Không vì khó khăn mà chậm chuyển đổi số
Chiều ngày 12/11, Quốc hội tiếp tục phiên chất vấn và trả lời đối với Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.
Đại biểu Tráng A Dương (Lào Cai) phản ánh dù chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung được đẩy mạnh, người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, cung cấp lại giấy tờ cơ quan nhà nước đã có. Tình trạng này đặc biệt gây khó khăn cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và lộ trình khắc phục.
Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết qua những chuyến tiếp xúc cử tri tại các xã biên giới, ông nhận thấy chuyển đổi số ở cơ sở còn nhiều trở ngại, từ điều kiện làm việc phân tán đến hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ.
Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân tại phiên chất vấn của Quốc hội chiều ngày 12/11. Ảnh: Quốc hội media
Theo Bộ trưởng, có 5 nhóm khó khăn chính: thiết bị, máy tính chưa đồng bộ; hạ tầng viễn thông vẫn còn vùng lõm sóng; nền tảng, phần mềm chồng chéo; dữ liệu chưa được kết nối, chia sẻ hiệu quả; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã còn hạn chế. Tuy nhiên, ông cho rằng những vướng mắc này không thể là lý do để làm chậm quá trình chuyển đổi số.
"Chúng ta đang ở trong giai đoạn chuyển mình. Chuyển đổi số mới được triển khai quyết liệt hơn một năm và còn rất nhiều khó khăn, vướng mắc", Bộ trưởng nói, nhấn mạnh cần tiếp tục thực hiện để mang lại lợi ích lâu dài.
Dẫn ví dụ về việc chuẩn hóa thông tin thuê bao viễn thông, ông cho biết khi Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu các nhà mạng phối hợp xác thực, định danh thuê bao, không ít người dân phản ánh phải khai báo nhiều lần, gây bất tiện.
Tuy nhiên, đến nay khoảng 102 triệu trong hơn 112 triệu thuê bao đã được đồng bộ, định danh. Theo thông tin Bộ trưởng nhận được từ cơ quan có thẩm quyền, số cuộc gọi lừa đảo đã giảm hơn 60%, tin nhắn rác cũng giảm. Kết quả này cho thấy cần kiên trì tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai, thay vì dừng lại trước những bất tiện ban đầu.
Bộ trưởng nhấn mạnh mục tiêu cao nhất của chuyển đổi số là phục vụ người dân, trong đó sự hài lòng của người dân phải là thước đo quan trọng nhất. "Nếu lấy mục tiêu và sự hài lòng đó làm định hướng, tôi chắc chắn công cuộc chuyển đổi số sẽ đạt kết quả", ông nói.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho biết kinh tế số năm 2025 ước chiếm 14,02% GDP, chỉ tăng 1,15 điểm phần trăm so với năm 2021. Trong khi đó, mục tiêu năm 2027 là 23,5% GDP, tương đương mức tăng gần 9,5 điểm phần trăm trong hai năm, gấp khoảng 8 lần mức tăng của cả 4 năm trước. Ông đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ những động lực có thể tạo ra mức tăng trưởng này và đóng góp dự kiến của từng động lực.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định phát triển kinh tế số là một trong những ưu tiên chiến lược, với ba nhóm giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất, phát triển các nền tảng thương mại số của Việt Nam. Theo ông, nhiều tập đoàn công nghệ và nền tảng thương mại điện tử quốc tế mong muốn tham gia phát triển kinh tế số tại Việt Nam. Tuy nhiên, những nền tảng như Amazon, Shopee hay Grab có lợi thế lớn về hệ sinh thái và lượng người dùng.
"Nhà phát triển khoa học công nghệ của Việt Nam hoàn toàn có thể làm được, nhưng để trở thành một nền tảng có nhiều người dùng đòi hỏi rất nhiều đầu tư", ông nói, nhấn mạnh yêu cầu phát triển các nền tảng thương mại số trong nước có khả năng thu hút người dùng và mở rộng thị trường.
Thứ hai, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số và AI để nâng cao năng suất, chất lượng. Bộ trưởng cho rằng nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu nhân lực phát triển phần mềm, nguồn lực tài chính để đầu tư công nghệ nên cần sự hỗ trợ của Nhà nước.
Bộ Khoa học và Công nghệ đã thí điểm các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế số tại Thái Nguyên, Bắc Ninh, Đà Nẵng và Đồng Nai. Việc hỗ trợ hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại các địa phương này bước đầu mang lại kết quả tích cực.
Thứ ba, đào tạo và nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp. Nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ còn hạn chế trong tiếp cận kiến thức, kỹ năng chuyển đổi số, vì vậy cần những chương trình đào tạo, hướng dẫn phù hợp với nhu cầu thực tế.
Bộ trưởng nhấn mạnh doanh nghiệp phải là trung tâm của quá trình đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế số. Các chính sách hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, lấy ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng làm trọng tâm.
Gần 100% thôn, bản đã được xóa vùng lõm sóng viễn thông
Đại biểu Trần Nhật Minh (Nghệ An) cho biết đến hết quý III/2026, cả nước vẫn còn 215 thôn, bản chưa được phủ sóng viễn thông, chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa. Ông đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và thời điểm hoàn thành phủ sóng, đồng thời bảo đảm người dân được sử dụng dịch vụ ổn định, không bị gián đoạn.
Đại biểu Trần Nhật Minh (Nghệ An). Ảnh: Quốc hội media
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý được hình thành từ đóng góp của các doanh nghiệp viễn thông, nhằm hỗ trợ người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ. Quỹ tập trung vào ba nhiệm vụ: hỗ trợ lắp đặt thiết bị phát sóng tại các thôn, bản chưa có sóng; hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ viễn thông công ích, về cơ bản được miễn phí; và hỗ trợ thiết bị để người dân có thể kết nối, sử dụng dịch vụ.
Nhờ các chính sách này, gần 100% thôn, bản thuộc diện cần xóa vùng lõm sóng đã cơ bản được giải quyết. Tuy nhiên, chi phí kéo điện, xây dựng hạ tầng và đưa sóng viễn thông đến những địa bàn đặc biệt khó khăn vẫn rất lớn.
Đối với dịch vụ Internet vệ tinh Starlink, Bộ trưởng cho biết sau 6 tháng thử nghiệm, Bộ sẽ đánh giá hiệu quả để tham mưu Chính phủ về phương án tiếp theo. "Nếu hết thử nghiệm và nhận thấy dịch vụ thực sự hiệu quả, chúng tôi có thể báo cáo, đề xuất tiếp tục bố trí kinh phí để người dân tại những khu vực lõm sóng, thực sự khó khăn, được sử dụng dịch vụ này", ông Quân nói.
Theo Bộ trưởng, chính sách hỗ trợ viễn thông công ích thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào vùng sâu, giúp người dân tiếp cận thông tin và các dịch vụ số.
Đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) đánh giá cao những kết quả bước đầu của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Ông đề nghị Bộ trưởng nêu giải pháp cụ thể để những thành quả này được chuyển hóa thành năng suất lao động, thu nhập của người dân và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Bộ đã tham mưu Chính phủ ban hành quyết định về đo lường đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đối với nền kinh tế.
Bộ cũng đã xây dựng hệ thống khoảng 46 tiêu chí đánh giá theo 4 nhóm: đầu vào, kết quả, hiệu quả và sức lan tỏa. Đến nay, các bộ, ngành, địa phương đã cung cấp dữ liệu cho 28 tiêu chí, số còn lại đang tiếp tục được hoàn thiện.
Dự kiến đầu năm 2027, Bộ KH&CN sẽ triển khai đánh giá thử nghiệm, kết hợp tham vấn chuyên gia quốc tế để xác định mức độ đóng góp thực chất của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với tăng trưởng kinh tế. Bộ trưởng cho rằng đây là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi phương pháp đo lường phù hợp.
Một chỉ số khác được sử dụng để đánh giá là đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế. Theo Bộ trưởng, tỷ lệ đóng góp của TFP gần đây đạt khoảng 46%, cho thấy những chuyển biến tích cực về năng suất.
Ông cho rằng mục tiêu nâng tỷ lệ đóng góp của TFP lên trên 50% vào năm 2030 có cơ sở thực hiện. Chỉ số này phản ánh một phần tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực đối với tăng trưởng kinh tế.
