Văn hóa đọc với thế hệ tương lai

Sách là vật phẩm cung cấp tri thức cần thiết cho con người. Đọc sách là nhu cầu và cũng là yêu cầu thiết yếu để mọi người nâng cao kiến thức. Tuy nhiên, trong thời đại có nhiều phương tiện truyền thông như hiện nay, văn hóa đọc bị thờ ơ. Thị trường sách tràn lan các loại sách in lậu, sách dịch, thiếu định hướng. Độc giả không biết chọn và đọc cái gì. Những trang sách báo giật gân được giới trẻ lựa chọn nhiều hơn là những trang sách báo tri thức. Vậy phải làm gì để đánh thức văn hóa đọc cho giới trẻ hiện nay?

Đọc sách là nhu cầu thiết yếu của mọi người để mở rộng và nâng cao kiến thức, tầm hiểu biết. Đó cũng là nét văn hóa truyền thống lâu đời, tự thân nó tồn tại và phát triển phù hợp với sự tiến bộ của xã hội. Tuy nhiên, vài chục năm trở lại đây, văn hóa đọc không được thiết tha lắm, nhất là đối với lớp trẻ. Có người không biết đến một cuốn tiểu thuyết, vài truyện ngắn hay, một bài thơ nổi tiếng; thậm chí có người ít khi đọc báo. Một bộ phận do hoàn cảnh thiếu thốn, khó khăn, còn lo kiếm miếng cơm manh áo, không có tiền mua sách báo và cũng chẳng còn thời gian đọc. Nhưng cũng có một bộ phận không nhỏ những bạn trẻ sống bên cạnh cả “núi” sách báo của cơ quan, gia đình, thời gian rất dư thừa mà cũng dửng dưng, như không hề biết đến. Một đối tượng làm nghề viết lách, nghiên cứu mà cũng thờ ơ với sách báo, chỉ đắm đuối với màn hình máy tính để “meo, chat”. Lại có một bộ phận khác tỏ ra say mê đọc sách báo nhưng chỉ quan tâm đến những chuyện giật gân, lâm ly câu khách. Đó là thực trạng đáng báo động cho một thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước.

Vì sao lại có thực trạng đáng buồn ấy? Tại những cuộc hội thảo xoay quanh vấn đề này, các nhà nghiên cứu, nhà khoa học đã phân tích và lý giải. Trong đó nổi lên mấy nguyên nhân chính: Một là việc xuất bản tràn lan cả sách trong nước và sách dịch, thiếu định hướng. Nhiều loại sách in “chui”, in lậu, không có giấy phép, tạo nên một thị trường sách dư thừa, bão hoà. Điều đó khiến độc giả “bội thực” sách báo, không biết chọn đọc cái gì. Hai là việc dạy và học văn trong các nhà trường, một khâu quan trọng để định hướng sự đọc. Nhưng đáng buồn thay: Thầy đọc, trò chép những bài mẫu, tạo cho học sinh, sinh viên thói quen học như vẹt để nhằm trả bài, lấy điểm, lấy bằng cấp. Một giảng viên của trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội phải nặng lời phê phán “đó là lối dạy bệnh hoạn”, khiến học sinh lười đọc và không biết nên đọc gì, đọc như thế nào. Cũng vì thế mà bao nhiêu cuốn sách hay được giải thưởng phải “ngủ yên” trên giá sách của nhiều nhà sách và thư viện.

Thanh niên hưởng ứng sôi nổi Ngày hội đọc sách. Ảnh: Net

Đọc sách đòi hỏi người đọc phải tự giác, say mê. Một xã hội học tập phải đồng thời là một xã hội có nhiều tầng lớp ham học, ham đọc. Đặc biệt là tầng lớp thanh niên, nguồn lao động dồi dào của đất nước, không có kiến thức, không được đào tạo nghề, làm sao bước vào kỷ nguyên công nghiệp hóa, hiện đại hóa? Có người nói rằng không có tiền mua sách báo nhưng lại có sẵn máy vi tính nối mạng. Chỉ cần vào mạng thì muốn đọc bao nhiêu loại sách báo cũng có. Vấn đề là có ý thức tìm đọc hay không chứ không phải thiếu sách và thiếu tiền.

Trước thực trạng ấy, ngành quản lý xuất bản, phát hành sách báo và hệ thống nhà trường phải có những biện pháp hữu hiệu, chấn chỉnh công tác xuất bản, phát hành và đổi mới phương pháp dạy và học. Mục tiêu là hướng bạn đọc, nhất là lớp trẻ vào trào lưu say mê học và đọc. Bản thân mỗi bạn trẻ, ngoài nội dung được học trên ghế nhà trường, phải tự giác rèn luyện cho mình thói quen đọc sách báo. Cha mẹ, ông bà, anh chị trong mỗi gia đình cũng cần lưu tâm tới việc động viên, nhắc nhở và hướng dẫn con cháu thói quen đọc sách và những loại sách nên đọc. Đó là cách tự học, tự bổ sung kiến thức để nâng cao tầm nhìn, tầm hiểu biết. Học và đọc nhiều không bao giờ sợ “bội thực” chữ. Như thế, lớp trẻ mới đủ hành trang bước vào kỷ nguyên mới và hòa nhập được với cộng đồng quốc tế.

Đức Toàn