Vai trò của bàn tay sạch trong bệnh viện

Rửa tay bằng xà phòng là một cách hạn chế vi khuẩn.

Vào năm 1834, tại khoa sản Bệnh viện Vienna, thủ đô nước Áo, bên bờ sông Danube có một thầy thuốc trẻ 26 tuổi tên là Ignaz Semmelweiss luôn băn khoăn suy nghĩ: Vì sao tỷ lệ nhiễm bệnh ở các sản phụ rất cao và gây tử vong tới 30% các trường hợp sau sinh. Vị thầy thuốc ấy từng ghi trong nhật ký: “... Tôi muốn kêu to nỗi đau khi nghĩ đến những người mẹ vừa sinh con lại phải chết vì những nguyên nhân chẳng ai biết và vì sự ngu dốt của tôi...”. Sau hơn 10 năm trời cố công tìm hiểu, Semmelweiss nhận ra chính bàn tay bẩn của các thầy thuốc, nữ hộ sinh là những nguyên nhân làm lây nhiễm bệnh khi họ tiến hành chăm sóc sản phụ. Năm 1874, khi trở thành bác sĩ trưởng khoa, ông quyết định: Tất cả các thầy thuốc, nữ hộ sinh đều phải mặc quần áo sạch, cọ rửa đôi bàn tay thật kỹ rồi ngâm tay vào chậu nước clorua vôi trước khi đỡ đẻ hoặc thăm khám bệnh. Nhiều người khi đó đã từng lên tiếng phản đối, nhưng ông vẫn cương quyết: “Tất cả mọi người đều phải làm đúng như vậy, không trừ một ai, kể cả giám đốc bệnh viện...”. Thật lạ lùng là vài tháng sau, tỷ lệ sản phụ bị sốt hậu sản đã giảm nhanh chóng từ 25% trước kia, nay chỉ còn 1%. Tuy nhiên, lúc đó vẫn còn nhiều người lên tiếng phản đối quy định bắt buộc rửa tay trước khi thăm khám bệnh nhân. Suốt 7 năm trời, cuộc đấu tranh xây dựng những tập quán mới để chống nhiễm khuẩn và phá bỏ những quan niệm cũ đã làm Semmelweiss mệt mỏi, buồn phiền. Cuối cùng, ông rời khỏi Vienna trở về quê hương và qua đời khi mới tròn 47 tuổi. Semmelweiss đã có công lao to lớn khi lần đầu tiên xác định khái niệm “bàn tay sạch” trong lịch sử y học.

Tại sao cần có “bàn tay sạch”?

Các nhà khoa học đã xác định trên 1cm2 da người bình thường có khi chứa tới 40.000 con vi khuẩn. Đặc biệt, số lượng này còn nhiều hơn ở trên da bàn tay, vốn là nơi thường xuyên tiếp xúc với đủ mọi vật trong cuộc sống thường ngày. Hơn nữa, không chỉ trên bề mặt da, ở bao lông, ống tiết của tuyến bã, tuyến mồ hôi, vi khuẩn cũng phát triển nhờ thu nhận nguồn dinh dưỡng từ những chất cặn bã do các tuyến đào thải, các thành phần thoái hóa của lớp bề mặt da.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ một động tác rửa tay sạch đã làm giảm tới 35% khả năng lây truyền vi khuẩn Shigella, vốn là nguyên nhân gây ra các bệnh tiêu chảy và làm tử vong hàng triệu người mỗi năm trên thế giới. Cũng vì mong muốn bảo đảm “bàn tay sạch” nhằm chống lây nhiễm các bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm đường hô hấp xuất hiện gần đây như SARS, cúm AH5N1... mà các chuyên gia y học đã khuyến cáo:

- Nên thường xuyên rửa tay mỗi khi có điều kiện.

- Không dùng tay sờ mó vào những vùng mũi, miệng.

- Trong giao tiếp công cộng, nên cúi đầu chào thay vì bắt tay mọi người.

Trong một số bệnh viện, có quy định tất cả mọi người phải rửa tay trong chậu nước cloramin B 5% mỗi khi ra vào buồng bệnh. Đối với nhân viên y tế, càng bắt buộc phải rửa tay tiếp xúc với người bệnh.

Tuy nhiên, vấn đề “bàn tay sạch” luôn gắn liền với vấn đề nước sạch và ở nhiều vùng trên thế giới, đây vẫn còn là một vấn đề nóng bỏng chưa được giải quyết. WHO ghi nhận trên thế giới có trên 1 tỷ người hằng ngày vẫn phải uống nước không sạch và 2,4 tỷ người chưa tiếp cận được với các công trình vệ sinh (nhà tắm, giếng nước, nhà vệ sinh...). Do vậy, để phòng chống hữu hiệu các bệnh tiêu chảy (gây tử vong khoảng 3 triệu người/năm), công việc đầu tiên là phải cắt đứt chu trình nhiễm bẩn bệnh từ bàn tay bẩn đến miệng. Nói cách khác “bàn tay sạch” đóng vai trò chủ yếu trong việc chống lây nhiễm bệnh.

Lê Hữu Báo (Tổng hợp)