Các nhà khoa học tại Đại học California cơ sở San Francisco (UCSF) (Mỹ) vừa công bố trên tạp chí Nature một nghiên cứu đáng chú ý về việc khẩu phần ăn trong vài ngày quanh thời điểm cơ thể bắt đầu viêm có thể quyết định mức độ nặng nhẹ của bệnh, cũng như nguy cơ tái phát sau đó.
Dù kết quả mới được ghi nhận trên mô hình động vật, công trình này mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới về mối liên hệ tinh tế giữa dinh dưỡng hàng ngày và các bệnh viêm mãn tính như vảy nến.
Từ trước đến nay, giới y khoa vẫn mặc định béo phì là thủ phạm làm trầm trọng thêm các phản ứng viêm, đặc biệt là ở da. Tuy nhiên, điều chưa rõ ràng là tình trạng này xuất phát từ trọng lượng cơ thể dư thừa hay từ chính những thực phẩm đang dung nạp mỗi ngày.
Nghiên cứu mới đã chỉ ra những tổn thương nặng và kéo dài đối với da chỉ sau vài ngày liên tiếp ăn nhiều chất béo. Ảnh minh họa: ASU News
Để tìm lời giải, nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Zewen “Owen” Jiang và Tiến sĩ John M. Tayeri đồng chủ trì đã tiến hành thí nghiệm gây tổn thương da giống vảy nến ở chuột đực và chia chúng thành 2 nhóm ăn uống khác nhau, gồm nhóm dung nạp thực phẩm nhiều chất béo và nhóm dùng thức ăn ít béo.
Kết quả bước đầu cho thấy, những con chuột béo phì sau thời gian dài ăn nhiều chất béo có phần tai dày lên gấp hơn 2 lần so với nhóm ăn ít béo. Điều bất ngờ là những con chuột vốn gầy gò nhưng chỉ cần ăn nhiều chất béo trong vòng một tuần, khi cơ thể chưa kịp béo phì, cũng gặp tình trạng viêm nặng tương đương.
Điều này chứng minh rằng mức độ nghiêm trọng của phản ứng viêm không hoàn toàn phụ thuộc vào khối lượng cơ thể hay tình trạng béo phì.
Nhóm nghiên cứu tiếp tục thực hiện phép thử ngược lại, khi cho những con chuột béo phì chuyển sang chế độ ăn ít béo trong thời gian ngắn trước khi kích thích viêm. Dù trọng lượng cơ thể chưa thay đổi nhiều, những con chuột này không còn bị viêm nặng như trước, qua đó khẳng định trạng thái dinh dưỡng tại thời điểm khởi phát mới là yếu tố quyết định phản ứng của da.
Đáng chú ý, khoảng thời gian nhạy cảm này diễn ra rất ngắn ngủi. Chỉ cần 4 ngày ăn nhiều chất béo trùng với thời điểm khởi phát viêm là đủ làm bệnh chuyển biến nặng, trong khi việc ăn uống thả phanh ở các giai đoạn khác không gây ra sự khác biệt nào.
Ngược lại, việc điều chỉnh chế độ ăn ít béo đúng trong 4 ngày then chốt ấy giúp bảo vệ cơ thể khỏi đợt viêm nghiêm trọng. Các chuyên gia cũng lưu ý rằng, chế độ ăn nhiều đường và chất béo hay thực phẩm giàu chất béo đều thúc đẩy viêm, trong khi các loại nước đường hay thuốc giảm cân không thể ngăn chặn được tác động này.
Về mặt cơ chế sinh học, các tác giả phát hiện thực phẩm nhiều chất béo kích thích bạch cầu trung tính nhanh chóng kéo đến da và tiết ra các phân tử gây viêm, từ đó đánh thức nhóm tế bào miễn dịch gây bệnh. Khi các nhà khoa học can thiệp chặn các tác nhân này, đợt viêm gia tăng hoàn toàn biến mất.
Phần gây bất ngờ nhất nằm ở giai đoạn hồi phục khi các mô đã lành lặn sau vài tuần. Khi bị kích thích trở lại, vùng da từng tổn thương phản ứng nhanh và mạnh gấp đôi nhóm bình thường do sự tồn tại của các tế bào miễn dịch có trí nhớ dài hạn kéo dài nhiều tháng trời.
“Thói quen ăn uống lâu dài chắc chắn vẫn quan trọng với sức khỏe, nhưng nghiên cứu của chúng tôi phát hiện ra một tác động tức thời hơn nhiều của chế độ ăn. Bữa sáng, bữa trưa, bữa tối đều có thể tác động rất nhanh và rất mạnh lên hệ miễn dịch”, Giáo sư Sagar Bapat, chuyên gia bệnh học tại UCSF và là tác giả liên hệ của nghiên cứu, chia sẻ.
Dù vậy, các tác giả cũng khiêm tốn thừa nhận kết quả trên chuột chưa thể áp dụng hoàn toàn cho con người, và cần thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu trong tương lai để làm rõ những cơ chế kỳ diệu của hệ miễn dịch.
Song theo Tiến sĩ Zewen Jiang, việc hệ miễn dịch phản ứng nhanh đến vậy với những gì đang diễn ra trong cơ thể vẫn là điều đáng chú ý. "Chế độ ăn, vận động, giấc ngủ, tất cả đều có thể định hình sức khỏe miễn dịch theo những cách mà chúng ta chưa đánh giá hết”, vị tiến sĩ kết luận.