội đúng đắn, góp phần điều chỉnh hành vi của người tham gia các hoạt động văn hoá, lễ hội, thực hành tín ngưỡng. Ngân hàng Nhà nước cũng đề nghị Bộ VH-TT&DL phối hợp trong công tác thông tin, tuyên truyền; chỉ đạo cơ quan báo chí trực thuộc và các cơ quan quản lý hoạt động văn hoá, lễ hội, tín ngưỡng đẩy mạnh tuyên truyền, tăng cường công tác quản lý tại di tích nhằm thực hiện nếp sống văn minh, hướng dẫn người tham gia lễ hội, khách tham quan sử dụng đồng tiền hợp lý, đúng mục đích văn hoá.
Để các lễ hội đều được tổ chức tốt, an toàn; phần lễ tổ chức trang trọng, linh thiêng và thành kính, phần hội phong phú, hấp dẫn, bảo tồn có chọn lọc những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc theo xu hướng lành mạnh, tiến bộ, tiết kiệm, nhất là dịp trước, trong và sau Tết thì các cơ quan chức năng, ban quản lý các lễ hội di tích, ngoài việc chấn chỉnh những biểu hiện tiêu cực, phản cảm, thậm chí lạm dụng như mở rộng quy mô lễ hội một cách tràn lan; trách nhiệm của người quản lý và ý thức của người tham gia lễ hội còn nhiều hạn chế, bất cập dẫn đến thái độ và hành vi, ứng xử chưa văn hóa đối với một số lễ hội; các hiện tượng tiêu cực như: mê tín dị đoan, xâm phạm cảnh quan môi trường, an ninh trật tự không đảm bảo, thương mại hóa lễ hội, đặt hòm công đức, đặt lễ, đặt "tiền giọt dầu" tùy tiện…, cũng cần tuyên truyền và quản lý loại hình kinh doanh dịch vụ đổi tiền lẻ để trục lợi, ảnh hưởng đến lưu thông tiền tệ và ảnh hưởng đến cảnh quan ở nhiều di tích lịch sử, văn hoá. Có như vậy mới đem đến cho các lễ hội giá trị chân thực và giá trị bản sắc văn hóa vốn có.
Ngọc Anh
