(SKDS) - Đến hết tháng 8, đầu tháng 9/2012, với khối lượng gạo xuất khẩu đạt gần 5,5 triệu tấn, lần đầu tiên Việt Nam đoạt ngôi vị số 1 thế giới về xuất khẩu gạo. Hiện thời, tốp đứng đầu thế giới xuất khẩu gạo gồm có 4 nước: Việt Nam, Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan… Đối với cà phê, hãng Thông tấn Nga ITAR-TASS dẫn nguồn Tổ chức Cà phê Quốc tế (IOC) xác nhận lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam đã vượt Brazil để trở thành nước xuất khẩu cà phê số 1 thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh vị trí số 1 về xuất khẩu các mặt hàng nông sản thì vẫn còn nhiều nỗi lo cần phải nhìn nhận.
Không thể không mừng khi Việt Nam lần đầu tiên đoạt ngôi vị số 1 thế giới về xuất khẩu gạo và cà phê. Theo lẽ thông thường, số 1 thế giới về số lượng mặt hàng xuất khẩu thì hiệu quả thu lại cũng phải ở mức tương ứng. Đáng tiếc là giá gạo, giá cà phê xuất khẩu Việt Nam luôn có mức giá thấp hơn các đối thủ đang cạnh tranh trên thương trường. Tại thời điểm tháng 7/2012, với loại gạo cùng phẩm cấp như nhau (loại gạo 25% tấm), giá xuất khẩu của Việt Nam chỉ có 373USD/tấn, trong khi đó, giá xuất khẩu của Thái Lan lên đến 559USD/tấn.
Có những thời kỳ Ấn Độ đứng đầu xuất khẩu loại gạo giá rẻ nhưng giá vẫn ở mức 380USD/tấn. Tương tự như gạo, lượng cà phê Robusta (cà phê vối) vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu của Việt Nam nên giá trị thu về rất thấp; còn lượng cà phê Arabica (cà phê chè) có giá trị cao nhưng xuất khẩu vẫn khiêm tốn. Trong khi đó, khoảng cách chênh lệch giá giữa cà phê chè và cà phê vối ngày càng tăng: từ mức 880USD/tấn năm 2009; đến năm 2011, mức chênh lệch đã tăng hơn gấp đôi.
Vấn đề đặt ra là tại sao là nước xuất khẩu gạo và cà phê lớn nhưng giá trị thu về so với thành quả lao động bỏ ra vẫn chưa cao? Nguyên nhân có nhiều nhưng chủ yếu là ngành lúa gạo Việt Nam đang và sẽ chịu nhiều thách thức về công tác bảo quản, chế biến sau thu hoạch còn nhiều hạn chế, chuỗi giá trị gạo phải qua nhiều trung gian, chất lượng lúa gạo còn thấp, không ổn định. Đối với cà phê thì nhìn lại toàn bộ công nghệ sản xuất cà phê nhân sống hiện nay thì công nghệ chế biến đang là khâu yếu kém nhất nhưng lại thiếu sự chú ý từ tầm doanh nghiệp (DN) đến các tổ chức nghiên cứu hỗ trợ về khoa học công nghệ.
Cho đến nay, ngành cà phê vẫn chưa định hình được công nghệ chế biến cần thiết đến từng vùng và cơ sở sản xuất, cơ sở vật chất chế biến không tương xứng với sản lượng quả tươi sản xuất hàng năm. Các DN và các hộ gia đình vẫn chỉ đầu tư mạnh vào việc mở rộng diện tích sản xuất cà phê nhưng lại chưa chú ý đúng mức đến công nghệ để rồi phải bán quả thô chưa qua chế biến.
Dễ dàng nhận thấy là công nghệ chế biến gạo và cà phê đã không theo kịp sự phát triển nhanh của hai mặt hàng nông sản này, hạn chế trên đã gây thiệt hại không nhỏ và lâu dài cho người sản xuất, đặc biệt là đối với nâng cao năng lực cạnh tranh. Từ đây, phát triển công nghiệp chế biến cần được coi là nhiệm vụ quan trọng trong tiến trình cải thiện, nâng cao chất lượng sản phẩm và góp phần làm tăng giá trị sản phẩm.
Đạt được vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu các mặt hàng nông sản như gạo, cà phê, tiêu, cá tra… là một nỗ lực đáng tự hào của ngành nông nghiệp Việt Nam. Nhưng quan trọng hơn là phía sau những nỗ lực và kết quả đó, còn quá nhiều việc phải làm cho những vị trí số 1 thế giới mà hàng nông sản Việt Nam đã chiếm lĩnh như cả DN lẫn người sản xuất trực tiếp bây giờ cần tiếp tục được hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi hơn nữa từ phía Nhà nước và các ngân hàng để có tiền mua nguyên liệu, trữ hàng và đầu tư cho vụ mới. Tiếp tục đầu tư cho khoa học công nghệ, phát triển công nghệ chế biến và hơn hết, đời sống người nông dân phải được đảm bảo, gắn bó họ phát triển bền vững cùng với nghề.
Minh Hằng
