Vào ngày 1/7/2025, Việt Nam chính thức triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đánh dấu một bước chuyển đổi lớn trong tổ chức hành chính nhà nước. Mô hình này nhằm tinh gọn bộ máy quản lý, tăng cường hiệu quả điều hành và đảm bảo cung cấp các dịch vụ công, đặc biệt là y tế, một cách thông suốt và đồng bộ. Trong bối cảnh này, ngành y tế đã và đang thực hiện các điều chỉnh quan trọng để đảm bảo hoạt động khám chữa bệnh và y tế cơ sở không bị gián đoạn, đồng thời đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân tại các địa phương.
Việc tổ chức lại các cơ sở y tế không chỉ là vấn đề hành chính mà còn liên quan đến việc đảm bảo quyền tiếp cận dịch vụ y tế của người dân, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
Theo Bộ Y tế, việc sắp xếp lại các cơ sở y tế được thực hiện dựa trên nguyên tắc không làm gián đoạn các dịch vụ y tế cơ bản, giữ nguyên các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa hiện có, đồng thời tăng cường hỗ trợ chuyên môn và nhân lực cho các trạm y tế cấp cơ sở. Điều này nhằm đảm bảo rằng mọi người dân, bất kể ở khu vực nào, đều có thể tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh một cách thuận tiện và hiệu quả.
Khám chữa bệnh từ xa giúp người dân ở các vùng khó khăn được tiếp cận các kỹ thuật hiện đại.
Sắp xếp lại các cơ sở y tế để hoạt động hiệu quả hơn
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, các trung tâm y tế tuyến huyện sẽ được chuyển đổi thành bệnh viện đa khoa khu vực hoặc cơ sở 2 của bệnh viện đa khoa cấp tỉnh, trực thuộc Sở Y tế. Điều này giúp thống nhất quản lý, tăng cường năng lực chuyên môn, đảm bảo sự đồng bộ trong cung cấp dịch vụ y tế. Ví dụ, tại Hà Tĩnh, 12 trung tâm y tế cấp huyện và Bệnh viện đa khoa Lộc Hà được bàn giao về Sở Y tế quản lý, thay vì UBND cấp huyện như trước đây. Điều này không chỉ giúp tinh gọn bộ máy mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều phối nhân lực và hỗ trợ chuyên môn giữa các đơn vị.
Các trạm y tế xã/phường được tổ chức lại dựa trên đơn vị hành chính mới, đảm bảo mỗi trạm y tế có ít nhất 2 bác sĩ. Nhân lực được bố trí từ các phòng khám đa khoa khu vực, trạm y tế cũ, hoặc điều động từ các cơ sở y tế cấp tỉnh. Tuy nhiên, việc giữ nguyên mô hình trạm y tế trực thuộc trung tâm y tế, thay vì chuyển về UBND cấp xã/phường, được đánh giá là phù hợp để tránh phát sinh thêm đơn vị sự nghiệp công lập và đảm bảo tính thống nhất trong quản lý.
Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh, ông Nguyễn Minh Đức cho biết, Sở sẽ nhanh chóng tổ chức rà soát, kiện toàn nhân lực, hỗ trợ về chuyên môn cho các đơn vị để qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động, đáp ứng yêu cầu về chăm sóc sức khỏe cho nhân dân tại 69 xã, phường mới.
Đảm bảo các hoạt động khám chữa bệnh ban đầu, dự phòng, quản lý bệnh mãn tính
Bộ Y tế đã nhấn mạnh vai trò của y tế cơ sở trong việc cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, như tiêm chủng, quản lý bệnh mãn tính, và khám chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT). Để hỗ trợ các trạm y tế cấp cơ sở, các Sở Y tế có trách nhiệm cung cấp nhân lực, hướng dẫn chuyên môn, và đảm bảo đủ thuốc, vật tư y tế. Mới đây, dự án hợp tác với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), khởi động vào ngày 8/7/2025, nhằm tăng cường năng lực cho nhân viên y tế thông qua khám chữa bệnh từ xa. Dự án này không chỉ cải thiện chất lượng dịch vụ mà còn giúp các trạm y tế ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận được các kỹ thuật hiện đại.
Thăm khám cho bệnh nhân tại tuyến cơ sở.
Bên cạnh đó, theo Thông tư 18/2025/TT-BYT, Bộ Y tế đã phân cấp thẩm quyền quản lý cho các Sở Y tế và Cục Quản lý Khám, chữa bệnh trong việc cấp giấy phép hoạt động và xếp hạng chuyên môn kỹ thuật cho các cơ sở y tế. Các bệnh viện đa khoa khu vực được xếp hạng dựa trên quy mô, cơ sở vật chất, và năng lực chuyên môn, đảm bảo phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân. Điều này giúp giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng tại địa phương.
Những thách thức khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp
Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc tổ chức lại hệ thống y tế, việc triển khai mô hình chính quyền 2 cấp vẫn đối mặt với một số thách thức:
Việc đảm bảo mỗi trạm y tế có ít nhất 2 bác sĩ là một thách thức lớn, đặc biệt tại các khu vực nông thôn và miền núi. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất và trang thiết bị ở một số trạm y tế cấp cơ sở chưa được đầu tư đầy đủ, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ. Việc triển khai khám chữa bệnh từ xa đòi hỏi hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, điều mà nhiều địa phương còn thiếu.
Ngoài ra, một tồn tại kéo dài nhiều năm là người dân chưa mặn mà với y tế cơ sở. Họ vẫn có xu hướng tìm đến các bệnh viện tuyến tỉnh hoặc trung ương, dẫn đến tình trạng quá tải và giảm hiệu quả của hệ thống y tế cơ sở.
Việc triển khai hoạt động khám chữa bệnh ở cơ sở sau khi thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp là một bước đi quan trọng nhằm đảm bảo quyền tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Dù đối mặt với nhiều thách thức, các nỗ lực của Bộ Y tế và các địa phương trong việc sắp xếp lại bộ máy, tăng cường năng lực, và phân cấp quản lý đã đặt nền móng cho một hệ thống y tế hiệu quả hơn. Với sự đầu tư đúng mức và các giải pháp phù hợp, y tế cơ sở sẽ tiếp tục đóng vai trò trụ cột trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.