Quốc nạn tham nhũng đang thách thức sự phát triển xã hội và tồn vong của chế độ ta. Người ta từng ví von rằng: sản xuất mà lãng phí thì cũng giống như gió vào nhà trống. Nay tôi muốn nói thêm: với một nền kinh tế mà tham nhũng đã trở thành quốc nạn thì chẳng khác gì đổ nước vào thùng thủng đáy. Tiền của công sẽ bị thất thoát lung tung, biến thành tiền của riêng ai đấy. Một bộ phận trong xã hội sẽ giàu lên vùn vụt, tất nhiên là bất chính, trong khi đó, nền kinh tế bị lũng đoạn, bị “rút ruột”, kém phát triển; sự phân hóa giàu nghèo càng gay gắt, lòng dân không yên ổn. Cái nguy hại nhất đối với xã hội xét về lâu dài chưa phải là Nhà nước thất thoát tài sản tiền bạc (thực chất là của dân) mà quan niệm “Sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi” sẽ bao trùm lên mọi nếp nghĩ, nếp làm của con người, thói ích kỷ tham lam vô cảm sẽ thắng thế, cái xấu lấn át cái tốt, sự gian trá áp đảo lòng trong sạch... Thế hệ trẻ sống trong một xã hội như thế sẽ hoài nghi lý tưởng tốt đẹp của chúng ta đưa ra bấy lâu nay và hùa theo để hòa tan vào dòng chảy vẩn đục của nạn tham nhũng đục khoét.
Tham nhũng, ngươi là ai? Không khó trả lời câu hỏi này ở phạm vi tổng quát. Chỉ ai có chức, có quyền mới có cơ hội tham nhũng. Tuy nhiên, chỉ tên vạch mặt cụ thể thì không dễ chút nào. Nguyên nhân của tham nhũng, ngoài đạo đức công vụ bị suy thoái còn có một yếu tố rất quan trọng nữa là cơ chế quản lý của xã hội. Càng nhiều kẽ hở càng dễ bị lợi dụng tham nhũng. Và sự đãi ngộ đối với người làm việc công đang bộc lộ nhiều bất hợp lý cũng là một nguyên nhân khác dẫn tới tham nhũng. Một nhà văn nổi tiếng nói với tôi rằng: “Trong xã hội ta, không thể không tham nhũng vì đồng lương của cán bộ công chức không đủ sống. Có tham nhũng họ mới đảm bảo được cuộc sống bản thân và gia đình mình, mới có tiền để mua nhà để ở, mua xe để đi lại, mới cho con cái ăn học chu đáo”. Ông còn cười và nói thêm: “Tao mà làm thủ trưởng... tao cũng tham nhũng” (?!). Cách nhìn nhận như thế tôi cho là thái quá, có gì hơi cực đoan nhưng không phải không có chút lý lẽ đúng trong đó. Ông cha nói: đói đầu gối phải bò, không sống đủ bằng lương thì người ta phải sống bằng “lậu”. Thật oái oăm và rất chua chát nhưng thực trạng xã hội ta bây giờ, theo tôi đang là như thế.
Vừa qua, một thống kê xã hội cho biết: ở Việt Nam hiện nay, đối tượng tham nhũng trong công an giao thông, cán bộ quản lý đất đai, ngân hàng... là cao nhất. Lý do vì sao chắc ta đã rõ. Cơ hội và điều kiện để tiêu cực trong những lĩnh vực này rất cao. Đấy là những môi trường bị ô nhiễm đậm đặc “vi khuẩn” tham nhũng, ai có sức đề kháng (tính liêm khiết, đạo đức công vụ) kém là bị nhiễm “bệnh” ngay.
Chống tham nhũng là mối quan tâm hàng đầu của cộng đồng hiện nay. Hồi chuông chống loại quốc nạn, nói chính xác hơn là chống “nội xâm” này đã được gióng lên khẩn thiết trong Đảng, Quốc hội và nhân dân. Trong các hội nghị Trung ương Đảng, kỳ họp Quốc hội gần đây, vấn đề tham nhũng, lợi ích nhóm đã làm nóng hừng hực nghị trường. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tán thành việc từ nay trở đi, người đứng đầu Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng sẽ là Tổng Bí thư Đảng, hiện tượng vừa đá bóng vừa thổi còi coi như đã chấm dứt. Dân chờ đợi sự đổi thay mang lại hiệu quả rõ rệt.
Cuối tháng 11 năm nay, Thanh tra Chính phủ, Ngân hàng Thế giới và các nhà tài trợ quốc tế tổ chức họp báo về Chương trình sáng kiến phòng chống tham nhũng Việt Nam 2013 (VACI 2013). 6 tỉ đồng sẽ trao cho 20 giải thưởng có ý tưởng sáng kiến hay về phòng chống tham nhũng. Mong sao chương trình này sẽ góp phần làm chậm lại và ít đi tệ nạn tham nhũng ở nước ta. Tuy nhiên, dân tình cũng hơi băn khoăn là trong chương trình VACI 2011 (lần đầu tiên ở Việt Nam), có tới 160 sáng kiến dự thi, trong đó 34 sáng kiến được tài trợ thực hiện nhưng xem ra tham nhũng vẫn chưa có bài thuốc trị hiệu quả. Tham nhũng vẫn nối tiếp tham nhũng.
Dù thế, nhân dân vẫn rất quan tâm đến Chương trình phòng chống tham nhũng gồm 4 tiểu chủ đề của VACI 2013 đưa ra là: Xây dựng một nền hành chính phục vụ; Tăng cường liêm chính công và đạo đức công vụ; Nâng cao tính minh bạch và quyền tiếp cận thông tin; Nâng cao tính trách nhiệm.
VACI 2013 - thêm lần nữa người dân đặt vào đó niềm tin và hy vọng.
Nguyễn Hữu Quý