Các vi chất chủ yếu
GS.TS Lê Thị Hợp, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, Bộ Y tế cho biết, vi chất dinh dưỡng là những chất dinh dưỡng không sinh năng lượng, cơ thể chỉ cần một lượng nhỏ nhưng có vai trò rất quan trọng, tham gia vào hầu hết chức năng của các cơ quan và quá trình chuyển hóa của cơ thể. Thiếu hụt vi chất dinh dưỡng có thể dẫn đến những vấn đề sức khỏe, ví dụ như: Thiếu máu do thiếu sắt, còi xương do thiếu vitamin D và canxi, khô mắt do thiếu vitamin A, chậm tăng trưởng do thiếu kẽm, bướu cổ do thiếu i-ốt…
Vi chất dinh dưỡng là những chất dinh dưỡng không sinh năng lượng, cơ thể chỉ cần một lượng nhỏ nhưng có vai trò rất quan trọng.
Theo ThS. Trịnh Hồng Sơn, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, các vi chất dinh dưỡng tham gia vào việc xây dựng nên các tế bào, các mô, vào các hoạt động hô hấp, chuyển hóa, bài tiết của tế bào, xây dựng nên hệ thống miễn dịch của cơ thể. Vi chất tham gia vào nhiều cơ chế hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể, duy trì sự cân bằng của hệ thống nội môi, giúp phục hồi các tế bào, các mô tổn thương, là thành phần chủ yếu để tạo ra các hoóc-môn, các dịch tiêu hóa… Vi chất dinh dưỡng rất cần thiết cho sự phát triển trí tuệ và thể chất của trẻ.
Có khoảng 90 các vi chất dinh dưỡng khác nhau cần thiết cho cơ thể, bao gồm các vitamin tan trong nước như: nhóm B, C; các vitamin tan trong chất béo như: A, D, E, K và các chất khoáng sắt, kẽm, iode, đồng, mangan, magiê...
Vitamin A: cần cho sự tăng trưởng, giúp sáng mắt, tăng cường hệ thống miễn dịch giúp phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng. Khi thiếu vitamin A sẽ gây quáng gà, khô mắt, loét giác mạc gây mù lòa, chậm tăng trưởng, dễ bị các bệnh nhiễm trùng như: viêm hô hấp, tiêu chảy, nhiễm trùng da.
Sắt: chất quan trọng tham gia vào quá trình tạo máu và một phần cấu trúc của bộ não cho nên khi trẻ bị thiếu sắt sẽ dẫn đến thiếu máu do thiếu sắt làm giảm phát triển thể chất, trí tuệ, giảm sức đề kháng của cơ thể đối với nhiễm trùng và giảm khả năng hoạt động thể lực. Sắt có nhiều trong gan, mề gà, lòng đỏ trứng gà, tim heo, mộc nhĩ, nấm hương.
Kẽm: thành phần của hơn 300 enzyme tham gia các hoạt động của cơ thể: tăng hấp thu, tăng tổng hợp chất đạm, tăng cảm giác ngon miệng, tăng cường hệ thống miễn dịch, giúp trẻ tăng trưởng chiều cao. Khi thiếu kẽm sẽ làm cho trẻ bị biếng ăn, dễ bị nhiễm trùng. Kẽm có nhiều trong các loại thực phẩm: sò, củ cải, đậu Hà Lan, đậu nành, lòng đỏ trứng gà.
Iod: chất cần thiết để tuyến giáp tổng hợp hoóc-môn giáp, giúp cho sự tăng trưởng của cơ thể, sự hình thành và phát triển của não. Trẻ thiếu iod từ trong bào thai sẽ bị tổn thương não nặng nề như đần độn và bị các khuyết tật thần kinh khác. Trẻ thiếu iod ở giai đoạn não phát triển nhanh, đặc biệt là dưới 2 tuổi, cũng gây hậu quả nặng nề. Trẻ em tuổi học đường nếu bị thiếu iod sẽ giảm chỉ số thông minh, thành tích học tập giảm.
Vitamin C: chất có tác dụng giúp cho cơ thể chống oxy hóa rất tốt, nó tham gia vào nhiều hoạt động sống quan trọng của cơ thể như quá trình hình thành collagen, kích thích ruột non hấp thụ sắt. Nếu thiếu vitamin C sẽ dẫn đến hiện tượng sưng nướu răng, dễ chảy máu, dễ mắc bệnh, trẻ mệt mỏi khi hoạt động. Vitamin C có nhiều trong: cam, quýt, bưởi, ổi chín, rau cải, rau muống, rau ngót, cà chua...
Vitamin D và canxi: có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển xương và răng. Thiếu vitamin D và canxi sẽ làm cho trẻ chậm mọc răng, ngủ không yên giấc, hay vặn mình, ra nhiều mồ hôi trộm, nhất là mồ hôi đầu. Canxi có nhiều trong: tôm, cua, trai, ốc. Vitamin D được cung cấp chủ yếu qua việc tiếp xúc với ánh nắng và các thực phẩm như: dầu cá, trứng, gan.
Vitamin nhóm B: có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa năng lượng, tạo máu và hỗ trợ hệ thần kinh khỏe mạnh. Khi thiếu vitamin nhóm B sẽ dẫn đến phù, da tay chân nóng và dễ viêm, rối loạn tiêu hóa, chán ăn, tinh thần không phấn chấn. Vitamin nhóm B có nhiều trong gạo lứt, các loại đậu, thịt gà, rau lá xanh thẫm, chuối, sữa, pho mát.
Cung cấp vi chất từ thực phẩm hàng ngày
Theo GS.TS Lê Thị Hợp, đa dạng hóa thực phẩm trong các bữa ăn hàng ngày, tại trường và tại nhà là giải pháp lâu dài và cơ bản nhất, để đảm bảo cung cấp đầy đủ các vi chất dinh dưỡng cho trẻ. Mỗi bữa ăn cần đảm bảo trên 10 loại thực phẩm khác nhau, với ít nhất 5 trong 8 nhóm thực phẩm sau: Nhóm lương thực (gạo, mì, ngô…), nhóm các loại hạt (đậu, đỗ, vừng, lạc…), nhóm sữa tươi và chế phẩm từ sữa tươi, nhóm thịt, cá và hải sản, nhóm trứng, nhóm rau củ quả có màu vàng, cam, xanh thẫm, nhóm rau củ quả khác và nhóm dầu mỡ các loại.
Sữa tươi và chế phẩm từ sữa tươi là một trong 8 nhóm thực phẩm cần có mặt trong bữa ăn của trẻ.
Theo các chuyên gia, sự thiếu hụt hay thừa vi chất dinh dưỡng diễn biến âm thầm bên trong cơ thể trước khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo lâm sàng. Vì thế, để phát hiện chính xác tình trạng thiếu/thừa vi chất dinh dưỡng nên đến cơ sở y tế để làm xét nghiệm vi chất.
Sau khi có kết quả xét nghiệm và dựa vào các dấu hiệu lâm sàng, bác sĩ sẽ cho bạn biết về tình trạng thiếu/thừa vi chất dinh dưỡng của chính mình, thừa/thiếu bao nhiêu và có biện pháp bổ sung phù hợp.
Ngoài ra, có một số bài tập vận động có thể hỗ trợ tăng hiệu quả hấp thu dinh dưỡng, nhờ đó mà giảm thiểu được nguy cơ bị thiếu vi chất dinh dưỡng cho cơ thể. Qua thăm khám và đánh giá, bạn sẽ được chuyên gia y tế hướng dẫn cụ thể bài tập này.
Để phòng ngừa thiếu/ thừa vi chất dinh dưỡng ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ nhỏ, cha mẹ nên cho con đi làm xét nghiệm vi chất dinh dưỡng định kỳ 6 tháng/lần. Xét nghiệm này rất cần thiết trong việc đưa ra phương án giúp trẻ có được sự phát triển toàn diện tốt nhất.
Mỗi vi chất dinh dưỡng đều có những vai trò nhất định với cơ thể, không có sự phân biệt vi chất nào quan trọng hơn. Do đó, để có sức khỏe tốt thì cách hiệu quả nhất là lên thực đơn ăn uống cân bằng, lành mạnh, đa dạng để không bị thiếu hụt vi chất dài ngày gây ra những tác động xấu cho cơ thể.
