Phần lớn trường hợp diễn biến nhẹ, nhưng chủng EV71 là một trong những tác nhân đặc biệt đáng lưu ý vì có liên quan đến các biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp và tử vong. Năm 2026, Việt Nam lần đầu tiên cấp phép vaccine phòng bệnh tay chân miệng do EV71, mở thêm một phương thức dự phòng chủ động cho trẻ nhỏ.
1. Vaccine EV71 dành cho trẻ ở độ tuổi nào?
Vaccine phòng EV71 hiện được Bộ Y tế cấp phép sử dụng cho trẻ từ đủ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. Đây là giai đoạn trẻ có nguy cơ mắc tay chân miệng cao và cũng là nhóm cần đặc biệt lưu ý nguy cơ bệnh nặng.
Lịch tiêm phụ thuộc vào tuổi bắt đầu tiêm. Trẻ từ 2 tháng đến 2 tuổi tiêm 3 mũi; trẻ trên 2 tuổi đến dưới 6 tuổi tiêm 2 mũi, mũi thứ hai cách mũi đầu 2 tháng. Trẻ đến các cơ sở tiêm chủng để được khám sàng lọc trước tiêm, xác định tình trạng sức khỏe và chỉ định lịch tiêm phù hợp.
2. Hiệu quả bảo vệ của vaccine như thế nào?
Đây là vấn đề quan trọng nhất cần hiểu đúng: vaccine EV71 không phải vaccine phòng tất cả các trường hợp tay chân miệng. Vaccine tạo miễn dịch đặc hiệu chống EV71; trẻ vẫn có thể mắc tay chân miệng do Coxsackievirus A16, A6, A10 hoặc các Enterovirus khác.
Các nghiên cứu lâm sàng của vaccine trên cho biết hơn 3.000 trẻ, trong đó nhiều dân số nghiên cứu là trẻ em Việt Nam, ghi nhận hiệu lực bảo vệ đối với bệnh tay chân miệng do EV71 khoảng 96,8-100% tùy phân tích; đáp ứng miễn dịch sau hoàn tất phác đồ đạt tỷ lệ rất cao. Vaccine cũng tạo đáp ứng miễn dịch đối với các phân nhóm EV71 được ghi nhận lưu hành tại Việt Nam như B5 và C4.
Những kết quả này phù hợp với bằng chứng quốc tế về vaccine EV71 bất hoạt. Tổ chức y tế thế giới ghi nhận các vaccine EV71 đã được cấp phép có hiệu lực khoảng 90-97% đối với bệnh do EV71 trong các nghiên cứu theo dõi.
3. Vaccine phòng EV71 bảo vệ được bao lâu?
Dữ liệu hiện có của vaccine cho thấy đáp ứng miễn dịch được ghi nhận duy trì ít nhất 5 năm sau hoàn tất phác đồ tiêm. Tuy nhiên, "ít nhất 5 năm" không nên hiểu là vaccine chỉ có tác dụng đúng 5 năm rồi mất tác dụng ngay lập tức. Đây là thời gian mà nghiên cứu hiện có đã ghi nhận khả năng duy trì đáp ứng miễn dịch; thời gian bảo vệ thực tế dài hơn hay cần mũi nhắc trong tương lai còn cần tiếp tục theo dõi.
4. Trẻ từng mắc tay chân miệng có còn cần tiêm?
Có thể tiêm nếu trẻ vẫn thuộc độ tuổi chỉ định và đã hồi phục hoàn toàn. Lý do là tay chân miệng do nhiều loại Enterovirus gây ra. Trẻ từng mắc bệnh chưa chắc đã từng nhiễm EV71 và miễn dịch sau một lần mắc không bảo vệ đầy đủ trước các Enterovirus khác.
Ngay cả trẻ từng được xác định mắc EV71 cũng có thể được bác sĩ cân nhắc tiêm sau khi đã khỏi bệnh, bởi miễn dịch tự nhiên không phải là lý do để mặc nhiên loại trẻ khỏi chỉ định vaccine. Quyết định tiêm cần căn cứ vào tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử bệnh cụ thể.
Vaccine EV71 là một bước tiến quan trọng trong phòng tay chân miệng, đặc biệt nhằm giảm nguy cơ bệnh do EV71 – tác nhân liên quan đến các thể bệnh nặng. Ảnh AI
5. Nếu đã có tiếp xúc trẻ mắc tay chân miệng, tiêm vaccine còn hiệu quả không?
Vẫn có thể tiêm nếu trẻ khỏe mạnh và đủ điều kiện tiêm chủng. Nhưng cần hiểu rằng vaccine không phải là biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm có tác dụng tức thời. Sau khi tiêm, cơ thể cần thời gian để hình thành đáp ứng miễn dịch; vì vậy nếu trẻ đã nhiễm EV71 hoặc đang trong thời kỳ ủ bệnh thì vaccine không thể bảo đảm ngăn được đợt bệnh đang hình thành.
Do đó, khi trong gia đình hoặc lớp học có trẻ mắc tay chân miệng, việc tiêm vaccine cho trẻ khỏe mạnh thuộc nhóm tuổi chỉ định vẫn có ý nghĩa dự phòng cho những lần phơi nhiễm tiếp theo, nhưng phải đồng thời tăng cường vệ sinh tay, vệ sinh đồ chơi, bề mặt tiếp xúc và hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh.
Thông điệp dành cho cộng đồng: Vaccine EV71 là một bước tiến quan trọng trong phòng tay chân miệng, đặc biệt nhằm giảm nguy cơ bệnh do EV71 – tác nhân liên quan đến các thể bệnh nặng. Vaccine hiện được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, có hiệu lực bảo vệ rất cao đối với bệnh do EV71 và dữ liệu hiện có cho thấy đáp ứng miễn dịch duy trì ít nhất 5 năm. Trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tiêm khi đã hồi phục và đủ điều kiện. Tuy nhiên, vaccine EV71 không phòng tất cả các loại tay chân miệng và không thay thế các biện pháp vệ sinh, kiểm soát lây nhiễm. Phòng bệnh hiệu quả nhất vẫn là kết hợp tiêm vaccine đúng chỉ định với vệ sinh và phát hiện sớm bệnh.