Ngày 20/9, tại trụ sở của Liên hiệp quốc, diễn ra một sự kiện quan trọng, đó là Hội nghị thượng đỉnh về Những mục tiêu thiên niên kỷ về phát triển. Trong mười năm qua, thế giới đã làm và đạt được những gì trên con đường dẫn đến những mục tiêu đó?
Mười năm trước đây, trong một phiên họp được mệnh danh là Phiên họp thiên niên kỷ, 189 nguyên thủ quốc gia đã phê chuẩn "Tám mục tiêu thiên niên kỷ" về phát triển với thời hạn 2000 - 2015. Đứng hàng đầu trong số tám mục tiêu đó là đến năm 2015, giảm một nửa số người sống dưới ngưỡng nghèo (thu nhập dưới một USD/ngày), tạo điều kiện để trẻ em trên toàn thế giới, trai cũng như gái đều có cơ hội được hoàn thành bậc học tiểu học không mất tiền, xóa bỏ khoảng cách về giới tính trong việc tiếp cận với các cơ hội về học vấn và giáo dục. Các mục tiêu này cũng bao gồm cả việc giảm hai phần ba tỷ lệ tử vong của trẻ em dưới năm tuổi và ba phần tư tỷ lệ tử vong của người mẹ, đảm bảo để tất cả mọi bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS trên toàn thế giới được tiếp cận với thuốc men và chăm sóc y tế. Một mục tiêu quan trọng khác cũng được phê chuẩn là giảm một nửa tỷ lệ người không có đủ nước sạch và không có những điều kiện vệ sinh tối thiểu. Rõ ràng, đây là những mục tiêu hết sức tốt đẹp được đặt ra ở mức có tính khả thi và nếu đạt được sẽ làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn. Vấn đề là liệu nhân loại có thể đạt được những mục tiêu tốt đẹp đó đúng hạn?
 Trẻ em được đến trường là một trong những mục tiêu thiên niên kỷ |
Trong mười năm qua, cần phải khẳng định, việc thực hiện Tám mục tiêu thiên niên kỷ đã không đạt được yếu tố thiên thời. Những biến cố nghiêm trọng liên tục xảy ra từ thảm họa sóng thần ở Đông Nam Á hồi năm 2004, động đất ở Haiti đầu năm 2010, nạn lụt khủng khiếp ở Pakistan vừa qua với hơn 21 triệu người là nạn nhân. Những thiên tai đó đã lật nhào nhiều thành tựu đã đạt được ở những quốc gia đó trong việc thực hiện Những mục tiêu thiên niên kỷ. Nhưng, những thiên tai chỉ là một phần trong số những trở lực ngăn cản việc đạt đến những mục tiêu này. Trở lực quan trọng nhất có lẽ lại chính là cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu bắt đầu từ năm 2008. Không nghi ngờ gì nữa, việc đạt được tám mục tiêu này cần đến một nguồn tài chính khổng lồ. Vậy mà chính cuộc khủng hoảng này lại dẫn đến tình trạng suy thoái kinh tế toàn thế giới, làm tăng tỷ lệ người thất nghiệp cũng như tỷ lệ tái nghèo, kể cả ở những quốc gia phát triển nhất. Đồng thời, nó cũng làm suy yếu nguồn đóng góp tài chính của các quốc gia phát triển.
Trong bối cảnh vô cùng khó khăn đó, điều đáng ngạc nhiên là quá trình đạt đến những mục tiêu thiên niên kỉ lại đã có những kết quả hết sức khả quan. Theo chương trình phát triển của Liên hợp quốc, số người sống với thu nhập dưới ngưỡng 1,25 usd/ngày đã giảm từ 1,8 tỷ xuống còn 1,4 tỷ. Trong số những quốc gia đóng góp vào tiến bộ này, Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và Việt Nam được đánh giá là những quốc gia có những tiến bộ vượt bậc nhất. Tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi cũng đã giảm từ 12,5 triệu năm 1990 xuống còn 9 triệu vào năm 2008. Vào năm 2008, 89% trẻ em ở các nước đang phát triển đã được đi học tiểu học, tăng 84% so với năm 2000, đồng thời, sự bất bình đẳng nam nữ trong giáo dục gần như đã được xóa bỏ hoàn toàn. Một tuần trước khi cuộc họp Thượng đỉnh mười năm thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ diễn ra, các báo cáo của UNICEF và Quỹ dân số của Liên hợp quốc cũng cho biết tỷ lệ tử vong ở bà mẹ đã giảm 34% so với năm 1990. Điều ấn tượng hơn cả là theo Trung tâm phát triển toàn cầu, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở ở Washington, trong bản danh sách 15 quốc gia có nhiều nỗ lực nhất trong việc giảm nghèo có Việt Nam cùng với các quốc gia như Lào, Campuchia, Burkina Faso, Nicaragua, Mông Cổ hay Uganda.
Trong một bài trả lời phỏng vấn của hãng tin Reuters, Tổng thư ký Liên hợp quốc đã chỉ rõ: "Những xáo trộn (gây ra do cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu) đã tạo nên những khó khăn mới trong lĩnh vực viện trợ, thương mại, trong việc xóa nợ cũng như trong việc các nước nghèo được tiếp cận với y tế và công nghệ". Theo ông Tổng thư ký, riêng năm nay, có một khoản thiếu hụt khoảng 20 tỷ USD trong số tiền cam kết đóng góp cho việc giúp đỡ các nước nghèo và riêng phần thiếu hụt trong các khoản dành cho châu Phi sẽ là 80%, nghĩa là khoảng 16 tỷ USD. Vấn đề cốt tử hiện nay chính là tiền. Tại Washington, Tổng giám đốc Quỹ tiền tệ quốc tế Dominique Strauss-Kahn cũng nhấn mạnh rằng "mấu chốt của vấn đề chính là việc khôi phục đà tăng trưởng cân bằng trên toàn cầu". Tăng trưởng kinh tế không không đủ nhưng thiếu nó, mọi sáng kiến sẽ khó có thể thực hiện được. Còn theo một quan chức khác của IMF, vấn đề cốt yếu hiện nay chính là "tìm ra cách để giúp các nước nghèo thúc đẩy tăng trưởng bằng những cách ít tốn kém nhất".
Lương Xuân Hà