Một số giải pháp
Những bất cập trong sử dụng thuốc ở nước ta là một thực tế tồn tại dai dẳng từ nhiều năm nay và đã gây ra không ít những hậu quả đáng tiếc. Trong thời gian gần đây, mặc dù ngành y tế đã có rất nhiều nỗ lực nhằm cải thiện tình hình, nhưng do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, căn bệnh này vẫn còn xảy ra hết sức phổ biến trong xã hội. Giải quyết những bất cập này là một nhiệm vụ hết sức khó khăn và phức tạp, đòi hỏi phải có sự phối hợp đồng bộ của nhiều giải pháp, sự tham gia tích cực của nhiều cơ quan ban ngành, không chỉ riêng ngành y tế.
Tuyên truyền để nâng cao sự hiểu biết về sử dụng thuốc
Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục để nâng cao ý thức và sự hiểu biết về thuốc của mọi người dân là một giải pháp hết sức quan trọng và cần tiếp tục được thực hiện một cách tích cực trong thời gian tới. Cho đến nay, việc tuyên truyền sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và đúng chỉ định vẫn là một giải pháp cơ bản và hữu hiệu nhất để giảm bớt các tai biến do dùng thuốc. Thông qua các chuyên mục hoặc các chương trình truyền thông giáo dục về sức khỏe trên các phương tiện thông tin đại chúng là một phương pháp rất hữu ích để tăng cường sự hiểu biết về thuốc của mọi người dân, đặc biệt là về các tác dụng không mong muốn của thuốc. Các chương trình hoặc chuyên mục này giúp cho người dân ý thức được rằng, thuốc có thể chữa khỏi bệnh, nhưng cũng có thể gây ra bệnh, làm nặng bệnh đang mắc hoặc thậm chí gây chết người nếu dùng không đúng hoặc dùng khi không cần thiết, kể cả các loại thuốc bổ và thuốc đông y. Không ít loại thuốc đông y cũng có chứa các độc tố có thể gây chết người như mã tiền, ngưu hoàng, ba đậu, khinh phấn, ô đầu, thần sa... Một điều cũng cần được nhấn mạnh là không loại thuốc nào tuyệt đối an toàn, tất cả các thuốc đều có nhiều hơn một tác dụng và có thể gây ra các phản ứng phụ. Những thói quen dùng thuốc không đúng như tự mua thuốc uống không theo đơn của bác sĩ, không tuân thủ y lệnh của bác sĩ, uống thuốc theo quảng cáo, không nhận thức được loại thuốc đang sử dụng, trộn lẫn thuốc với thức ăn, uống cùng lúc nhiều loại thuốc, uống thuốc cùng với bia rượu, nước ngọt, uống loại thuốc đã từng bị phản ứng... cũng cần được đưa ra phân tích để mọi người hiểu được tác hại và tránh không làm theo những thói quen này. Nếu có thể, ngành y tế cần phối hợp với ngành giáo dục để đưa các nội dung giáo dục về thuốc vào các chương trình giảng dạy trong nhà trường, để tăng cường sự hiểu biết về thuốc cho các thế hệ tương lai của đất nước ngay từ khi còn ngồi ghế nhà trường.
Song song với các biện pháp tuyên truyền giáo dục kể trên, cần tăng cường quản lý việc sản xuất, nhập khẩu và phân phối thuốc. Để có thể giảm bớt số lượng biệt dược quá lớn hiện đang có mặt trên thị trường, giúp thuận lợi hơn cho việc quản lý chất lượng và nguồn gốc của các thuốc, cần hạn chế nhập khẩu các thuốc mà trong nước đã sản xuất được hoặc đã có nhiều biệt dược tương tự trên thị trường. Bên cạnh đó, cần tăng cường hơn nữa việc kiểm tra, giám sát hoạt động của các nhà thuốc, xử lý nghiêm các vi phạm hiện đang khá phổ biến như bán thuốc không có đơn hoặc đơn quá cũ với các thuốc được yêu cầu bán theo đơn, tự ý thay đổi thuốc trong đơn, người bán thuốc không có các kiến thức về dược, bán thuốc không rõ nguồn gốc... Hiện nay, ở một số vùng nông thôn nước ta vẫn phổ biến hiện tượng một số người không có bằng cấp, không giấy phép kinh doanh vẫn ngang nhiên bán thuốc tân dược hoặc thuốc đông y tại nhà hoặc ngoài chợ, hiện tượng này cũng cần được xử lý nghiêm và nhanh chóng loại bỏ.
Chấn chỉnh việc quảng cáo quá sự thật
Một vấn đề cũng rất cấp thiết hiện nay là phải nhanh chóng chấn chỉnh việc quảng cáo thuốc trên các phương tiện thông tin đại chúng hiện đang tồn tại rất nhiều sai phạm. Về nội dung quảng cáo, không ít loại thuốc (nhất là các thuốc có nguồn gốc thảo dược) được quảng cáo rầm rộ và vượt quá sự thật về khả năng chữa bách bệnh, nhưng lại thiếu những cảnh báo cần thiết cho người bệnh như các phản ứng phụ có thể xảy ra khi dùng thuốc, các sai lầm cần tránh khi dùng thuốc... Không ít người dân đã tin và dùng thuốc theo những quảng cáo này mà không hiểu được những tác hại nó có thể gây ra, dẫn đến "tiền mất tật mang". Do đó, các nội dung quảng cáo thuốc cần phải được kiểm duyệt một cách chặt chẽ hơn nữa, các nội dung đưa ra phải có bằng chứng khoa học, tránh việc quảng cáo không đúng sự thật để chạy theo lợi nhuận. Bên cạnh đó, cần xử lý nghiêm tất cả các hình thức quảng cáo dành cho các thuốc thuộc danh mục phải kê đơn và bán theo đơn, không được phép quảng cáo mà Bộ Y tế đã quy định.
Bên cạnh những giải pháp kể trên, cũng cần củng cố và nâng cao năng lực chuyên môn và y đức của các cán bộ y tế, đặc biệt ở tuyến cơ sở, để cải thiện chất lượng phục vụ của các dịch vụ y tế công và giúp người dân giảm bớt tâm lý ngại đến bệnh viện. Các thầy thuốc khi khám bệnh và kê đơn cần dành thời gian giải thích đầy đủ cho người bệnh về các tác dụng và tác hại của từng loại thuốc, hướng dẫn người bệnh cách sử dụng thuốc, cách phát hiện và xử trí các phản ứng phụ có thể xảy ra để tránh các tai biến đáng tiếc do thuốc, tạo cho người bệnh có thói quen quan tâm nhiều hơn đến các thuốc được sử dụng. Ngoài ra, cần thường xuyên tiến hành kiểm tra, phát hiện và xử lý các cơ sở y tế tư nhân có các sai phạm về quy chế chuyên môn như bán thuốc không có đơn, không rõ tên thuốc, thuốc tự chế, dùng thuốc sai chỉ định gây nguy hiểm cho người bệnh...
BS. Nguyễn Hữu Trường (Bệnh viện Bạch Mai)