Trước đây, phòng bệnh chủ yếu dựa vào rửa tay, vệ sinh đồ chơi, khử khuẩn môi trường, hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh và phát hiện sớm trẻ có dấu hiệu bất thường. Những biện pháp này vẫn rất quan trọng. Nhưng sự xuất hiện và lưu hành của vaccine phòng Enterovirus A71 (EV71) đang mở thêm một hướng dự phòng chủ động đáng chú ý, đặc biệt đối với nguy cơ bệnh nặng.
TS.BS Lê Kiến Ngãi - Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn; Trưởng phòng Khám, Tư vấn tiêm chủng - Bệnh viện Nhi Trung ương.
Báo Sức khoẻ & Đời sống xin giới thiệu nội dung cuộc trao đổi với TS.BS. Lê Kiến Ngãi – Trưởng Phòng khám, tư vấn tiêm chủng, Bệnh viện Nhi Trung ương để làm rõ vấn đề trên.
PV: Xin bác sĩ cho biết tác nhân nào là căn nguyên gây ra bệnh tay chân miệng?
TS.BS. Lê Kiến Ngãi: Tay chân miệng do nhiều loại virus đường ruột (Enterovirus) gây ra. Phần lớn trường hợp có biểu hiện nhẹ, nhưng một số trẻ có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, rối loạn thần kinh tự chủ, suy hô hấp, phù phổi hoặc suy tuần hoàn. Chủng Enterovirus EV71 được Tổ chức Y tế thế giới xác định là một trong những tác nhân quan trọng gây tay chân miệng nặng và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Chính vì vậy khi gặp trường hợp nghi ngờ tay chân miệng, EV71 là căn nguyên được truy tìm giúp cho việc định hướng điều trị và tiên lượng. Đồng thời các nỗ lực về phòng bệnh hiện nay cũng tập trung vào phòng chủng virus đường ruột EV71
Tay chân miệng từ lâu đã là một trong những bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ. Ảnh AI
PV: Sau nhiều nỗ lực và trông đợi, cuối cùng vaccine phòng tay chân miệng đã có mặt tại Việt Nam. Xin bác sĩ cho biết ý nghĩa của vaccine này?
TS.BS. Lê Kiến Ngãi: Cần hiểu đúng là vaccine vừa được Bộ Y tế cấp phép và đưa vào sử dụng ở nước ta là vaccine EV71, vaccine chỉ tạo miễn dịch đặc hiệu chống chủng EV71 chứ không phải vaccine phòng tất cả các virus gây tay chân miệng.
Giá trị lớn nhất của vaccine này là giúp cơ thể tạo kháng thể trước khi trẻ gặp virus. Các thử nghiệm lâm sàng đã cho thấy vaccine bất hoạt EV71 có hiệu quả cao trong phòng bệnh tay chân miệng do EV71. Một nghiên cứu pha III trên hơn 10.000 trẻ cho thấy hiệu quả khoảng 90% đối với tay chân miệng do EV71 và hơn 80% đối với bệnh do EV71 nói chung trong thời gian theo dõi nghiên cứu.
Các nghiên cứu theo dõi và đánh giá ngoài thực tế tiếp tục ghi nhận hiệu quả bảo vệ cao. Một phân tích tổng hợp gần đây cho thấy hiệu quả của hai liều vaccine đối với bệnh tay chân miệng do EV71 vào khoảng 90% trở lên, đồng thời hiệu quả chống bệnh nặng cũng đáng chú ý.
Điều này có ý nghĩa đặc biệt có ý nghĩa vì mục tiêu của phòng bệnh không chỉ là giảm số trẻ mắc tay chân miệng mà còn giảm nguy cơ trẻ chuyển nặng.
Việc Bộ Y tế Việt Nam đã cấp phép lưu hành vaccine EV71 đầu tiên, trong bối cảnh EV71 được ghi nhận trong các ca tay chân miệng nặng là một bước tiến đáng chú ý trong việc bổ sung dự phòng đặc hiệu bên cạnh các biện pháp dự phòng không đặc hiệu, dự phòng qua tiếp xúc và kiểm soát lây truyền.
Tuy nhiên, phụ huynh, người chăm sóc trẻ nên đến các cơ sở y tế, các đơn vị tiêm chủng để được tư vấn cụ thể về độ tuổi sử dụng, lịch tiêm, tình trạng sức khỏe của trẻ và loại vaccine được phép sử dụng, thay vì tự quyết định theo thông tin trên mạng.
Vaccine chỉ tạo miễn dịch đặc hiệu chống chủng EV71 chứ không phải vaccine phòng tất cả các virus gây tay chân miệng. Ảnh A.I
PV: Đã có vaccine phòng EV71 gây tay chân miệng rồi, người dân có cần thực hiện các biện pháp dự phòng khác không, thưa bác sĩ?
TS.BS. Lê Kiến Ngãi: Vaccine không thể thay thế hoàn toàn cho các biện pháp phòng bệnh, phòng lây nhiễm truyền thống. Một hiểu lầm cần tránh là sau khi tiêm vaccine EV71 thì trẻ có thể "yên tâm" trước mọi bệnh tay chân miệng. Thực tế, vaccine chỉ phòng bệnh liên quan đến EV71, trong khi các Enterovirus khác như Coxsackievirus A16, A6… cũng có thể gây bệnh.
Do đó, những biện pháp dự phòng không đặc hiệu vẫn phải được duy trì: rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc, không dùng chung đồ dùng, hạn chế tiếp xúc gần với trẻ đang mắc bệnh và cho trẻ nghỉ học khi có chỉ định. Tổ chức y tế thế giới cũng nhấn mạnh vệ sinh tay, làm sạch môi trường và tránh tiếp xúc gần là những biện pháp quan trọng để hạn chế lây truyền tay chân miệng.
Tay chân miệng không phải lúc nào cũng là bệnh nhẹ. EV71 là một trong những tác nhân có khả năng gây bệnh nặng ở trẻ nhỏ. Vaccine EV71 tạo thêm một lớp bảo vệ chủ động, đặc biệt có giá trị trong giảm nguy cơ mắc bệnh do EV71 và bệnh nặng. Tuy nhiên, tiêm vaccine không có nghĩa là có thể bỏ qua vệ sinh tay, vệ sinh đồ chơi và kiểm soát tiếp xúc. Phòng tay chân miệng hiệu quả nhất vẫn là sự kết hợp giữa vaccine phòng EV71 và các biện pháp phòng lây nhiễm hằng ngày.
